Betimleme

1. Öğretmen sınıfa bir oyun kurdu: bir varlığı adını söylemeden özellikleriyle anlatacak, çocuklar da tahmin edecek. Yukarıdaki kartta öğretmenin okuduğu betimleme yazılıdır. Bu betimlemede anlatılan varlık hangisidir?

• A) Havuç
• B) Domates
• C) Patates

Doğru cevap: A — Turuncu, uzun ve ince olan, toprak altında yetişen, çıtır çıtır yenen sebze havuçtur.

1. Betimlemedeki özellikleri sıralayalım: turuncu renk, uzun ve ince gövde, toprak altı, çıtır ses.
2. Domates kırmızıdır ve dalda yetişir; patates toprak altındadır ama turuncu, uzun ve çıtır değildir.
3. Bütün özelliklere uyan varlık havuçtur → cevap A.

2. Ceren mutfakta annesine yardım ederken bir limon dilimini ağzına attı. Sonra defterine "Limonu dişledim, ekşiliği bütün dilimi büzdü." diye yazdı. Ceren'in yazdığı bu betimleme hangi duyumuza seslenmektedir?

• A) Görme
• B) Dokunma
• C) Tatma

Doğru cevap: C — Ekşilik ağızda, yani dille duyulur; bu yüzden betimleme tatma duyusuna seslenir.

1. Cümledeki anahtar sözler "dişledim" ve "ekşiliği".
2. Ekşi, tatlı, tuzlu, acı sözcükleri bir varlığın tadını anlatır; tadı dilimizle alırız.
3. Betimleme tatma duyusuna seslenmektedir → cevap C.

3. Poyraz'ın ailesi eve yavru bir köpek aldı. Poyraz o akşam köpekle ilgili üç cümle yazdı; ancak bunlardan yalnızca biri köpeği gözümüzün önüne getiriyor, yani bir betimleme. Poyraz'ın yazdığı cümlelerden hangisi bir betimlemedir?

• A) Yavru köpeğimizi dün akşam eve getirdik.
• B) Yavru köpeğimizin tüyleri bembeyaz, kulakları küçük ve sarkıktı.
• C) Yavru köpeğimize Karabaş adını verdik.

Doğru cevap: B — Betimleme, varlığın nasıl göründüğünü anlatarak onu gözümüzde canlandırır; sadece bir olayı ya da adı söylemek betimleme değildir.

1. Birinci cümle köpeğin ne zaman geldiğini, üçüncü cümle adının ne olduğunu söylüyor.
2. İkinci cümlede tüylerin rengi ve kulakların biçimi anlatılıyor; köpeği zihnimizde resmediyor.
3. Betimleme olan cümle ikincisidir → cevap B.

4. İkinci sınıflar tatilde çektikleri fotoğrafları panoya astı. Yukarıdaki kartlar Umut'un fotoğrafındaki üç şeyi gösteriyor: güneş, mavi dalgalar ve kıyıdaki deniz kabukları. Umut'un fotoğrafını en iyi anlatan betimleme hangisidir?

• A) Gökyüzü kapkara olmuş, dalgalar öfkeyle kayalara vuruyordu.
• B) Karlı tepede rüzgâr ıslık çalıyor, ağaçlar bembeyaz görünüyordu.
• C) Güneş pırıl pırıl parlıyor, mavi dalgalar kıyıdaki kabukları usulca yalıyordu.

Doğru cevap: C — Kartlarda güneş, mavi dalga ve deniz kabuğu var; bu üçünü birlikte anlatan betimleme üçüncüsüdür.

1. Kartlardaki üç ayrıntıyı not edelim: parlayan güneş, mavi dalga, kıyıdaki kabuk.
2. Birinci betimlemede gökyüzü kapkara; ikinci betimlemede kar ve rüzgâr var. Kartlarda bunların hiçbiri yok.
3. Üç ayrıntının hepsini karşılayan betimleme üçüncüsüdür → cevap C.

5. Selin, babaannesinin bahçesini yazı yazma defterinde betimlemek istedi. Kurduğu üç cümleyi yukarıdaki kartta numaralayarak yazdı, ama bir cümle bahçeyi anlatmıyor. Kartta hangi cümle bu betimlemeye uymamaktadır?

• A) 1. cümle
• B) 2. cümle
• C) 3. cümle

Doğru cevap: B — İkinci cümle evin kaç yıl önce alındığını, yani bir bilgiyi söyler; bahçenin nasıl olduğunu anlatmaz.

1. Birinci cümle güllerin üstündeki çiyi anlatıyor: bunu gözümüzle görürüz.
2. Üçüncü cümle nane ve fesleğenin kokusunu anlatıyor: bunu burnumuzla duyarız.
3. İkinci cümle ise bahçeyi hiç resmetmiyor, evin satın alındığı yılı söylüyor → cevap B.

