5N1K ve Hikâye Unsurları

1. Fırını anlatan yukarıdaki metinde saat de gün adı da hiç geçmiyor. Yine de olayın vakti anlaşılıyor. Metne göre bu olay hangi zaman diliminde geçmektedir?

• A) Sabahın erken saatlerinde
• B) Öğleden hemen sonra
• C) Gece yarısına doğru

Doğru cevap: A — Sokak lambalarının hâlâ yanıyor olması, gazetelerin dağıtılması ve müşterilerin işe yetişmek için acele etmesi olayın sabahın erken saatlerinde geçtiğini gösterir.

1. Metinde vakit bildiren doğrudan bir söz yok; ipuçlarını toplayalım.
2. "Sokak lambaları hâlâ yanarken" demek, ortalık yeni aydınlanıyor demektir.
3. Gazete dağıtımı ve işe yetişme telaşı da sabahı gösterir → cevap A.

2. Aynı metinde zaman unsuru doğrudan yazmaz; birkaç ayrıntı bunu sezdirir. Aşağıdaki ayrıntılardan hangisi olayın zamanını anlamamıza yardım etmez?

• A) Sokak lambalarının hâlâ yanıyor olması
• B) Gazete dağıtan çocuğun bisikletle geçmesi
• C) Yiğit'in poşetleri tek tek uzatması

Doğru cevap: C — Poşet uzatmak günün her saatinde yapılabilecek bir iştir; zaman hakkında bilgi vermez. Diğer iki ayrıntı sabahı işaret eder.

1. Lambaların yanıyor olması ortalığın henüz aydınlanmadığını gösterir.
2. Gazeteler sabah erkenden dağıtılır.
3. Poşet uzatmak her saatte olabilir, zaman ipucu değildir → cevap C.

3. Bir öğrenci metnin unsurlarını yukarıdaki tabloya doldurdu, ama satırlardan biri metne uymuyor. Buna göre tablodaki hangi satır yanlış doldurulmuştur?

• A) Kişiler satırı
• B) Olay satırı
• C) Yer satırı

Doğru cevap: B — Metinde fırının açılması, ekmeğin pişmesi ve satılması anlatılır; kapanış ve eve dönüş yoktur. Yanlış satır olay satırıdır.

1. Kişiler satırını kontrol edelim: metinde Usta Sabri ve çırak Yiğit geçiyor → doğru.
2. Yer satırını kontrol edelim: bütün olay fırın ve önündeki sokakta geçiyor → doğru.
3. Olay satırı kapanıştan söz ediyor, oysa metin açılışı anlatıyor → cevap B.

4. Yukarıda aynı semtte geçen iki metin veriliyor. İkisini karşılaştıran bir öğrenci, unsurlardan birinin hiç değişmediğini fark etti. Buna göre hangi hikâye unsuru her iki metinde de aynıdır?

• A) Zaman unsuru
• B) Yer unsuru
• C) Olay unsuru

Doğru cevap: B — Her iki metin de aynı meydanı anlatır; Metin 3 bunu "Aynı meydanda" diyerek açıkça söyler. Değişen zaman ve olaydır.

1. Metin 2 meydanda kurulan pazarı anlatıyor.
2. Metin 3 "Aynı meydanda tek bir tezgâh kalmamıştı." diye başlıyor.
3. İki metinde de mekân aynı meydandır → cevap B.

5. Metin 2 ile Metin 3 aynı meydanı anlatır, ama meydanın hâli birbirinden çok farklıdır. Bu farkın sebebi hangi unsurun değişmesidir?

• A) Kişilerin değişmesi
• B) Yerin değişmesi
• C) Zamanın değişmesi

Doğru cevap: C — Yer aynıdır; değişen zamandır. Metin 2 pazarın kurulduğu sabahı, Metin 3 pazar dağıldıktan sonraki akşamüstünü anlatır.

1. Yerin aynı olduğunu Metin 3'ün ilk cümlesinden biliyoruz.
2. Metin 3'te "sabahki kalabalıktan eser kalmadan" deniyor; demek ki başka bir vakit anlatılıyor.
3. Meydanı değiştiren şey zamanın geçmesidir → cevap C.

