Cümle Bilgisi

1. Kerem yazı çalışmasındaki cümlesini altı sözcük kartına yazdı, ama kartlar yere düşünce sıraları karıştı. Yukarıdaki kartlar doğru sırayla dizilirse hangi cümle oluşur?

• A) Kerem sabah fırından sıcak simit aldı.
• B) Sabah Kerem simit sıcak fırından aldı.
• C) Fırından sıcak simit sabah Kerem aldı.

Doğru cevap: A — Anlamlı diziliş "Kerem sabah fırından sıcak simit aldı." biçimindedir: işi yapan başta, yapılan iş sonda durur.

1. İşi yapanı başa yazalım: Kerem.
2. Zamanı ve yeri sıralayalım: sabah, fırından.
3. Alınan şeyi özelliğiyle ekleyelim: sıcak simit.
4. Yapılan işi en sona koyalım: aldı → cevap A.

2. Sude gölde gördüklerini anlatmak için beş sözcük kartı hazırladı, kartları masaya karışık bıraktı. Bu beş kartla kurulabilecek anlamlı cümle hangisidir?

• A) Kuğu iki gölde süzülüyordu sessizce.
• B) İki kuğu gölde sessizce süzülüyordu.
• C) Süzülüyordu iki sessizce kuğu gölde.

Doğru cevap: B — Sözcükler "İki kuğu gölde sessizce süzülüyordu." biçiminde dizilince anlamlı bir cümle olur.

1. Sayı bildiren sözcük anlattığı varlığın önüne gelir: iki kuğu.
2. Sonra yeri yazalım: gölde.
3. İşin nasıl yapıldığını ve yapılan işi ekleyelim: sessizce süzülüyordu → cevap B.

3. Beden eğitimi öğretmeni kartta yazan iki cümleyi "çünkü" bağlacıyla tek cümle yapmak istiyor. Bu iki cümle "çünkü" ile doğru biçimde birleştirilirse hangi cümle olur?

• A) Çünkü maç yarıda kesildi sahayı su bastı.
• B) Sahayı su bastı çünkü maç yarıda kesildi.
• C) Maç yarıda kesildi çünkü sahayı su bastı.

Doğru cevap: C — "Çünkü" bağlacından sonra sebep gelir. Sebep suyun sahayı basmasıdır, sonuç maçın kesilmesidir.

1. Önce sebebi ve sonucu bulalım: sebep sahayı suyun basması, sonuç maçın kesilmesi.
2. "Çünkü" bağlacı sebebin önüne gelir, cümlenin başına gelmez.
3. Doğru diziliş "Maç yarıda kesildi çünkü sahayı su bastı." olur → cevap C.

4. Bilge sergi için bütün gün çalıştı, sonunda resmini yetiştiremedi. Kartta yazan iki cümle tek cümlede toplanacaksa Bilge'nin durumunu doğru anlatan birleştirme hangisidir?

• A) Bilge bütün gün resim yaptı ve resmini sergiye veremedi.
• B) Bilge bütün gün resim yaptı ama resmini sergiye veremedi.
• C) Bilge bütün gün resim yaptı çünkü resmini sergiye veremedi.

Doğru cevap: B — Bütün gün çalışan birinin resmi vermesi beklenir; beklenen olmadığı için iki cümle "ama" ile bağlanır.

1. Birinci cümleyi okuyunca resmin sergiye verilmesini bekleriz.
2. İkinci cümle beklediğimizin olmadığını söylüyor.
3. "ve" sıralama, "çünkü" sebep bildirir; beklenmedik durumu "ama" bağlar → cevap B.

5. Öğretmen tahtadaki cümleyi göstererek "Bu cümlede iki ayrı iş anlatılıyor, bunu iki cümle hâlinde yazalım." dedi. Tahtadaki cümle doğru biçimde ikiye ayrılırsa hangisi olur?

• A) Zil çaldı. Öğrenciler sıraya girdi.
• B) Zil çaldı öğrenciler. Sıraya girdi.
• C) Zil. Çaldı ve öğrenciler sıraya girdi.

Doğru cevap: A — Cümledeki iki iş "zilin çalması" ve "öğrencilerin sıraya girmesi"dir. Bağlaç atılır, her iş kendi cümlesi olur.

