Millî Mücadele’nin Hazırlık Sürecinde Yaşanan Olaylar

1. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre işgallerin hızlanmasında etkili olan hangisidir?

• A) Silahlı direniş gücünün zayıflaması
• B) Nüfusun artması
• C) Ekonominin büyümesi
• D) Eğitimin gelişmesi
• E) Ulaşımın kolaylaşması

Doğru cevap: A — Ordunun terhis edilmesi karşı koyacak silahlı gücü zayıflattığı için işgaller hızlanmıştır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: ateşkes imzalanır → ordu terhis edilir → işgaller hızlanır.
2. İkinci ile üçüncü basamak arasındaki bağı kuralım. Bir işgalin hızını belirleyen şey, karşısında ne bulduğudur; direnç varsa yavaşlar, yoksa hızlanır.
3. Terhis tam da bu direnci kaldırıyor. Silahlı güç dağıtılınca işgal eden taraf için engel kalmıyor; hızlanmanın nedeni budur.
4. Denetleyelim: şema üç basamağı da adlandırıyor ✓ — aradaki bağ tahmin değil, sıralamadan okunuyor.

2. Tabloda işgallere gösterilen tepkiler örneklendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Miting düzenlenmesi
• B) Bölgesel direniş kuvvetlerinin kurulması
• C) Telgraf çekilmesi
• D) Dilekçe verilmesi
• E) Gazete çıkarılması

Doğru cevap: B — Silahlı tepki, bölgesel direniş kuvvetlerinin kurulmasıyla ortaya çıkmıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda tepkinin biçimi, sağda örneği. İki satır iki ayrı tepki türünü veriyor.
2. Dolu satır: yazılı ve sözlü tepki → protesto mitingleri, telgraflar. Bunların ortak yanı söze ve yazıya dayanmaları.
3. Silahlı tepki bu ölçünün öteki tarafındadır; örneği de silah taşıyan bir örgütlenme olmalı. Bu, bölgesel direniş kuvvetlerinin kurulmasıdır.
4. Denetleyelim: dilekçe ve gazete de yazılı tepki ✓ — ikisi de üst satırın alanında kalıyor.

3. Yukarıdaki belgede öne çıkan temel düşünce hangisidir?

• A) İşgallerin kabul edilmesi gerektiği
• B) Hükûmetin güçlendirilmesi gerektiği
• C) Kurtuluşun millet iradesine dayanması gerektiği
• D) Mandanın benimsenmesi gerektiği
• E) Ordunun dağıtılması gerektiği

Doğru cevap: C — Belge, hükûmetin sorumluluğunu yerine getiremediğini belirterek çözümü millet iradesine bağlar.

1. Belgedeki üç ögeyi ayıralım: vatanın bütünlüğü tehlikede, hükûmet sorumluluğunu yerine getiremiyor, millet kendi kararını ortaya koymalı.
2. Ortadaki öge belirleyici. Bir tehlike varsa çözümün ilk adresi hükûmettir; belge tam da bu adresin işlemediğini söylüyor.
3. Adres kapanınca geriye tek dayanak kalıyor: milletin kendisi. Öne çıkan temel düşünce, kurtuluşun millet iradesine dayanmasıdır.
4. Denetleyelim: belge hükûmeti güçlendirmeyi önermiyor ✓ — yetersizliği saptayıp başka bir dayanağa geçiyor.

4. Kartlarda bir kongrede alınan kararlar verilmiştir. Bu kararların ortak yönü hangisidir?

• A) Ekonomiyi düzenlemeleri
• B) Yalnızca askerî konuları düzenlemeleri
• C) Yalnızca bölgesel olmaları
• D) Bağımsız bir devlet düşüncesinin çerçevesini çizmeleri
• E) Eğitimi yeniden kurmaları

Doğru cevap: D — Kararlar vatanın kapsamını, karar organını ve dış statüyü belirleyerek bağımsız bir devletin çerçevesini çizer.

1. Üç kartı okuyalım: millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, millî bir kurul oluşturulmalıdır, manda ve himaye kabul edilemez.
2. Üçünün hangi soruya yanıt verdiğine bakalım. Birincisi "vatan neresi", ikincisi "kim adına karar verilecek", üçüncüsü "başka bir devlete bağlı olunacak mı" sorusunu yanıtlıyor.
3. Bu üç yanıt bir arada bağımsız bir devletin çerçevesini kurar: tanımlı bir toprak, kendi karar organı ve dış bağımlılığın reddi.
4. Denetleyelim: kartların hiçbiri ekonomi ya da eğitimle ilgili değil ✓ — üçü de devletin varlığına ilişkin.

5. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu kongrenin en önemli sonucu hangisidir?

• A) İşgallerin kabul edilmesi
• B) Cemiyetlerin kapatılması
• C) Direnişin sona ermesi
• D) Ordunun dağıtılması
• E) Direnişin tek bir merkezden yürütülebilir hâle gelmesi

Doğru cevap: E — Cemiyetlerin birleşmesi, direnişin tek bir merkezden yürütülebilmesini sağlamıştır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: dağınık cemiyetler ayrı çalışır → kongre toplanır → tek çatı altında birleşilir.
2. Birinci basamaktaki sorunu adlandıralım. Ayrı çalışan cemiyetler aynı anda farklı kararlar alabilir; güç bölünür ve bir bölgede alınan karar ötekini bağlamaz.
3. Birleşme bu sorunu çözüyor: artık tek bir merkez karar veriyor ve bu karar bütün cemiyetleri bağlıyor. Kongrenin en önemli sonucu budur.
4. Denetleyelim: "cemiyetlerin kapatılması" seçeneği ✓ — cemiyetler kapatılmıyor, tek çatı altında birleşiyor.

6. Tabloda iki dönem karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Milleti temsil eden ortak bir yürütme organı yoktu
• B) Ortak bir kurul vardı
• C) Kararlar yürütülüyordu
• D) Temsil tamdı
• E) Yetki paylaşılmıştı

Doğru cevap: A — Kongre öncesinde milleti temsil eden ve kararları yürüten ortak bir organ bulunmuyordu.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kurul, sağda yetkisi. İki satır aynı sürecin öncesini ve sonrasını veriyor.
2. Dolu satır: kongrede seçilen kurul → milleti temsil etmek ve kararları yürütmek. Yani iki yetki birden veriliyor.
3. Böyle bir kurulun kongrede oluşturulmuş olması, öncesinde bulunmadığını gösterir. Kongre öncesi durum: milleti temsil eden ortak bir yürütme organı yoktu.
4. Denetleyelim: "ortak bir kurul vardı" seçeneği ✓ — var olsaydı kongrede yeniden seçilmesine gerek kalmazdı.

7. Tabloda bir belgedeki ilkeler açıklanmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Sınırların genişletilmesi
• B) Ekonomik bağımsızlığın sağlanması
• C) Ordunun büyütülmesi
• D) Nüfusun artırılması
• E) Eğitimin düzenlenmesi

Doğru cevap: B — Kapitülasyonların kaldırılması, yabancılara tanınan ayrıcalıkların sona ermesi yani ekonomik bağımsızlıktır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ilke, sağda anlamı. Her ilke bir bağımsızlık alanına karşılık geliyor.
2. Dolu satır: sınırların belirlenmesi → vatanın kapsamının ortaya konması. Bu, toprakla ilgili bir belirleme.
3. Kapitülasyonlar ise yabancılara tanınan ekonomik ve hukuki ayrıcalıklardı. Kaldırılmaları, ekonomide dış ayrıcalığın sona ermesi, yani ekonomik bağımsızlık anlamına gelir.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki ordu, nüfus ve eğitim ✓ — hiçbiri kapitülasyonların konusu değil.

8. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre yeni meclisin Ankara'da toplanmasının nedeni hangisidir?

• A) Ulaşımın kolaylığı
• B) Ankara'nın büyük bir şehir olması
• C) İstanbul'da güvenli ve serbest bir çalışma imkânının kalmaması
• D) Nüfusun fazlalığı
• E) İklimin uygunluğu

Doğru cevap: C — İşgal altındaki İstanbul’da serbest çalışma imkânı kalmadığı için yeni meclis Ankara’da toplanmıştır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: İstanbul işgal edilir → meclis kapatılır → Ankara’da yeni meclis toplanır.
2. İkinci basamak koşulu gösteriyor. İşgal altındaki bir şehirde meclis basılabiliyor ve kapatılabiliyorsa, orada serbest çalışma güvencesi yok demektir.
3. Öyleyse yeni meclisin toplanacağı yer işgal alanının dışında olmalı. Ankara’nın seçilmesinin nedeni budur.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki nüfus, iklim ve şehir büyüklüğü ✓ — hiçbiri şemadaki işgal koşulunu karşılamıyor.

