Betimleme

1. Sınıfta betimleme oyunu oynanıyor: bir öğrenci varlığı adını söylemeden anlatıyor, arkadaşları masadaki üç karttan doğru olanı kaldırıyor. Yukarıda önce okunan betimleme, altında da üç kart görülüyor. Bu betimleme kartlardaki varlıklardan hangisini anlatmaktadır?

• A) Salatalık
• B) Mısır
• C) Ananas

Doğru cevap: B — Uzun yeşil yaprak, sıra sıra dizili sarı taneler ve dişlenince patlayan tanecikler mısırı anlatır.

1. Betimlemedeki özellikleri sıralayalım: yeşil yapraklar, sıra sıra sarı taneler, kaynayınca tatlı koku, patlayan taneler.
2. Salatalık yeşildir ama taneleri yoktur; ananasın kabuğu sert ve dikenlidir.
3. Bütün özelliklere uyan varlık mısırdır → cevap B.

2. Mira yağmur durduktan sonra pencereden gördüklerini yukarıdaki gibi betimledi. Öğretmeni ona "Yazında kaç ayrı duyuya seslendiğini bul." dedi. Buna göre Mira'nın betimlemesinde kaç duyu kullanılmıştır?

• A) 2
• B) 3
• C) 4

Doğru cevap: B — Parlayan asfalt görme, toprak kokusu koklama, damlaların tık tık sesi işitme duyusuna seslenir: üç duyu.

1. "Islak asfalt parlıyordu" gözle görülür → görme.
2. "Toprak kokusu yayılmıştı" burunla duyulur → koklama.
3. "Tık tık ses çıkarıyordu" kulakla duyulur → işitme.
4. Metinde tat ve dokunma yok; üç duyu var → cevap B.

3. Tuna dedesinin evine girerken yaşadığı anı iki cümleyle betimledi ve yazısını yukarıdaki karta geçirdi. Tuna bu iki cümlede kaç duyusunu kullanmıştır?

• A) 3 duyu
• B) 1 duyu
• C) 2 duyu

Doğru cevap: C — Kapının gıcırdaması işitme, kolun buz gibi olması dokunma duyusuna seslenir: iki duyu.

1. "Uzun uzun gıcırdadı" bir sestir → işitme duyusu.
2. "Avucumun içinde buz gibiydi" elle hissedilir → dokunma duyusu.
3. Başka duyuya seslenen söz yok; toplam 2 duyu → cevap C.

4. Ada teneffüsü anlatmak için dört cümle yazdı ve kartta numaraladı. Öğretmeni "Beş duyudan birine hiç yer vermemişsin." dedi. Ada'nın kartında hangi duyuya seslenen bir söz bulunmamaktadır?

• A) Koklama
• B) İşitme
• C) Dokunma

Doğru cevap: A — Kartta işitme (zilin sesi), dokunma (sıcacık asfalt), görme (kırmızı forma) ve tatma (ekşi limonata) var; koklama yoktur.

1. 1. cümlede "zilin sesi" var → işitme kullanılmış.
2. 2. cümlede "sıcacık" var → dokunma kullanılmış; 4. cümlede "ekşi" var → tatma kullanılmış.
3. Hiçbir cümlede koku anlatılmamış → cevap A.

5. Öğretmen kartta yazan betimlemeyi okudu, sonra "İçinden dokunma duyusuna seslenen sözü bulun." dedi. Kartta bulunan cümlelerden hangisi dokunma duyusuna seslenmektedir?

• A) "Deniz köpük köpük beyazdı."
• B) "Uzaktan bir vapur düdüğü duyuldu."
• C) "Serin rüzgâr yüzüme çarptı."

Doğru cevap: C — Rüzgârın serinliğini ve yüze çarpmasını derimizle hissederiz; bu dokunma duyusudur.

1. "Köpük köpük beyazdı" bir renk anlatır, gözle görülür → görme.
2. "Vapur düdüğü duyuldu" bir sestir, kulakla duyulur → işitme.
3. Serinliği ve çarpmayı ise ten hisseder → dokunma, cevap C.

6. Sınıf gezisinden dönen Ayaz ile Sude orman yolunu betimleyip yazılarını yan yana panoya astı. Yukarıdaki kartlarda iki yazı görülüyor. Buna göre hangi öğrencinin yazısı daha çok duyuya seslenmiştir ve o öğrenci kaç duyu kullanmıştır?