6. Kerem sabah gördüğü fırını betimledi ama metnin ortasındaki cümleyi yazmayı unuttu. Öğretmen "Burada koklama duyusuna seslenen bir cümle eksik." dedi. Kartta boş bırakılan yere hangi cümle gelmelidir?

• A) Sıcak ekmek kokusu bütün sokağa yayılmıştı.
• B) Fırıncı amca dün akşam dükkânı erken kapatmış.
• C) Simitlerin fiyatı geçen haftaya göre değişmiş.

Doğru cevap: A — Koklama duyusuna seslenen cümle bir kokuyu anlatır; "sıcak ekmek kokusu" tam olarak bunu yapar.

1. Metinde simitlerin rengi ve susamları anlatılmış; bunlar görme duyusuna seslenir.
2. Eksik olan cümle koklama duyusuna seslenecek, yani bir kokuyu anlatacak.
3. İkinci ve üçüncü cümlelerde koku yok, bilgi var; kokuyu anlatan birinci cümledir → cevap A.

7. Kar tatilinde Zeynep ile Yiğit bahçeyi betimleyip yazılarını panoya astı. Yukarıdaki kartlarda iki yazı yan yana duruyor. Buna göre hangi öğrencinin betimlemesi daha çok duyuya seslenmiştir?

• A) Zeynep'in betimlemesi
• B) Yiğit'in betimlemesi
• C) İkisi de aynı sayıda duyuya seslenmiştir

Doğru cevap: B — Zeynep yalnızca görme duyusunu kullanmış; Yiğit görme, dokunma ve işitme olmak üzere üç duyuya seslenmiştir.

1. Zeynep'in yazısında "bembeyaz" ve "pırıl pırıl" var; ikisi de gözle görülür, yani tek duyu.
2. Yiğit'te "bembeyaz" görme, "elime değince eridi" dokunma, "gıcırdıyordu" işitme duyusuna seslenir.
3. Üç duyu bir duyudan çoktur; daha zengin betimleme Yiğit'in → cevap B.

8. Melis bahçede bir kelebek gördü ve onu betimlemek için dört sözcük kartı hazırladı. Kartlar yukarıda karışık duruyor. Bu kartlar hangi sırayla dizilirse anlamlı bir betimleme cümlesi olur?

• A) Kelebeğin kanatları tül gibiydi.
• B) Tül kanatları kelebeğin gibiydi.
• C) Kanatları gibiydi tül kelebeğin.

Doğru cevap: A — Anlamlı betimleme cümlesi "Kelebeğin kanatları tül gibiydi." biçiminde kurulur; kanatlar tüle benzetilerek resmedilir.

1. Önce neyi anlattığımızı söyleyelim: "Kelebeğin kanatları".
2. Sonra kanatların neye benzediğini ekleyelim: "tül gibiydi".
3. Diğer iki sıralamada sözcükler karışık kaldığı için cümle anlaşılmıyor → cevap A.

9. Defne kedisi Tekir'i şöyle betimledi: "Tekir'in kürkü sıcacıktı, yeşil gözleri karanlıkta ışıldıyordu, kucağımda mırıl mırıl mırıldıyordu." Defne'nin bu betimlemesinde hangi duyuya seslenen bir söz kullanılmamıştır?

• A) Görme
• B) İşitme
• C) Tatma

Doğru cevap: C — Betimlemede dokunma, görme ve işitme var; tatma duyusuna seslenen hiçbir söz yoktur.

1. "Yeşil gözleri ışıldıyordu" gözle görülür, yani görme duyusuna seslenir.
2. "Mırıl mırıl mırıldıyordu" kulakla duyulur, yani işitme duyusuna seslenir.
3. Metinde hiçbir tat anlatılmadığı için eksik duyu tatmadır → cevap C.

10. Bilgi yarışmasında sunucu bir varlığı betimliyor, yarışmacılar da masadaki kartlardan doğru olanı kaldırıyor. Sunucu "Kabuğu yeşil çizgili, içi kıpkırmızıdır. Dilimlenince serin ve sulu bir tat verir." dedi. Bu betimleme yukarıdaki kartlardan hangisini anlatmaktadır?

• A) 1. kart
• B) 2. kart
• C) 3. kart

Doğru cevap: B — Yeşil çizgili kabuk, kıpkırmızı iç ve sulu serin tat karpuzu anlatır; karpuz 2. karttadır.

1. Betimlemedeki özellikler: yeşil çizgili kabuk, kıpkırmızı iç, serin ve sulu tat.
2. 1. kartta ayçiçeği var, o sarıdır ve yenince sulu değildir; 3. kartta portakalın kabuğu turuncudur.
3. Yeşil çizgili kabuğu ve kırmızı içi olan karpuz 2. karttadır → cevap B.