9. Kartlarda yeni meclisin özellikleri verilmiştir. Bu özelliklerin ortaya çıkardığı yapı hangisidir?

• A) Geçici bir kurul
• B) Güçler ayrılığına dayanan bir meclis
• C) Yalnızca danışma organı
• D) Güçler birliği ilkesine dayanan bir meclis
• E) Yerel bir yönetim

Doğru cevap: D — Yasama ile yürütmenin tek mecliste toplanması güçler birliği ilkesini gösterir.

1. Üç kartı okuyalım: yasama, yürütme, tek meclis. İlk ikisi birer yetki, üçüncüsü bu yetkilerin nerede bulunduğunu söylüyor.
2. İki yetkinin ayrı organlara verilmesine güçler ayrılığı denir. Burada ise ikisi de aynı organda; yani ayrılık değil birlik var.
3. Bu yapının adı güçler birliğidir. Olağanüstü koşullarda, ayrı bir yürütme organı kurulmadan hem kanun yapılıp hem hükûmet edilmesini sağlar.
4. Denetleyelim: "yalnızca danışma organı" seçeneği ✓ — danışma organının yürütme yetkisi olmazdı.

10. Tabloda alınan önlemler ve amaçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Kongre düzenlemek
• B) Kanun yapmak
• C) Vergi toplamak
• D) Ordu kurmak
• E) Kanunu hızlı biçimde uygulamak

Doğru cevap: E — İstiklal Mahkemeleri, çıkarılan kanunun hızlı biçimde uygulanması için kurulmuştur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda önlem, sağda amacı. İki önlem birbirini tamamlayan iki ayrı iş yapıyor.
2. Dolu satır: Hıyanetivataniye Kanunu → meclise karşı çıkanları yargılamak. Bir kanun, hangi davranışın suç sayılacağını ve nasıl yargılanacağını belirler; yani kuralı koyar.
3. Kural tek başına yetmez, uygulanacak bir organ gerekir. İstiklal Mahkemeleri bu işi üstlendi ve kanunun hızla uygulanmasını sağladı.
4. Denetleyelim: "kanun yapmak" seçeneği ✓ — kanun ÜST SATIRDA zaten çıkarılmış; mahkemeye düşen onu uygulamak.

11. Tabloda askerî yapılar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Kurulması zaman ve kaynak gerektirmesi
• B) Tek komuta altında toplanamaması
• C) Hiç eğitim gerektirmemesi
• D) Kaynak gerektirmemesi
• E) Anında kurulabilmesi

Doğru cevap: A — Düzenli ordu komuta birliğini sağlar, ancak kurulması zaman, kaynak ve eğitim gerektirir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda askerî yapı, sağda o yapının sınırlılığı. Yani her satırda o yapının güçlü yanı değil, zayıf yanı isteniyor.
2. Dolu satır: bölgesel kuvvetler → tek komuta altında toplanamaması. Düzenli ordu tam da bu sorunu çözüyor; öyleyse onun sınırlılığı başka bir yerde olmalı.
3. Düzenli bir ordu kurmak asker toplamayı, eğitmeyi, silah ve para bulmayı gerektirir. Sınırlılığı budur: hemen kurulamaz.
4. Denetleyelim: "tek komuta altında toplanamaması" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA bölgesel kuvvetler için zaten yazılmış.

12. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre askerî başarının diplomatik etkisi hangisidir?

• A) Görüşmeleri zorlaştırması
• B) Görüşmelerde elini güçlendirmesi
• C) Tanınmayı engellemesi
• D) Desteği azaltması
• E) Diplomasiyi gereksizleştirmesi

Doğru cevap: B — Cephedeki kazanım, görüşmelerde eli güçlendirerek destek ve tanınmayı kolaylaştırır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: cephede kazanım elde edilir → dış görüşmeler kolaylaşır → destek ve tanınma artar.
2. İkinci basamağın neden böyle olduğunu soralım. Görüşme masasında tarafların elindeki en somut veri, sahadaki durumdur.
3. Cephede kazanan taraf isteklerini daha güçlü savunabilir; karşı taraf da onu muhatap almak zorunda kalır. Askerî başarının diplomatik etkisi budur.
4. Denetleyelim: "diplomasiyi gereksizleştirmesi" seçeneği ✓ — şema tersine, görüşmelerin sürdüğünü ve kolaylaştığını söylüyor.