• A) Ayaz, 3 duyu kullanmıştır.
• B) Sude, 3 duyu kullanmıştır.
• C) İkisi de 2 duyu kullanmıştır.

Doğru cevap: B — Ayaz yalnızca görme duyusunu kullanmıştır; Sude görme, işitme ve koklama olmak üzere üç duyuya seslenmiştir.

1. Ayaz'ın yazısında "yeşil tünel" ve "yapraklar birbirine değiyordu" var; ikisi de gözle görülür → 1 duyu.
2. Sude'de "altın rengi ışık" görme, "çıtırdadı" işitme, "yosun kokusu" koklama → 3 duyu.
3. 3 duyu 1 duyudan çoktur, daha zengin betimleme Sude'nin → cevap B.

7. Ada cumartesi annesiyle gittiği yeri, adını hiç söylemeden betimledi. Kartta Ada'nın yazdıkları var; sınıf da bu yerin neresi olduğunu tahmin edecek. Bu betimleme hangi yeri anlatmaktadır?

• A) Kütüphaneyi
• B) Sinema salonunu
• C) Semt pazarını

Doğru cevap: C — Tezgâhlar, yığılı domatesler, bağıran satıcılar ve sebze kokusu bir semt pazarını anlatır.

1. Betimlemedeki ipuçlarını toplayalım: tezgâh, domates yığını, bağıran satıcılar, nane-maydanoz kokusu.
2. Kütüphanede sessizlik olur, satıcı bulunmaz; sinema salonunda tezgâh ve sebze yoktur.
3. Bütün ipuçları semt pazarına uyar → cevap C.

8. Poyraz köy evini betimlerken metnin ortasına işitme duyusuna seslenen bir cümle koymayı planlamış ama o yeri boş bırakmış. Kartta noktalı bırakılan yere hangi cümle gelmelidir?

• A) Sobanın içinde odunlar çatır çatır yanıyordu.
• B) Bu köy evi babamın çocukluğunda yapılmış.
• C) Köyde oturan aile sayısı her yıl azalıyor.

Doğru cevap: A — İşitme duyusuna seslenen cümle bir ses anlatır; "çatır çatır" odun sesi tam olarak bunu yapar.

1. Metinde buğulu camlar görme, ısıtan bardak dokunma duyusuna seslenmiş.
2. Eksik cümle bir ses anlatacak.
3. İkinci ve üçüncü cümleler bilgi verir, ses yoktur; "çatır çatır" ses anlatır → cevap A.

9. Doğa panosuna yukarıdaki hayvanın fotoğrafı asıldı, altına da üç öğrencinin betimlemesi yazıldı. Panodaki bu üç yazıdan hangisi fotoğraftaki hayvanı betimlemektedir?

• A) Kabarık kuyruğunu sırtına yatırmış, ön ayaklarıyla tuttuğu fındığı kemiriyordu.
• B) Uzun bacaklarıyla su birikintisinde durup gagasını çamura sokuyordu.
• C) Dikenli sırtını kabartıp yaprakların arasına büzüldü.

Doğru cevap: A — Kabarık kuyruk ve ön ayaklarıyla fındık kemirmek sincabı anlatır; ikinci betimleme bir kuşu, üçüncüsü kirpiyi anlatır.

1. Fotoğraftaki hayvanın belirgin özelliklerini görelim: kabarık kuyruk, küçük ön ayaklar, fındık.
2. İkinci betimlemede gaga ve uzun bacaklar var; bunlar bir kuşa aittir.
3. Üçüncü betimlemede dikenli sırt var; bu kirpidir. Sincabı anlatan birinci yazıdır → cevap A.

10. Yaz akşamı gökyüzünü izleyen Efe üç cümle yazıp kartta numaraladı. Öğretmeni yazıyı okuyunca "Bir cümlede varlığı başka bir varlığa benzeterek betimlemişsin." dedi. Kartta hangi cümlede benzetme yapılmıştır?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede

Doğru cevap: B — İkinci cümlede bulutlar pamuk yığınlarına benzetilmiştir; "benziyordu" sözcüğü benzetmeyi gösterir.

1. 1. cümle gökyüzünün rengini söylüyor, benzetme yok.
2. 3. cümle rüzgârın ne zaman hızlandığını söylüyor, betimleme bile değil.
3. 2. cümlede bulutlar pamuk yığınlarına benzetilmiş → cevap B.