Betimleme

1. Ayla ile Kuzey aynı kış sabahı pencereden gördüklerini yazdı ve yazıları yan yana asıldı. İki yazı da bir duyuya birlikte seslenmiştir. Buna göre iki betimlemede de kullanılan ortak duyu hangisidir?

• A) Koklama
• B) Tatma
• C) Görme

Doğru cevap: C — Ayla "buzdan çiçekler", Kuzey "buğulu pencere" der; ikisi de gözle görülen şeylerdir. Ortak duyu görmedir.

1. Ayla'nın sözlerini ayıralım: "buzdan çiçekler" görme, "elim uyuştu" dokunma.
2. Kuzey'in sözlerini ayıralım: "buğuluydu" görme, "kürek sesi" işitme.
3. İki listede de bulunan tek duyu görmedir → cevap C.

2. Aynı iki yazıya bu kez farkları için bakalım. Ayla'nın yazısında yer alan bir duyuya Kuzey hiç değinmemiştir. Ayla'da bulunup Kuzey'de bulunmayan duyu hangisidir?

• A) Dokunma
• B) İşitme
• C) Görme

Doğru cevap: A — Ayla parmağıyla cama dokunup elinin uyuştuğunu söyler; bu dokunma duyusudur. Kuzey'in yazısında dokunmaya seslenen hiçbir söz yoktur.

1. Ayla'nın ikinci cümlesine bakalım: "parmağımla dokununca elim uyuştu" → dokunma.
2. Kuzey'in cümlelerine bakalım: buğulu cam görme, kürek sesi işitmedir.
3. İşitme yalnızca Kuzey'de, görme ikisinde de var; yalnızca Ayla'da olan dokunmadır → cevap A.

3. Nehir ile Doruk kantinde aldıkları aynı poğaçayı betimledi. İki yazı da benzer duyulara seslenmiş, ama biri okuyanın gözünde poğaçayı daha net canlandırıyor. Buna göre hangi yazı ayrıntı bakımından daha zengindir ve bunun sebebi nedir?

• A) Nehir'inki; daha kısa yazdığı için daha kolay anlaşılır.
• B) Doruk'unki; aynı poğaçayı daha çok ayrıntıyla anlatmıştır.
• C) İkisi de tam olarak aynı sayıda ayrıntı vermiştir.

Doğru cevap: B — Nehir yalnızca "sıcacıktı" ve "güzel kokuyordu" der. Doruk rengi, susamları, ısının avucundaki etkisini ve kokunun peynir kokusu olduğunu söyler; ayrıntı çok daha fazladır.

1. Nehir'in ayrıntılarını sayalım: sıcaklık ve güzel koku, yani iki ayrıntı.
2. Doruk'un ayrıntılarını sayalım: altın sarısı üst, tek tek susamlar, avucu ısıtan ısı, peynir kokusu.
3. Aynı varlığı daha çok ayrıntıyla anlatan Doruk'tur; kısa olmak zengin olmak değildir → cevap B.

4. Öğretmen kartta yazan betimlemeyi okuduktan sonra tahtaya üç ayrıntı yazdı; ikisi metinden çıkarılabiliyor, biri ise metne aykırı. Tahtaya yazılan ayrıntılardan hangisi bu betimlemeye uymaz?

• A) Odanın havası sıcaktı.
• B) Dışarısı sessizdi.
• C) Camlardan dışarısı net görünmüyordu.

Doğru cevap: B — Metinde "dışarıda rüzgâr uğulduyordu" yazar; uğuldayan rüzgâr sessizlik değil, ses demektir. Öteki iki ayrıntı metne uyar.

1. "Soba harıl harıl yanıyordu" cümlesi odanın sıcak olduğunu gösterir.
2. "Camlar buğudan bembeyaz olmuştu" cümlesi dışarının görünmediğini gösterir.
3. Son cümlede rüzgâr uğulduyor; öyleyse dışarısı sessiz değildir → cevap B.

5. Ada sınıfı betimlemek için dört cümle yazdı. Üç cümle sınıfın o anki hâlini duyularla anlatıyor, biri ise betimleme değil bilgi cümlesi olmuş. Ada'nın kartında betimlemeye uymayan cümle kaçıncı cümledir?

• A) 1. cümle
• B) 2. cümle
• C) 3. cümle

Doğru cevap: C — Betimleme, o anda duyularla algılananı anlatır. 3. cümle geçen yıl yapılan bir işi haber verir; hiçbir duyuya seslenmez.

1. 1. cümlede "gıcırdayarak" var → işitme.
2. 2. cümlede uçuşan tebeşir tozu var → görme; 4. cümlede "pürüzsüzdü" var → dokunma.
3. 3. cümle geçen yılı anlatan bir bilgidir, o anı betimlemez → cevap C.

6. Doğa dersinde bir varlık adı söylenmeden betimlendi. Üç öğrenci farklı hayvanlar söyledi; doğru cevabı bulmak için betimlemedeki tek bir ayrıntı yeterlidir. Betimlenen varlık hangisidir ve onu ayırt eden ayrıntı nedir?

