Cümle Bilgisi

1. Sarp kurduğu cümleyi yedi ayrı karta yazdı, kartlar yere düşünce sırası bozuldu. Yukarıdaki yedi kart doğru sırayla dizilirse hangi cümle ortaya çıkar?

• A) Sarp akşam küçük kardeşine bir masal okudu.
• B) Akşam bir küçük Sarp kardeşine masal okudu.
• C) Küçük kardeşine masal Sarp bir akşam okudu.

Doğru cevap: A — İşi yapan başa, zaman ondan sonra, kime yapıldığı ve ne yapıldığı en sona gelir: "Sarp akşam küçük kardeşine bir masal okudu."

1. İşi yapanı başa koyalım: Sarp.
2. Zamanı ekleyelim: akşam.
3. Kime okuduğunu ve ne okuduğunu sıralayalım: küçük kardeşine, bir masal.
4. Yapılan işi en sona koyalım: okudu → cevap A.

2. Dedesini anlatan cümleyi yazan Elif de sözcükleri yedi karta ayırdı ve kartları karıştırdı. Kartlardaki sözcüklerle kurulabilecek anlamlı cümle aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Her sabah dedem sular bahçedeki erik ağacını.
• B) Bahçedeki dedem her sabah erik ağacını sular.
• C) Dedem her sabah bahçedeki erik ağacını sular.

Doğru cevap: C — "Bahçedeki" sözcüğü ağacın yerini söyler, bu yüzden ağacın önüne gelir. Yapılan iş olan "sular" cümlenin sonunda durur.

1. İşi yapanı başa yazalım: dedem.
2. Ne kadar sıklıkla yaptığını ekleyelim: her sabah.
3. "Bahçedeki" sözcüğü dedemi değil ağacı anlatır; ağacın önüne gelmelidir.
4. İşi sona koyalım: sular → cevap C.

3. Elif alışverişini üç ayrı cümleyle yazınca yazısı çok tekrarlı oldu. Öğretmeni ondan bu üç cümleyi tekrar eden sözcükleri atarak tek cümlede toplamasını istedi. Elif'in yazması gereken cümle hangisidir?

• A) Elif marketten süt aldı peynir aldı ekmek aldı.
• B) Elif marketten süt, peynir ve ekmek aldı.
• C) Elif marketten süt ve Elif peynir ve ekmek aldı.

Doğru cevap: B — Üç cümlede de "Elif", "marketten" ve "aldı" tekrar eder. Bunlar bir kez yazılır, alınan üç şey virgül ve "ve" ile sıralanır.

1. Üç cümlede tekrar eden sözcükleri bulalım: Elif, marketten, aldı.
2. Bunları yalnızca bir kez yazalım.
3. Değişen üç sözcüğü araya sıralayalım: süt, peynir ve ekmek → cevap B.

4. Kuşları anlatan üç cümlenin üçü de aynı sözcükle başlıyor. Bu üç cümle, anlamı korunarak ve baştaki tekrar bir kez yazılarak birleştirilecek. Ortaya çıkacak cümle hangisidir?

• A) Kuşlar sabah öter, gün boyu tohum toplar ve akşam yuvaya döner.
• B) Kuşlar sabah öter gün boyu tohum toplar akşam yuvaya döner.
• C) Kuşlar sabah öter ve kuşlar gün boyu tohum toplar ve kuşlar akşam yuvaya döner.

Doğru cevap: A — Tekrar eden "kuşlar" bir kez yazılır; üç iş virgülle sıralanır, sonuncusundan önce "ve" bağlacı gelir.

1. Tekrar eden sözcüğü bulalım: kuşlar.
2. Bu sözcüğü yalnızca cümlenin başında bırakalım.
3. B seçeneğinde virgül ve bağlaç yok, C seçeneğinde tekrar sürüyor → cevap A.

5. Kartta iki ayrı işin anlatıldığı uzun bir cümle var. Bu cümle, anlamı bozulmadan iki ayrı cümle hâline getirilecek. Kartta yazan cümle doğru biçimde ikiye bölünürse hangisi olur?

• A) Otobüs durakta uzun. Süre bekledi ve yolcuların hepsi yerine oturdu.
• B) Otobüs durakta uzun süre bekledi ve. Yolcuların hepsi yerine oturdu.
• C) Otobüs durakta uzun süre bekledi. Yolcuların hepsi yerine oturdu.

Doğru cevap: C — Cümledeki iki iş "otobüsün beklemesi" ve "yolcuların oturması"dır. Bağlaç atılır, her iş kendi cümlesi olur.

1. Cümledeki iki işi bulalım: otobüs bekledi / yolcular oturdu.
2. İki işi birbirine bağlayan "ve" bağlacını atalım.
3. Her işi büyük harfle başlatıp noktayla bitirelim → cevap C.

