Alfabetik Sıralama

1. Kaan sözlük çalışmasında "çilek" sözcüğünü "ceviz" sözcüğünden önce yazdı. Sebebini de "çilek daha kısa bir sözcük" diye açıkladı. Öğretmeni bu açıklamanın yanlış olduğunu söyledi. Kaan'ın yanılgısı hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?

• A) Alfabetik sıralama sözcüğün uzunluğuna göre değil harflerine göre yapılır; alfabede c harfi ç harfinden önce geldiği için "ceviz" önce yazılır.
• B) Alfabetik sıralamada önce sesli harflere bakılır; e harfi i harfinden önce geldiği için "ceviz" önce yazılır.
• C) Alfabetik sıralamada sözcükler anlamlarına göre dizilir; ağaçta yetişenler her zaman önce yazılır.

Doğru cevap: A — Alfabetik sıralamada sözcüğün kaç harfli olduğuna bakılmaz; harfler alfabedeki sıralarına göre karşılaştırılır. Alfabede c harfi ç harfinden öncedir.

1. Alfabetik sıralamada sözcüğün uzunluğu hiç ölçüt değildir; harflere bakılır.
2. İki sözcüğün ilk harfleri: ceviz → c, çilek → ç.
3. Alfabemizde sıra a, b, c, ç, d biçimindedir; c harfi ç harfinden önce gelir.
4. Doğru sıralama: ceviz, çilek. Kaan sözcük uzunluğuna baktığı için yanılmıştır.

2. Bisiklet turuna katılan dört öğrencinin ad kartları yukarıdaki gibi karışık duruyor. Öğretmen kartları alfabetik sıraya dizip her birine bir sıra numarası verecek. Buna göre Aslı kaçıncı sırada yer alır?

• A) 1. sırada
• B) 2. sırada
• C) 3. sırada

Doğru cevap: B — Dört adın ilk iki harfi aynıdır. Üçüncü harflere göre Aslan ile Aslı öne geçer; bu ikisi ancak dördüncü harflerine (a ve ı) bakılarak sıralanır ve Aslı ikinci olur.

1. Dört adın da ilk iki harfi aynı: A-s. Üçüncü harflere bakalım: Aslan → l, Aslı → l, Asu → u, Asya → y.
2. Alfabede l, u ve y sırasıyla gelir; Aslan ile Aslı öne, sonra Asu, en sona Asya geçer.
3. Aslan ile Aslı'nın ilk üç harfi de aynı (A-s-l); dördüncü harflere bakalım: a ve ı. Alfabede a önce gelir.
4. Sıra: Aslan, Aslı, Asu, Asya → Aslı 2. sıradadır.

3. Müzik odasındaki dolap etiketleri bu kez alfabenin sonundan başına doğru, yani z harfinden a harfine gidilerek dizilecek. Öğretmen dizilişe hangi etiketle başlanacağını sordu. Bu tersine dizilişte en başa hangi etiket konur?

• A) zurna
• B) zil
• C) keman

Doğru cevap: A — Normal sıralamada en sonda "zurna" bulunur; diziliş tersine çevrildiğinde en sondaki en başa geçer.

1. Önce normal alfabetik sırayı bulalım: davul, keman, zil, zurna.
2. zil ile zurna aynı harfle başlıyor; ikinci harfleri i ve u. Alfabede i önce gelir, yani zil önde olur.
3. Tersine dizilişte bu sıra ters çevrilir: zurna, zil, keman, davul.
4. En başa "zurna" etiketi konur.

4. Beril kelime defterine üç sözcüğü alfabetik sırayla yazdı. Arkadaşları bu sıralama için üç yorum yaptı ama yorumlardan biri doğru değil. Buna göre defterdeki sıralamayla ilgili hangisi söylenemez?

• A) Üç sözcüğün de ilk iki harfi aynı olduğu için sıralamaya üçüncü harflerden başlanmıştır.
• B) "gündüz" ile "güneş" ancak dördüncü harflerine bakılarak sıralanabilir.
• C) "güneş" sözcüğü en başta olmalıydı çünkü sıralama sözcüklerin harf sayısına göre yapılır.

Doğru cevap: C — Alfabetik sıralama harf sayısına göre değil, harflerin alfabedeki sırasına göre yapılır; bu yüzden üçüncü yorum söylenemez.

1. Üç sözcüğün ilk iki harfi de g-ü; sıralama üçüncü harften başlar: gül → l, gündüz → n, güneş → n. Birinci yorum söylenebilir.
2. gündüz ile güneş'in ilk üç harfi aynı (g-ü-n); dördüncü harflere bakılır: d ve e. Alfabede d önce gelir, ikinci yorum da söylenebilir.
3. Sıralamada sözcüğün kaç harfli olduğuna hiç bakılmaz.
4. Öyleyse "harf sayısına göre yapılır" diyen üçüncü yorum söylenemez.

5. Okul turnuvasında takımlar adlarının alfabetik sırasına göre oynuyor. Turnuva başlamadan önce Yaprak takımı yarışmadan çekildi ve fikstür yeniden yazıldı. Yeni fikstürde Yelkenler takımı kaçıncı sırada oynar?

• A) 1. sırada
• B) 2. sırada
• C) 3. sırada

Doğru cevap: B — Yaprak listeden çıkınca kendisinden sonraki takımlar birer sıra öne kayar; Yelkenler üçüncü sıradan ikinci sıraya yükselir.