• A) Kaplumbağa; başını ve ayaklarını kabuğunun içine çekmesi
• B) Kirpi; korktuğu zaman büzülmesi
• C) Salyangoz; ağır ağır yürümesi

Doğru cevap: A — Kirpi de korkunca büzülür, salyangoz da yavaş yürür; ama başını ve ayaklarını sert kabuğunun içine çeken hayvan kaplumbağadır.

1. Betimlemedeki ayrıntıları sıralayalım: sert kalkan gibi sırt, korkunca içeri çekilen baş ve ayaklar, ağır yürüyüş.
2. Yavaş yürümek salyangoza da uyar, korkunca büzülmek kirpiye de uyar; bu ayrıntılar ayırt etmez.
3. Yalnızca bir hayvan başını ve ayaklarını kabuğuna çeker → cevap A.

7. Hayvanat bahçesi panosunda iki betimleme ve üç hayvan kartı var; her betimleme kartlardan yalnızca birine uyuyor. Buna göre 1. ve 2. betimlemeler hangi hayvanları anlatmaktadır?

• A) 1. betimleme fili, 2. betimleme zürafayı anlatır.
• B) 1. betimleme zebrayı, 2. betimleme zürafayı anlatır.
• C) 1. betimleme zürafayı, 2. betimleme fili anlatır.

Doğru cevap: C — Uzun boyun ve kahverengi lekeler zürafaya, hortum ile yelpaze gibi kulaklar file aittir. Zebrayı anlatan bir betimleme verilmemiştir.

1. 1. betimlemedeki "uzun boyun" ve "kahverengi lekeler" hangi hayvana uyar? Zürafaya.
2. 2. betimlemedeki "hortum" ve "kocaman kulaklar" hangi hayvana uyar? File.
3. Zebra kartına uyan bir betimleme yok; sıralama zürafa ve fildir → cevap C.

8. Bir öğrenci mutfağı betimlerken metnin ortasına koklama duyusuna seslenen bir cümle koymayı planlamış ama o satırı boş bırakmış. Kartta noktalı bırakılan yere hangi cümle gelmelidir?

• A) Fırından çıkan ekmeğin kokusu bütün eve yayıldı.
• B) Bizim mutfak masamız dört kişiliktir.
• C) Annem her sabah herkesten önce kalkar.

Doğru cevap: A — Koklama duyusuna seslenen cümle bir kokudan söz eder; "ekmeğin kokusu bütün eve yayıldı" tam olarak bunu yapar.

1. Metindeki öteki duyuları bulalım: güneşle aydınlanma görme, soğuk mermer dokunma, fokurdama işitme.
2. Eksik cümlenin bir koku anlatması gerekiyor.
3. İkinci ve üçüncü cümleler bilgi verir, koku yoktur; koku anlatan birinci cümledir → cevap A.

9. İki öğrenci aynı akşamı betimledi; biri gördüğünü olduğu gibi yazdı, öteki bir varlığı başka bir varlığa benzeterek anlattı. Benzetme hangi metinde yapılmıştır ve orada ne neye benzetilmiştir?

• A) 1. metinde; bulutlar dağa benzetilmiştir.
• B) 2. metinde; deniz gümüş bir örtüye benzetilmiştir.
• C) İki metinde de benzetme yapılmıştır.

Doğru cevap: B — 2. metinde "deniz gümüş bir örtüye benzedi" denir; "benzedi" sözcüğü benzetmeyi gösterir. 1. metinde yalnızca renk anlatılır.

1. 1. metni okuyalım: bulutların koyulaşması ve gökyüzünün rengi söyleniyor, benzetme yok.
2. 2. metinde "benzedi" sözcüğünü arayalım: "deniz gümüş bir örtüye benzedi".
3. Benzeyen deniz, benzetilen gümüş örtüdür → cevap B.

10. Kartta yazan betimlemeye bir cümle daha eklenecek; eklenen cümle okuyanın gözünde göl manzarasını daha da canlandırmalı, yeni bir ayrıntı getirmeli. Bu betimlemeye eklenirse ayrıntıyı artıracak cümle hangisidir?

• A) Bu göl ilimizin kuzeyinde bulunur.
• B) Gölün adını bana dedem söylemişti.
• C) Suyun yüzü akşam güneşinde turuncuya döndü.

Doğru cevap: C — Betimlemeye eklenen cümle bir duyuya seslenmeli, görüntüyü zenginleştirmelidir. Suyun akşam güneşiyle turuncuya dönmesi yeni bir renk ayrıntısı katar.

1. Birinci ve ikinci seçenekler gölün yerini ve adını söyler; bunlar bilgidir, manzarayı canlandırmaz.
2. Üçüncü seçenek suyun rengini anlatır, gözle görülen yeni bir ayrıntı ekler.
3. Betimlemeyi zenginleştiren cümle üçüncüsüdür → cevap C.