6. Ozan gördüklerini hızlıca yazarken hiç nokta koymadı; oysa satırda üç ayrı iş anlatılıyor. Karttaki satır doğru yazılırsa hangisi olur?

• A) Rüzgâr çıktı yapraklar. Savruldu kapı. Çarptı.
• B) Rüzgâr çıktı. Yapraklar savruldu. Kapı çarptı.
• C) Rüzgâr. Çıktı yapraklar savruldu. Kapı çarptı.

Doğru cevap: B — Satırda üç iş vardır: rüzgârın çıkması, yaprakların savrulması, kapının çarpması. Nokta her işin sonuna konur.

1. Satırdaki işleri bulalım: çıktı, savruldu, çarptı.
2. Her işin kendi sahibini yanına alalım: rüzgâr çıktı / yapraklar savruldu / kapı çarptı.
3. Üç işi noktayla ayırıp her birini büyük harfle başlatalım → cevap B.

7. Karttaki üç cümleyi tek cümle yapmak için üç öğrenci birer deneme yazdı; ikisinde tekrar ya da bağlantı hatası var. Denemelerden hangisi doğrudur?

• A) Tuna resim yaptı, boyadı ve panoya astı.
• B) Tuna resim yaptı, Tuna boyadı, Tuna panoya astı.
• C) Tuna resim yaptı boyadı ve panoya astı resmi.

Doğru cevap: A — Birleştirmede tekrar eden "Tuna" ve "resmi" birer kez yazılır; üç iş virgül ve "ve" ile sıralanır.

1. B seçeneğine bakalım: "Tuna" üç kez yazılmış, tekrar atılmamış.
2. C seçeneğine bakalım: "resmi" cümlenin sonuna gereksiz eklenmiş, sıralama bozulmuş.
3. A seçeneğinde tekrarlar bir kez yazılmış ve işler düzgün sıralanmış → cevap A.

8. Kartta yedi sözcükten kurulmuş bir cümle var. Bu cümleden bazı sözcükler çıkarılsa cümle kısalır ama yine cümle olarak kalır; bir sözcük çıkarılırsa geriye cümle kalmaz. Karttaki cümleden hangi sözcük çıkarılırsa cümle bozulur?

• A) "sessizce" sözcüğü
• B) "uyudu" sözcüğü
• C) "küçük" sözcüğü

Doğru cevap: B — Bir cümlede yapılan işi bildiren sözcük atılırsa geriye cümle kalmaz. Burada yapılan iş "uyudu"dur.

1. "Küçük" ve "sessizce" sözcüklerini atalım: "Kedi akşamüstü bahçedeki ağacın altında uyudu." Cümle yine cümledir.
2. "Uyudu" sözcüğünü atalım: "Küçük kedi akşamüstü bahçedeki ağacın altında sessizce..." Bir iş kalmaz.
3. Yapılan işi bildiren sözcük atılamaz → cevap B.

9. Zeynep tek bir cümle kurmak için kartları hazırlarken masaya fazladan bir kart karışmış. Kartların altısıyla "Zeynep dün kütüphaneden iki kitap aldı." cümlesi kuruluyor. Buna göre masaya fazladan karışan kart hangisidir?

• A) "iki" kartı
• B) "dün" kartı
• C) "ve" kartı

Doğru cevap: C — "ve" bağlacı iki işi ya da iki varlığı bağlar. Bu cümlede tek iş ve tek tür varlık vardır, bağlaca yer yoktur.

1. Kurulacak cümleyi yazalım: "Zeynep dün kütüphaneden iki kitap aldı."
2. Bu cümlede kullandığımız kartları işaretleyelim: Zeynep, dün, kütüphaneden, iki, kitap, aldı.
3. Geriye kalan tek kart "ve" kartıdır; cümlede bağlanacak ikinci bir iş yok → cevap C.

10. Kartta yazan uzun cümle iki cümleye ayrılacak, ama nokta yanlış yere konursa cümleler anlamsız hâle gelir. Bu cümle doğru yerden bölünürse hangi iki cümle ortaya çıkar?

• A) Yağmur başlayınca çocuklar oyunu bıraktı. Saçak altına koştu.
• B) Yağmur başlayınca çocuklar. Oyunu bıraktı ve saçak altına koştu.
• C) Yağmur. Başlayınca çocuklar oyunu bıraktı ve saçak altına koştu.

Doğru cevap: A — Cümledeki iki iş "oyunu bırakmak" ve "saçak altına koşmak"tır. Nokta bu iki işin arasına, "ve" bağlacının yerine konur.

1. Cümleyi anlamı bozulmadan okuyabildiğimiz yere kadar okuyalım: "Yağmur başlayınca çocuklar oyunu bıraktı".
2. Buradan sonra yeni bir iş başlıyor: "saçak altına koştu".
3. Noktayı iki işin arasına koyup "ve" bağlacını atalım → cevap A.