Soğuk Savaş Dönemi’nin Başlangıcından İtibaren Türkiye’nin Dış Politikası

1. Tabloda uluslararası düzen karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Karşıt iki bloğun belirleyici olduğu bir yapı
• B) Birden çok belirleyici güç
• C) Belirleyicinin bulunmaması
• D) Blokların olmaması
• E) Güçlerin eşitlenmesi

Doğru cevap: A — Savaş sonrasında uluslararası düzen karşıt iki bloğun belirleyiciliğine dayanmıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda dönem, sağda uluslararası düzenin yapısı.
2. Dolu satır: savaş öncesi → birden çok belirleyici güç. Yani güç birden fazla merkeze dağılmış durumdaydı.
3. Savaş sonrasında bu dağınık yapı değişti; güç iki büyük merkezde toplandı ve devletler bu iki blok etrafında konumlandı. Düzeni karşıt iki blok belirledi.
4. Denetleyelim: "iki kutuplu düzen" adlandırması da bu yapıyı anlatıyor ✓ — tablo iki dönemin farkını buradan kuruyor.

2. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre ittifak arayışının gerekçesi hangisidir?

• A) Güvenlik kaygısının bitmesi
• B) Güvenliğin tek başına sağlanmasının güçleşmesi
• C) Savunmanın kolaylaşması
• D) İttifakların gereksizliği
• E) Sınırların kalkması

Doğru cevap: B — Güvenliğin tek başına sağlanmasının güçleşmesi ortak savunma arayışını öne çıkarmıştır.

1. Şemadaki üç basamağı sırayla okuyalım: sınır güvenliği kaygısı artar → tek başına savunma güçleşir → ittifak arayışı öne çıkar.
2. Zincirin gerekçesi ortadaki basamaktır. Kaygı tek başına ittifakı gerektirmez; gerektiren şey bu kaygıyla tek başına baş edilememesidir.
3. Savunma tek başına yürütülemeyince ortak savunma seçeneği gündeme gelir. İttifak arayışının gerekçesi budur.
4. Denetleyelim: tek başına savunma kolay olsaydı ittifak zorunlu olmazdı ✓ — şemadaki zincir bu koşula bağlı.

3. Kartlarda bir ittifakın getirdikleri verilmiştir. Bu getirilerin ortak yönü hangisidir?

• A) Taahhütlerin kaldırılması
• B) Üyelerin ayrı hareket etmesi
• C) Üyelerin savunmayı birlikte örgütlemesi
• D) Standartların ayrışması
• E) Planlamanın bırakılması

Doğru cevap: C — Ortak taahhüt, standart uyumu ve ortak planlama savunmanın birlikte örgütlendiğini gösterir.

1. Üç kartı okuyalım: ortak savunma taahhüdü, askerî standartların uyumu, ortak tatbikat ve planlama.
2. Taahhüt üyeleri birbirine bağlıyor; standart uyumu silah, haberleşme ve yöntemlerin birlikte çalışabilmesini sağlıyor.
3. Ortak tatbikat ve planlama ise bunu uygulamaya taşıyor. Üçünün ortak yanı, savunmanın tek tek değil BİRLİKTE örgütlenmesidir.
4. Denetleyelim: standartlar uyumlu olmasaydı ortak tatbikat da yapılamazdı ✓ — kartlar birbirini tamamlıyor.

4. Tabloda yardım türleri ve etkileri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Donanımın azalması
• B) Savunma kapasitesinin artması
• C) Üretimin durması
• D) Yatırım ve altyapı çalışmalarının hızlanması
• E) Altyapının gerilemesi

Doğru cevap: D — Ekonomik destek yatırım ve altyapı çalışmalarını hızlandırır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yardım türü, sağda o yardımın etkilediği alan.
2. Dolu satır: askerî donanım → savunma kapasitesinin artması. Yani her yardım kendi alanında sonuç doğuruyor.
3. Ekonomik desteğin alanı da ekonomik olmalı: kaynak yatırıma ve altyapıya aktarılır, bu çalışmalar hızlanır.
4. Denetleyelim: iki satır farklı alanları gösteriyor ✓ — biri savunmayı, öteki ekonomiyi güçlendiriyor.

