Adlar (İsimler)

1. Irmak tatilini dört cümleyle anlattı, sonra metindeki özel adları tabloya yazdı. Metne ve tabloya birlikte bakıldığında tablodaki hangi satır yanlış doldurulmuştur?

• A) Amasya — şehir adı
• B) Ediz — kişi adı
• C) Yeşilırmak — kişi adı

Doğru cevap: C — Metne göre Yeşilırmak, kıyısında yürünen bir ırmaktır; bir kişi değildir. Satırda "kişi adı" yerine "ırmak adı" yazılmalıydı.

1. Önce metindeki büyük harfle başlayan sözcükleri bulalım: Irmak, Amasya, Yeşilırmak, Ediz.
2. Şimdi tabloya bakalım: Amasya için "şehir adı" yazılmış; metinde de oraya gidildiği söyleniyor, doğru.
3. Ediz için "kişi adı" yazılmış; metinde "Kuzeni Ediz" deniyor, yani bir kişi. Doğru.
4. Yeşilırmak için "kişi adı" yazılmış; ama metinde onun kıyısında yürünüyor, demek ki bir su, bir ırmak.
5. Yanlış doldurulan satır Yeşilırmak satırıdır → cevap C.

2. Doruk taşındıkları evi iki cümleyle anlattı. Yukarıdaki basamakları sırayla uygulayın: metindeki bütün adları bulun, özel adları ayırın; geriye kaç cins ad kalır?

• A) 3
• B) 4
• C) 5

Doğru cevap: B — Metindeki adlar Doruk, kardeş, Ankara, oda, duvar ve harita olmak üzere 6 tanedir. Özel adlar Doruk ile Ankara'dır; çıkarılınca geriye 4 cins ad kalır.

1. 1. basamak — adları bulalım: Doruk, kardeş, Ankara, oda, duvar, harita → 6 ad. "taşındı" ve "astı" iş bildirir, "Yeni" özellik bildirir.
2. 2. basamak — özel adları ayıralım: Doruk bir kişinin, Ankara bir şehrin kendi adıdır → 2 özel ad.
3. 3. basamak — kalanı sayalım: 6 − 2 = 4.
4. Geriye kalan cins adlar kardeş, oda, duvar, harita → cevap B.

3. Şevval dedesini üç cümleyle anlattı. Yukarıdaki metne göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Metinde Şevval, Kastamonu ve Zeytin olmak üzere üç özel ad vardır.
• B) "köpek" sözcüğü bütün köpekleri karşılayan bir cins addır.
• C) "Zeytin" sözcüğü metinde bir yerin adı olarak kullanılmıştır.

Doğru cevap: C — Metinde Zeytin, dedenin çoban köpeğine verilmiş bir addır; bir yerin adı değildir. Bu yüzden C seçeneği metne göre söylenemez.

1. A seçeneğini deneyelim: Şevval kişi, Kastamonu şehir, Zeytin ise köpeğin adı → üçü de özel ad, söylenebilir.
2. B seçeneğini deneyelim: "köpek" küçük harfle yazılmış ve bütün köpekleri karşılıyor → cins ad, söylenebilir.
3. C seçeneğini deneyelim: metinde "Zeytin adlı bir çoban köpeği" deniyor; yer değil, hayvan adı.
4. Metne aykırı olan tek yargı C'dir → cevap C.

4. Barış bir cümledeki sözcük için yukarıdaki gibi düşünüyor. Barış'ın düşüncesindeki yanlış hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?

• A) Cümlenin ilk sözcüğü de büyük harfle başlar; "kuşlar" bütün kuşları karşıladığı için cins addır.
• B) "Kuşlar" sözcüğü çoğul olduğu için ad sayılmaz.
• C) Özel adlar küçük harfle başlar, bu yüzden sözcük yanlış yazılmıştır.

Doğru cevap: A — Bir sözcük yalnızca özel ad olduğu için değil, cümlenin başında bulunduğu için de büyük harfle başlar. "kuşlar" bütün kuşları karşıladığından cins addır.

1. Sözcüğün cümledeki yerine bakalım: "Kuşlar" cümlenin ilk sözcüğüdür.
2. Kural: cümlenin ilk sözcüğü, özel ad olmasa bile büyük harfle başlar.
3. Şimdi sözcüğün anlamına bakalım: "kuşlar" tek bir kuşun kendi adı değil, bütün kuşları karşılar → cins ad.
4. Barış yalnızca büyük harfe bakıp anlamı unutmuş; doğru açıklama A seçeneğidir → cevap A.

5. Öğretmen tahtaya üç cümle yazdı ve her cümledeki adları saymamızı istedi. Bu cümlelerin hangisinde özel ad sayısı cins ad sayısından fazladır?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede

Doğru cevap: A — 1. cümlede 2 özel ad (Sinan, Bursa) ve 1 cins ad (teyze) vardır; yalnızca bu cümlede özel adlar daha çoktur.

1. 1. cümle: özel adlar Sinan ve Bursa → 2; cins ad teyze → 1. 2 sayısı 1'den büyük.
2. 2. cümle: hiç özel ad yok; cins adlar kardeş, balkon, saksı, su → 4.
3. 3. cümle: özel ad Aslı → 1; cins adlar manav, armut, ayva → 3.
4. Özel ad sayısının cins ad sayısını geçtiği tek cümle 1. cümledir → cevap A.