1. Fikstürdeki sıra: Yağmur, Yaprak, Yelkenler, Yıldızlar.
2. Yaprak takımı çekilince listeden çıkar; geriye Yağmur, Yelkenler, Yıldızlar kalır.
3. Kalan adların birbirine göre sırası değişmez: ikinci harfleri a, e, ı olduğu için bu sırayla dizilirler.
4. Yelkenler bir sıra öne kayar ve 2. sırada oynar.

6. Sınıftaki kelime kutusundan dört kart çekildi. Kartların hepsi o ya da ö harfiyle başladığı için sıralama yaparken çok dikkatli olmak gerekiyor. Kartlar alfabetik sıraya dizildiğinde üçüncü sırada hangi kart bulunur?

• A) oyun
• B) ördek
• C) örgü

Doğru cevap: B — Alfabede o harfi ö harfinden önce gelir; ordu ve oyun öne geçer. ördek ile örgü üçüncü harflerine göre sıralanır ve ördek üçüncü sırada kalır.

1. Alfabede o harfi ö harfinden önce gelir: önce ordu ile oyun, sonra ördek ile örgü.
2. ordu ile oyun'un ikinci harfleri r ve y; alfabede r önce gelir → ordu, oyun.
3. ördek ile örgü'nün ilk iki harfi aynı (ö-r); üçüncü harfleri d ve g. Alfabede d önce gelir → ördek, örgü.
4. Diziliş: ordu, oyun, ördek, örgü → üçüncü sıradaki kart ördek olur.

7. Türkçe köşesindeki kelime torbasından çekilen kart, "perde" ile "pusula" kartlarının tam arasına yerleştirilecek. Torbadan çıkan üç karttan biri bu iki sözcüğün arasına hiçbir zaman yerleştirilemez. Buna göre hangi kart araya konulamaz?

• A) pilav
• B) poşet
• C) pasta

Doğru cevap: C — Dört sözcük de p harfiyle başlar; karar ikinci harflere göre verilir. "pasta" sözcüğünün ikinci harfi a'dır ve alfabede e harfinden önce geldiği için perde'den önce yer alır.

1. Sınırlara bakalım: perde'nin ikinci harfi e, pusula'nın ikinci harfi u.
2. Araya girecek sözcüğün ikinci harfi e ile u arasında olmalıdır.
3. "pilav" → i ve "poşet" → o; ikisi de e ile u arasındadır, araya konabilir.
4. "pasta" → a; alfabede a harfi e harfinden öncedir, yani pasta perde'den de önce gelir ve araya konulamaz.

8. Öğretmen üç kartı önce alfabetik sırayla, sonra da alfabenin tersine göre dizdi. Öğrencilerden iki dizilişi karşılaştırıp yeri hiç değişmeyen kartı bulmalarını istedi. Buna göre iki dizilişte de aynı yerde kalan kart hangisidir?

• A) uçurtma
• B) un
• C) üzüm

Doğru cevap: B — Normal sıra uçurtma, un, üzüm; tersine sıra üzüm, un, uçurtma olur. Baştaki ile sondaki kart yer değiştirir, ortadaki "un" iki dizilişte de ikinci sırada kalır.

1. Alfabede u harfi ü harfinden önce gelir; üzüm en sona gider.
2. uçurtma ile un aynı harfle başlıyor; ikinci harfleri ç ve n. Alfabede ç önce gelir → uçurtma, un.
3. Normal sıra: uçurtma, un, üzüm. Tersine sıra: üzüm, un, uçurtma.
4. Birinci ile üçüncü kart yer değiştirdi ama "un" iki dizilişte de 2. sırada kaldı.

9. Ada elindeki iki kartı alfabetik sıraya dizecek ama iki sözcüğün baş tarafı aynı olduğu için hangisinin önce geleceğine kolayca karar veremedi. Öğretmeni ona harfleri baştan başlayarak tek tek karşılaştırmasını söyledi. Bu iki sözcüğün sırasına kaçıncı harfe bakılarak karar verilir?

• A) 2. harfe
• B) 3. harfe
• C) 4. harfe

Doğru cevap: C — İki sözcüğün ilk üç harfi de aynıdır (k-a-r). İlk farklı harf dördüncü harftir: karınca → ı, karpuz → p.

1. Birinci harflere bakalım: ikisi de k; karar veremeyiz.
2. İkinci harfler de aynı: a. Üçüncü harfler de aynı: r.
3. Dördüncü harflere bakalım: karınca → ı, karpuz → p. İşte ilk farklı harf burada.
4. Alfabede ı harfi p harfinden önce gelir; sıra karınca, karpuz olur ve karar 4. harfe bakılarak verilir.

10. Kuş gözlem kulübü okul bahçesinde gördüğü kuşları deftere yazdı. Defterdeki üç kuş adı şimdi alfabetik sıraya dizilecek. Buna göre listeye ilk hangi kuş adı yazılır?

• A) saksağan
• B) serçe
• C) sığırcık

Doğru cevap: A — Üç adın da ilk harfi s'dir; ikinci harfler a, e ve ı olduğundan alfabede en önde a bulunur ve saksağan ilk sıraya yazılır.

1. Metindeki kuş adlarını bulalım: saksağan, serçe, sığırcık.
2. Üçünün de ilk harfi s; ikinci harflere bakalım: saksağan → a, serçe → e, sığırcık → ı.
3. Alfabemizde sıra a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı biçiminde gider; a harfi en öndedir.
4. Listenin tamamı: saksağan, serçe, sığırcık → ilk yazılan ad saksağan olur.