5. Tabloda bir tercihin yönleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Maliyetin olmaması
• B) Güvenlik güvencesi kazanmak
• C) Bağımsızlığın artması
• D) İlişkilerin kesilmesi
• E) Dış politikada hareket alanının daralması

Doğru cevap: E — Bir bloğa yakın durmak güvenlik sağlarken dış politikadaki hareket alanını daraltır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda tercihin bir yönü, sağda sonucu. Bir yön yazılmış, ötekinin, yani MALİYETİN karşılığı boş.
2. Dolu satır kazancı veriyor: bir bloğa yakın durmak güvenlik güvencesi kazandırır.
3. Maliyet ise bunun öteki yüzüdür: blok içinde kalan devlet kararlarını ortak tutuma göre biçimlendirmek zorunda kalır. Dış politikadaki hareket alanı daralır.
4. Denetleyelim: soru "maliyet" diyor ✓ — öyleyse boşluğa bir kazanç değil, bir bedel yazılmalı.

6. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre Soğuk Savaş döneminde bölgesel krizlerin özelliği hangisidir?

• A) Blokların taraf tutmasıyla küresel boyut kazanmaları
• B) Yerel kalmaları
• C) Blokların ilgisiz kalması
• D) Krizlerin çözülmesi
• E) Sorunların küçülmesi

Doğru cevap: A — Blokların taraf tutması yerel bir krizin küresel bir soruna dönüşmesine yol açmıştır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: komşu bölgede kriz çıkar → bloklar taraf tutar → yerel sorun küresel boyut kazanır.
2. Krizin kendisi başlangıçta bölgeseldir; tarafları ve kapsamı sınırlıdır.
3. İki blok karşıt taraflara destek verince kriz artık iki bölge devleti arasında kalmaz; blokların rekabetinin bir parçası hâline gelir. Soğuk Savaş dönemi bölgesel krizlerinin özelliği budur.
4. Denetleyelim: bu yüzden dönemin krizleri kendi ölçeğinden büyük sonuçlar doğurmuş ✓.

7. Kartlarda bir dış politika yaklaşımının yönleri verilmiştir. Bu yaklaşımın adı hangisidir?

• A) Tek yönlü bağlanma
• B) Çok yönlü dış politika
• C) Yalnızlık politikası
• D) İlişki kesme
• E) Tarafsızlık ilanı

Doğru cevap: B — Birden çok yönde ilişki geliştirmeyi esas alan yaklaşım çok yönlü dış politikadır.

1. Üç kartı okuyalım: Batı ile ilişkiler, komşularla ilişkiler, bölge ülkeleriyle ekonomik bağlar.
2. Kartların hiçbiri ötekini dışlamıyor; üçü aynı anda sürdürülebilecek yönler.
3. Aynı anda birden çok yönde ilişki geliştiren bu yaklaşıma çok yönlü dış politika denir.
4. Denetleyelim: yalnız bir kart bulunsaydı yaklaşım tek yönlü olurdu ✓ — belirleyici olan yönlerin çokluğu.

8. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre Soğuk Savaş'ın sona ermesinin dış politikaya etkisi hangisidir?

• A) Yeni devletlerin kurulmaması
• B) İlişki alanlarının daralması
• C) İlişki kurulabilecek ülke ve alanların çoğalması
• D) Blokların güçlenmesi
• E) Dış politikanın durması

Doğru cevap: C — Blokların çözülmesi ve yeni devletlerin ortaya çıkması ilişki alanlarını çoğaltmıştır.

1. Şemadaki zinciri izleyelim: bloklardan biri dağılır → yeni devletler ortaya çıkar → yeni ilişki alanları doğar.
2. Blok düzeninde ilişkiler büyük ölçüde blok içinde ve blok kurallarına göre yürütülüyordu.
3. Blok dağılınca hem bu sınır kalktı hem de bağımsızlığını kazanan yeni devletler ortaya çıktı. Sonuç, ilişki kurulabilecek ülke ve alanların çoğalmasıdır.
4. Denetleyelim: dış temsilcilik sayısının artışı da bunun somut göstergesi ✓ — genişleyen ağ yeni ilişki alanlarını karşılıyor.