1. Cümlede iki işi bulalım: zil çaldı / öğrenciler sıraya girdi.
2. İki işi birleştiren "ve" bağlacını atalım.
3. Her işi büyük harfle başlatıp noktayla bitirelim → cevap A.

6. Duru okuma kitabındaki bölümü olduğu gibi defterine geçirdi. Öğretmeni ona bu bölümde kaç cümle bulunduğunu sordu. Yukarıdaki kartta toplam kaç cümle vardır?

• A) 3
• B) 4
• C) 5

Doğru cevap: B — Her cümle noktayla biter. Kartta dört nokta vardır, dolayısıyla dört cümle bulunur.

1. Cümle sayısını bulmak için satır değil, nokta sayarız.
2. Noktaları işaretleyelim: "çökmüştü.", "topladı.", "dizildi.", "söndü."
3. Dört nokta saydık, öyleyse dört cümle var → cevap B.

7. Nehir sınıfın hava durumu panosuna "Sabah güneş açtı ....... akşam yağmur başladı." cümlesini yazacak. Günün beklenmedik biçimde değişmesini anlatmak için boşluğa hangi bağlaç gelmelidir?

• A) çünkü
• B) ama
• C) için

Doğru cevap: B — Güneşli sabahtan sonra yağmur beklenmez; beklenmedik değişimi anlatan bağlaç "ama"dır.

1. "çünkü" bağlacı sebep, "için" bağlacı amaç bildirir.
2. Burada ne sebep ne amaç var; sabahla akşam birbirine ters düşüyor.
3. Ters düşen iki bölümü "ama" bağlar → cevap B.

8. Üç öğrenci "Kitabı okudum." ve "Kitabı arkadaşıma verdim." cümlelerini tek cümlede birleştirmeye çalıştı, öğretmen üç denemeyi de tahtaya yazdı. Tahtadaki denemelerden hangisi yanlıştır?

• A) Kitabı okudum ve arkadaşıma verdim.
• B) Kitabı okudum, sonra arkadaşıma verdim.
• C) Kitabı okudum ve kitabı arkadaşıma verdim kitabı.

Doğru cevap: C — Birleştirmede tekrar eden sözcük bir kez yazılır. Üçüncü denemede "kitabı" üç kez geçiyor ve cümle bozuluyor.

1. İki cümlede tekrar eden sözcüğü bulalım: "kitabı".
2. Birleştirmede bu sözcük yalnızca bir kez yazılır.
3. Üçüncü denemede "kitabı" üç kez yazılmış, sonuncusu cümlenin sonuna gereksiz eklenmiş → cevap C.

9. Emir günlüğüne yukarıdaki satırı yazdı ama iki cümleyi birbirinden ayırmayı unuttu. Bu satır doğru yazılırsa hangisi olur?

• A) Kar bütün. Gece yağdı yollar sabaha kapandı.
• B) Kar bütün gece yağdı yollar. Sabaha kapandı.
• C) Kar bütün gece yağdı. Yollar sabaha kapandı.

Doğru cevap: C — Satırda iki iş anlatılır: karın gece yağması ve yolların sabaha kapanması. Nokta bu iki işin arasına konur.

1. Satırı anlamı bozulmadan okuyabildiğimiz yere kadar okuyalım: "Kar bütün gece yağdı".
2. Buradan sonra yeni bir iş başlıyor: "yollar sabaha kapandı".
3. Noktayı iki işin arasına koyup ikinci cümleyi büyük harfle başlatalım → cevap C.

10. Deniz iki cümlesinde de kendi adını yazdığı için yazısı kulağa hoş gelmedi. Kartta yazan iki cümle tekrar eden sözcükler atılarak birleştirilirse hangi cümle ortaya çıkar?

• A) Deniz kütüphaneden kitap aldı ve çantasına koydu.
• B) Deniz kütüphaneden kitap aldı ve Deniz kitabı çantasına koydu.
• C) Deniz kütüphaneden kitap aldı çantasına koydu.

Doğru cevap: A — İki cümlede de işi yapan Deniz, alınan şey de kitaptır. Tekrar eden bu sözcükler bir kez yazılır, işler "ve" ile bağlanır.

1. Tekrar eden sözcükleri bulalım: "Deniz" ve "kitap".
2. Bu sözcükleri bir kez yazıp ikinci cümleden atalım.
3. İki işi "ve" ile bağlayalım; C seçeneğinde bağlaç yok, B seçeneğinde tekrar sürüyor → cevap A.