13. Tabloda kaynaklar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Yüksek; herkes bilir
• B) Yüksek; hızlı yayılır
• C) Düşük; doğrulanamaz ve değişmiş olabilir
• D) Kesin doğru
• E) Ölçülemez ama güvenilir

Doğru cevap: C — Kulaktan dolma bir aktarım kayıt altına alınmadığı için doğrulanamaz ve güvenilirliği düşüktür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda güvenilirliği. Dolu satır: kongre tutanağı → yüksek, çünkü kararlar doğrudan kayıtlı.
2. Buradaki gerekçe "kayıtlı olmak". Kayıt, sözün söylendiği andaki hâlini dondurur; sonradan bakan kişi aynı metni görür.
3. Kulaktan dolma aktarımda böyle bir dondurma yok. Bilgi her aktarımda biraz değişebilir ve dönüp karşılaştırılacak bir metin bulunmaz. Bu yüzden güvenilirliği düşüktür.
4. Denetleyelim: düşük güvenilirlik "kesinlikle yanlış" demek değil ✓ — doğru da çıkabilir, ama sınanamaz.

14. Tabloda iki kongre karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Katılım azalmıştır.
• B) Kapsam daralmıştır.
• C) İki kongre aynıdır.
• D) Mücadelenin kapsamı bölgeselden ulusala genişlemiştir.
• E) Delegeler değişmemiştir.

Doğru cevap: D — Katılımın bölge dışına genişlemesi, mücadelenin ulusal bir nitelik kazandığını gösterir.

1. Tablonun verdiği tek ölçüt katılım. Bölgesel kongreye yalnızca bölge delegeleri, ulusal kongreye ülkenin çeşitli bölgelerinden delegeler katılıyor.
2. Soru "en uygun çıkarım" istiyor; öyleyse tablonun gösterdiğinden fazlasını söylememek gerekir.
3. Tablo delege çevresinin genişlediğini gösteriyor. Buradan çıkarılabilecek en uygun sonuç, mücadelenin kapsamının bölgeselden ulusala genişlemesidir.
4. Denetleyelim: "kapsam daralmıştır" ve "katılım azalmıştır" seçenekleri ✓ — ikisi de tablodaki yönün tersini söylüyor.

15. Tabloda ögeler nitelikleri bakımından sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?

• A) Rastlantı
• B) Amacın kendisi
• C) Sonuç
• D) Engel
• E) Amaca ulaşmak için kullanılan araç

Doğru cevap: E — Kongre ve genelgeler, tam bağımsızlık amacına ulaşmak için kullanılan araçlardır.

1. Tablonun ölçütü ögelerin niteliği: bir şey amaç mı, yoksa amaca götüren bir araç mı?
2. Dolu satır: tam bağımsızlık → amaç. Yani ulaşılmak istenen hedef bu.
3. Kongre ve genelgeler ise kendi başlarına bir hedef değil; milleti örgütlemek, karar organı kurmak ve bu hedefe yaklaşmak için kullanılıyor. Nitelikleri araç olmaktır.
4. Denetleyelim: "amacın kendisi" seçeneği ✓ — amaç ÜST SATIRDA zaten yazılmış.

16. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Toplanma yerinden kararların kapsamı hakkında sonuç çıkarmak
• B) Şehri bulamamak
• C) Kongreyi tanımamak
• D) Tarihi bilmemek
• E) Kararları okumamak

Doğru cevap: A — Bir kongrenin toplandığı yer ile aldığı kararların kapsamı aynı şey değildir.

1. Öğrencinin elindekini ve vardığı sonucu ayıralım. Elindeki veri: kongrenin toplandığı şehir. Vardığı sonuç: kararların kapsamı.
2. İki şey farklı ölçüler. Toplanma yeri bir mekân bilgisidir; kararların kapsamı ise metinlerinde ne yazdığına bakılarak anlaşılır.
3. Nitekim bölgesel toplanan bir kongre bütün vatanı ilgilendiren kararlar alabilir. Hata, yerden kapsam hakkında sonuç çıkarmaktır.
4. Denetleyelim: öğrenci şehri doğru biliyor ✓ — yanlış olan, o bilgiden çıkardığı sonuç.