9. Tabloda konum ve karşılıkları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) İlişkilerin azalması
• B) Enerji hatlarında rol üstlenmek
• C) Konumun önemsizleşmesi
• D) Bölgesel görüşmelerde etkinliğin artması
• E) Pazarların kapanması

Doğru cevap: D — Enerji hatlarında rol üstlenmek bölgesel görüşmelerde etkinliği artırır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda konum özelliği, sağda dış politikadaki karşılığı; son satırda ise bu rolün getirisi soruluyor.
2. Dolu satır: kaynak bölgeleriyle pazarlar arasında bulunmak → enerji hatlarında rol üstlenmek.
3. Enerji hattında rol üstlenen ülke, hem kaynak sahibi hem alıcı ülkelerin dikkate almak zorunda olduğu bir taraf hâline gelir. Getirisi, bölgesel görüşmelerde etkinliğin artmasıdır.
4. Denetleyelim: soru "getiri" diyor ✓ — öyleyse boşluğa bir kazanım yazılmalı, rolün kendisi değil.

10. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre ekonomik bütünleşmenin gerektirdiği hangisidir?

• A) Gümrüklerin artması
• B) Kuralların ayrışması
• C) Anlaşmanın kaldırılması
• D) Ticaretin durması
• E) Kuralların ve uygulamaların karşılıklı uyumlanması

Doğru cevap: E — Ekonomik bütünleşme, tarafların kural ve uygulamalarını karşılıklı olarak uyumlamasını gerektirir.

1. Şemadaki basamakları okuyalım: ortaklık anlaşması imzalanır → gümrük düzenlemeleri uyumlanır → ekonomik bütünleşme derinleşir.
2. Ortadaki basamak kritik: anlaşma tek başına yetmiyor, gümrük KURALLARI birbirine uyumlu hâle getiriliyor.
3. Farklı kurallar altında mal ve hizmetlerin serbestçe dolaşması mümkün olmaz. Öyleyse bütünleşmenin gerektirdiği şey kuralların ve uygulamaların karşılıklı uyumlanmasıdır.
4. Denetleyelim: uyum karşılıklı ✓ — tek taraflı bir uyum ortaklık değil, bağımlılık üretirdi.

11. Tabloda katılım biçimleri ve anlamları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Ortak sorumluluğun sahada üstlenilmesi
• B) Ortak kurallara uymak
• C) Üyelikten çıkmak
• D) Görevden kaçınmak
• E) Sorumluluğu reddetmek

Doğru cevap: A — Barış gücü görevine katılım, üstlenilen ortak sorumluluğun sahada yerine getirilmesidir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda katılım biçimi, sağda anlamı.
2. Dolu satır: uluslararası örgüte üyelik → ortak kurallara uymayı kabul etmek. Bu, bir taahhüt düzeyidir; kâğıt üzerinde bağlayıcıdır.
3. Barış gücü görevine katılım ise bir adım ötesidir: taahhüt personelle, araçla ve sahada üstlenilen görevle yerine getirilir. Yani ortak sorumluluk sahada üstlenilir.
4. Denetleyelim: iki satır aynı sorumluluğun iki düzeyi ✓ — biri kabul etmek, öteki uygulamak.

12. Tabloda temsilcilik sayısındaki değişim verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Ağ daralmıştır.
• B) Dış temsil ağı sürekli biçimde genişlemiştir.
• C) Sayı sabit kalmıştır.
• D) En yüksek sayı 1950'dedir.
• E) Artış 1990'da durmuştur.

Doğru cevap: B — Sayının 39’dan 196’ya çıkması dış temsil ağının sürekli genişlediğini gösterir.

1. Tablodaki üç değeri sırayla okuyalım: 1950’de 39, 1990’da 99, 2015’te 196 temsilcilik.
2. İki aralığa da bakalım. 1950–1990 arasında sayı 39’dan 99’a, 1990–2015 arasında 99’dan 196’ya çıkmış.
3. Her iki aralıkta da artış var, üstelik ikinci aralıkta artış daha da hızlanmış. Öyleyse en uygun çıkarım, dış temsil ağının sürekli genişlediğidir.
4. Denetleyelim: sayı 65 yılda yaklaşık beş katına çıkmış ✓ — "sürekli genişleme" nitelemesini veriler destekliyor.