6. Metin 3'te de saat yazmıyor. Tezgâhların toplanmış olması, görevlilerin ortalığı süpürmesi ve sokak lambalarının teker teker yanması hangi zamanı işaret eder?

• A) Akşamüstünü
• B) Öğle vaktini
• C) Gün doğumunu

Doğru cevap: A — Sokak lambaları hava kararmaya başlayınca yanar; pazarın toplanıp ortalığın süpürülmesi de günün sonunu gösterir.

1. Pazar sabah kurulur, gün içinde satış biter, sonunda tezgâhlar toplanır.
2. Sokak lambalarının yanması hava kararmaya başladığını gösterir.
3. Bu ipuçları akşamüstünü işaret eder → cevap A.

7. İki metni birlikte okuyan bir öğrenci defterine tek bir cümle yazacak. Yalnızca tek metne bakarak yazılamayacak, iki metne birden bakınca ortaya çıkan sonuç hangisidir?

• A) Meydanda her gün pazar kurulmaktadır.
• B) Aynı meydan gün içinde kalabalıktan sessizliğe geçmektedir.
• C) Pazarcılar akşam saatlerinde de tezgâh açmaktadır.

Doğru cevap: B — Bir metin kalabalık meydanı, öteki boşalmış meydanı anlatır. İkisi yan yana konunca aynı yerin gün içinde nasıl değiştiği görülür.

1. Metin 2 kalabalık, sesli ve dolu bir meydan gösteriyor.
2. Metin 3 boşalmış, süpürülen, sessiz bir meydan gösteriyor.
3. Bu değişimi ancak iki metni birlikte okuyunca görürüz; "her gün" ve "akşam tezgâhı" bilgisi hiçbir metinde yok → cevap B.

8. Yukarıdaki metinde olayın geçtiği yerin adı bir kez bile yazılmıyor. Metindeki ayrıntılardan yola çıkıldığında Bahar nerededir?

• A) Bir kütüphanede
• B) Bir sağlık ocağında
• C) Bir alışveriş merkezinde

Doğru cevap: B — İlaç kokusu, sıra numarası, beyaz önlüklü görevlinin ateş ölçmesi ve dosyayla geçen hemşire birlikte sağlık ocağını gösterir.

1. Yer bildiren bir ad yok; ipuçlarını toplayalım.
2. İlaç kokusu, ateş ölçen görevli ve hemşire sağlıkla ilgilidir.
3. Kütüphanede ya da alışveriş merkezinde bu ayrıntılar bir arada bulunmaz → cevap B.

9. Bahar'ın bulunduğu yeri anlamamızı sağlayan pek çok ayrıntı var; ancak bunlardan biri başka yerlerde de karşımıza çıkabilir. Buna göre hangi ayrıntı tek başına bu yeri göstermez?

• A) İlaç kokusunun duyulması
• B) Beyaz önlüklü görevlinin ateş ölçmesi
• C) Duvardaki ekranda numaraların değişmesi

Doğru cevap: C — Sıra numarası ekranı bankada, vergi dairesinde ya da bir kurumda da bulunur; tek başına sağlık ocağını göstermez. İlaç kokusu ve ateş ölçme ise doğrudan sağlıkla ilgilidir.

1. İlaç kokusu yalnızca sağlıkla ilgili yerlerde duyulur.
2. Ateş ölçen beyaz önlüklü görevli de sağlık işidir.
3. Numara ekranı pek çok kurumda vardır, tek başına yeri belirlemez → cevap C.

10. Öğretmen, metinde anlatılan olayı tek cümleyle özetlemenizi istiyor. Bu metnin olay unsurunu en iyi hangi cümle anlatır?

• A) Bahar'ın fiş alıp sırasını bekleyerek muayene odasına girmesi
• B) Bahar'ın hemşireyle koridorda uzun uzun konuşması
• C) Bahar'ın öksüren amcanın ateşini ölçmesi

Doğru cevap: A — Metin baştan sona Bahar'ın fiş alıp sırasını beklemesini ve numarası çıkınca içeri girmesini anlatır.

1. Metnin başında Bahar makineden fiş alıyor.
2. Ortada ekrandaki numaraları izleyerek bekliyor.
3. Sonunda numarası görününce kapıyı çalıp giriyor; diğer şıklardaki işleri Bahar yapmıyor → cevap A.