17. Tabloda karar organlarının dayanakları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Kararların güçlenmesi
• B) Kararların millet adına alındığı iddiasının zayıf kalması
• C) Temsilin artması
• D) Meşruiyetin yükselmesi
• E) Katılımın genişlemesi

Doğru cevap: B — Seçimle gelmeyen bir kurulun millet adına karar aldığı iddiası daha zayıf bir dayanağa sahiptir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda karar organının dayanağı, sağda bunun sağladığı şey.
2. Dolu satır: seçimle gelen delegeler → kararların millet adına alınması. Buradaki bağ seçimden geliyor; delegeyi gönderen millet olduğu için karar da onun adına sayılıyor.
3. Atanmış bir kurulda bu bağ yok; kurulu göreve getiren millet değil. Bu yüzden millet adına karar aldığı iddiası zayıf kalır.
4. Denetleyelim: iddia geçersiz değil, zayıf ✓ — kurul yine karar alabilir, ama dayanağı seçime dayanmaz.

18. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre basının Millî Mücadele'deki işlevi hangisidir?

• A) Katılımı azaltmak
• B) Kararları gizlemek
• C) Kararları duyurup halk desteğini büyütmek
• D) İletişimi kesmek
• E) Halkı uzaklaştırmak

Doğru cevap: C — Basın, alınan kararları duyurarak halkın gelişmeleri öğrenmesini ve desteğin büyümesini sağlamıştır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: kararlar gazetelerle duyurulur → halk gelişmeleri öğrenir → desteğe katılım artar.
2. Ortadaki basamak zinciri kuruyor. Basın desteği doğrudan üretmiyor; önce bilgiyi ulaştırıyor.
3. Bilgi ulaşınca insanlar neyin, kimin adına yapıldığını öğreniyor ve buna göre taraf oluyor. Basının işlevi bu iki adımın toplamıdır: duyurmak ve desteği büyütmek.
4. Denetleyelim: ikinci basamak çıkarılsa zincir kopardı ✓ — duyurulmayan bir karar desteğe dönüşmezdi.

19. Kartlarda hazırlık sürecinin aşamaları sırasıyla verilmiştir. Bu sıralamanın gösterdiği hangisidir?

• A) Meclisin ilk adım olduğu
• B) Aşamaların rastgele olduğu
• C) Kongrelerin gereksizliği
• D) Mücadelenin adım adım kurumsallaştığı
• E) Genelgelerin son adım olduğu

Doğru cevap: D — Genelgeden kongreye, kongreden meclise uzanan sıra mücadelenin adım adım kurumsallaştığını gösterir.

1. Üç aşamayı sırasıyla okuyalım: genelgeler, kongreler, meclisin açılması.
2. Her aşamanın ne ürettiğine bakalım. Genelge bir çağrıdır; imzalayan kişinin sözüdür. Kongre bir adım ileri gider ve delegelerden oluşan bir karar organı kurar.
3. Meclis ise kalıcı bir kurumdur; süreklidir ve yetkisi yazılıdır. Sıralamanın gösterdiği şey, mücadelenin sözden kuruma doğru adım adım kurumsallaşmasıdır.
4. Denetleyelim: "aşamaların rastgele olduğu" seçeneği ✓ — her aşama bir öncekinin üzerine kuruluyor.

20. Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Ortak tehdit algısı oluşmamıştır.
• B) Süreç tek bir olaydan ibarettir.
• C) Karar organları kurulmamıştır.
• D) Meclisin açılışı etkisizdir.
• E) Hazırlık süreci; ortak tehdit algısından başlayıp kalıcı bir karar organına ulaşan bir örgütlenme çizgisidir.

Doğru cevap: E — Kartlar ortak tehdit algısını, karar organlarının kuruluşunu ve meclisin açılışını tek çizgide birleştirir.

1. Üç kartı okuyalım: tehdit ortak algılandı, karar organları kuruldu, meclis açıldı.
2. Kartlar bir örgütlenme çizgisi kuruyor. Birincisi başlangıç koşulunu veriyor: ortak bir tehdit olmadan dağınık tepkiler birleşmezdi.
3. İkincisi bu birleşmenin aldığı biçimi, üçüncüsü ise vardığı kalıcı kurumu gösteriyor. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: "süreç tek bir olaydan ibarettir" seçeneği ✓ — kartlar üç ayrı aşama gösteriyor.