13. Yukarıdaki tutumun dayandığı ölçüt hangisidir?

• A) Kültürel bağın reddi
• B) Anlaşmaların yok sayılması
• C) Anlaşmalardan doğan hak ve sorumluluklar
• D) Güvenliğin önemsizliği
• E) Uluslararası hukukun dışlanması

Doğru cevap: C — Tutum, taraf olunan uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve sorumluluklara dayandırılmıştır.

1. Durumdaki gerekçeye dikkat edelim: konu gündeme getirilirken dayanak olarak ULUSLARARASI ANLAŞMALAR gösteriliyor.
2. Kültürel bağ burada konunun neden ilgi alanına girdiğini açıklıyor; ama gerekçenin kendisi değil.
3. Gerekçe hukuki: taraf olunan anlaşmalar hem hak hem sorumluluk doğurur ve devlet bu haklara dayanarak konuyu gündeme taşıyor. Ölçüt budur.
4. Denetleyelim: anlaşma bulunmasaydı aynı talep hukuki bir zemine oturmazdı ✓ — dayanağı belirleyen şey anlaşmalar.

14. Tabloda kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?

• A) Arkeolojik buluntu
• B) Birinci el kaynak
• C) Sözlü kaynak
• D) İkinci el kaynak
• E) Kaynak sayılmaz

Doğru cevap: D — Anlaşma metni birinci el, onu değerlendiren makale ikinci el kaynaktır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda türü. Ölçüt, kaynağın olayla arasındaki mesafedir.
2. Dolu satır: iki devlet arasında imzalanan anlaşma metni → birinci el kaynak. Çünkü metin olayın KENDİSİNDEN kalmış bir belgedir.
3. Bu anlaşmayı değerlendiren makale ise sonradan, belgeye bakılarak yazılmıştır. Araya bir yorum katmanı girdiği için ikinci el kaynaktır.
4. Denetleyelim: makale birinci el kaynağa DAYANIYOR ✓ — bu bağımlılık onu ikinci el yapan şeyin ta kendisi.

15. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Tarihi bilmemek
• B) İttifakı tanımamak
• C) Üyeliği görmemek
• D) Belgeyi okumamak
• E) İttifak üyeliğini karar yetkisinin tümüyle devri saymak

Doğru cevap: E — İttifak belirli konularda ortak hareketi gerektirir; üye devletler kendi kararlarını almayı sürdürür.

1. Öğrencinin akıl yürütmesini ayıralım. Gözlem: ülke bir ittifaka üye. Sonuç: BÜTÜN dış politika kararları başkaları tarafından alınıyor.
2. Gözlem doğru ama sonuç gözlemin taşıyabileceğinden çok geniş. İttifak metni belirli konularda, özellikle ortak savunmada birlikte hareketi düzenler.
3. Bunun dışındaki alanlarda üye devlet kendi kararını almayı sürdürür. Hata, ittifak üyeliğini karar yetkisinin tümüyle devri saymaktır.
4. Denetleyelim: aynı ittifakın üyeleri birçok konuda farklı tutumlar alabiliyor ✓ — tümüyle devir olsaydı bu mümkün olmazdı.

16. Tabloda iki dönem karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?

• A) Birden çok eksende yürütülen ilişkiler
• B) Ağırlıkla tek eksen
• C) İlişkilerin kesilmesi
• D) Blok güvenliği
• E) Eksenin kalmaması

Doğru cevap: A — 1990 sonrasında ilişkiler birden çok eksende yürütülmeye başlanmıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ölçüt, ortada Soğuk Savaş yılları, sağda 1990 sonrası.
2. Dolu satırlardan okuyalım. Öncelik satırı: blok güvenliği → bölgesel ve ekonomik işbirliği. Yani öncelik tekil bir güvenlik kaygısından çoklu bir işbirliği gündemine geçmiş.
3. İlişki yönü satırında Soğuk Savaş için "ağırlıkla tek eksen" yazıyor. Öncelikler çeşitlendiğine göre ilişki yönü de çeşitlenmeli: birden çok eksende yürütülen ilişkiler.
4. Denetleyelim: iki satır aynı yönde değişiyor ✓ — tekillikten çokluğa, tablo tutarlı.