6. Öğretmen aklından bir cümle geçirdi ve bu cümleyle ilgili yukarıdaki üç ipucunu verdi. Üç ipucunun üçüne birden uyan cümle aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ediz kapıyı yavaşça çaldı.
• B) Postacı zarfı bıraktı.
• C) Sürücü otobüsü durakta durdurdu.

Doğru cevap: B — "Postacı zarfı bıraktı." cümlesinde iki cins ad (postacı, zarf), hiç özel ad yoktur ve "bıraktı" sözcüğü iş bildirir.

1. A seçeneği: "Ediz" bir kişinin kendi adıdır, yani özel ad. 2. ipucuna uymaz.
2. C seçeneği: cins adları sayalım → sürücü, otobüs, durak = 3. 1. ipucu "iki" diyordu, uymaz.
3. B seçeneği: cins adlar postacı ve zarf = 2 ✔, özel ad yok ✔, "bıraktı" iş bildiriyor ✔.
4. Üç ipucunu birden karşılayan cümle B seçeneğidir → cevap B.

7. Damla her cins adın karşısına ona uygun bir özel ad örneği yazdı, ama bir hücreyi boş bıraktı. Boş hücreye gelmesi gereken örnek ve bunun nedeni hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Marmara Denizi — tek bir denizin kendi adı olduğu için
• B) deniz suyu — denizden çıktığı için
• C) dalga — denizin üstünde oluştuğu için

Doğru cevap: A — Tablonun sağ sütununda özel ad örnekleri isteniyor. Marmara Denizi tek bir denizin kendi adıdır; "deniz suyu" ve "dalga" ise bütün denizlerde bulunan cins adlardır.

1. Tablonun düzenine bakalım: solda cins ad, sağda o cins ada uyan özel ad örneği var.
2. Diğer satırlar bunu doğruluyor: dağ → Ağrı Dağı, ilçe → Ödemiş.
3. "deniz suyu" ve "dalga" tek bir varlığın kendi adı değildir; her denizde bulunur, küçük harfle yazılır.
4. "Marmara Denizi" tek bir denizin adıdır ve büyük harfle başlar → cevap A.

8. Öğretmen dört kartı da küçük harfle yazdı ve "Bu kartlardan yalnızca ikisi büyük harfle başlamalıdır." dedi. Büyük harfle başlaması gereken iki kart hangileridir?

• A) edirne ile liman
• B) liman ile balıkçı
• C) edirne ile tuğçe

Doğru cevap: C — Edirne bir şehrin, Tuğçe bir kişinin kendi adıdır; ikisi de özel ad olduğu için büyük harfle başlar. "liman" ve "balıkçı" cins addır.

1. Kartları tek tek soralım: "liman" bütün limanları karşılar mı? Evet → cins ad, küçük harf.
2. "balıkçı" bütün balıkçıları karşılar mı? Evet → cins ad, küçük harf.
3. "edirne" tek bir şehrin adıdır, "tuğçe" tek bir kişinin adıdır → ikisi de özel ad.
4. Büyük harfle başlaması gerekenler Edirne ve Tuğçe → cevap C.

9. Işıl tahtaya "Işıl, Manisa'daki halasına mektup yazdı." cümlesini yazdı. İki arkadaşı cümledeki adlar için yukarıdaki gibi konuştu. Buna göre kim doğru söylemiştir?

• A) Yalnızca Damla doğru söylemiştir
• B) Yalnızca Ege doğru söylemiştir
• C) İkisi de yanlış söylemiştir

Doğru cevap: A — Cümlede Işıl ve Manisa olmak üzere 2 özel ad, hala ve mektup olmak üzere 2 cins ad vardır. Damla doğru saymıştır.

1. Cümledeki adları çıkaralım: Işıl, Manisa, hala, mektup.
2. Özel adları ayıralım: Işıl bir kişinin, Manisa bir şehrin kendi adıdır → 2 özel ad.
3. Geriye kalanlar: hala ve mektup, aynı türden bütün varlıkları karşılar → 2 cins ad.
4. Damla "iki özel, iki cins" dedi ✔; Ege "üç özel ad" dedi ✘ → cevap A.

10. Görkem gezisini yazarken hiç büyük harf kullanmadı. Yukarıdaki metinde kaç sözcük büyük harfle başlamalıydı?

• A) 3
• B) 4
• C) 5

Doğru cevap: B — Görkem, Samsun ve Tekkeköy özel adlardır; ayrıca ikinci cümlenin ilk sözcüğü "orada" da büyük harfle başlamalıydı. Toplam 4 sözcük.

1. Önce özel adları bulalım: görkem (kişi), samsun (şehir), tekkeköy (ilçe) → 3 sözcük.
2. Şimdi cümle başlarına bakalım: 1. cümle "görkem" ile başlıyor, o zaten sayıldı.
3. 2. cümle "orada" ile başlıyor; özel ad olmasa da cümle başı olduğu için büyük harfle yazılır → 1 sözcük daha.
4. 3 + 1 = 4 sözcük büyük harfle başlamalıydı → cevap B.