17. Tabloda yaklaşımlar ve sonuçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Sınır güvenliğinin güçlenmesi
• B) Karşılıklı çıkarın anlaşmazlıkları sınırlaması
• C) Ticaretin durması
• D) Görüşmelerin kesilmesi
• E) Bağların zayıflaması

Doğru cevap: B — Ticari bağlar karşılıklı çıkar yarattığı için anlaşmazlıkların sınırlanmasına yardımcı olur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yaklaşım, sağda beklenen sonucu. Her yaklaşım kendi mekanizmasıyla sonuç doğuruyor.
2. Dolu satır: komşularla sorunları görüşmeyle çözmek → sınır güvenliğinin güçlenmesi.
3. Ticari bağların mekanizması farklıdır: taraflar birbirinin pazarı ve tedarikçisi hâline gelir. Anlaşmazlığın büyümesi her iki tarafa da zarar vereceği için karşılıklı çıkar anlaşmazlıkları sınırlar.
4. Denetleyelim: iki satır farklı yollardan aynı hedefe gidiyor ✓ — biri görüşmeyle, öteki çıkar bağıyla.

18. Kartlarda bir dış politika aracının unsurları verilmiştir. Bu aracın ayırt edici yönü hangisidir?

• A) Yardımı reddetmesi
• B) Askerî güce dayanması
• C) Etkiyi askerî güç yerine yardım ve işbirliğiyle kurması
• D) Projeleri durdurması
• E) İşbirliğini engellemesi

Doğru cevap: C — Yardım, destek ve kalkınma projeleri etkiyi askerî güç yerine işbirliğiyle kurar.

1. Üç kartı okuyalım: afet yardımı, sağlık ve eğitim desteği, kalkınma projeleri.
2. Üçünde de karşı tarafa bir katkı sunuluyor ve ilişki gönüllülük üzerine kuruluyor. Hiçbirinde zorlama ya da askerî unsur yok.
3. Bu araç etkisini karşı tarafa yarar sağlayarak kurar. Ayırt edici yönü, etkiyi askerî güç yerine yardım ve işbirliğiyle kurmasıdır.
4. Denetleyelim: kartlardan hiçbiri silah, üs ya da kuvvet anmıyor ✓ — aracın niteliği bu yokluktan da okunuyor.

19. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bir dış politika kararının uygulanabilirliğini belirleyen hangisidir?

• A) Ekonominin etkisizliği
• B) Kararın yalnızca açıklanması
• C) Kapasitenin önemsizliği
• D) Kararı destekleyecek kapasitenin bulunması
• E) Uygulamanın gereksizliği

Doğru cevap: D — Bir dış politika kararı, onu destekleyecek ekonomik ve askerî kapasiteyle uygulanabilir hâle gelir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: karar alınır → ekonomik ve askerî kapasite kararı destekler → karar uygulanabilir olur.
2. Birinci basamak kararın açıklanmasıdır; ama açıklanan bir karar kendiliğinden uygulanmaz.
3. Uygulanabilirliği sağlayan ikinci basamaktır: kararın arkasında onu taşıyacak kaynak, üretim ve savunma gücü bulunması. Belirleyici olan budur.
4. Denetleyelim: kapasitesi olmayan bir karar açıklama düzeyinde kalır ✓ — şema tam bu farkı gösteriyor.

20. Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Gelişmeler birbirinden bağımsızdır.
• B) Dış politika hiç değişmemiştir.
• C) İttifaklara katılınmamıştır.
• D) Çok yönlülük söz konusu değildir.
• E) Dış politika; iki kutuplu düzende konumlanmayla başlamış, ittifaklarla kurumsallaşmış ve sonrasında çok yönlü hâle gelmiştir.

Doğru cevap: E — Kartlar iki kutuplu düzende konumlanmayı, ittifaklarla kurumsallaşmayı ve çok yönlülüğü birlikte gösterir.

1. Üç kartı okuyalım: iki kutuplu düzende yer alındı, ittifaklara katılındı, sonrasında çok yönlü politika izlendi.
2. Kartlar bir sıra oluşturuyor. Birinci kart başlangıçtaki konumlanmayı, ikinci kart bu konumun ittifaklarla kurumsallaşmasını veriyor.
3. Üçüncü kart ise blok düzeni çözüldükten sonraki aşamayı ekliyor. En kapsayıcı sonuç bu üç aşamayı birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: aşamalar birbirini izliyor, biri ötekini geçersiz kılmıyor ✓ — bu yüzden "hiç değişmemiştir" de "bağımsızdır" da doğru olamaz.