Eş Anlamlı Kelimeler

1. Müdürümüzün tören konuşması yukarıdaki kartta verilmiştir. Bu konuşmada geçen hangi iki sözcük aynı anlama gelmektedir?

• A) vatan – yurt
• B) bayram – tören
• C) sahne – konuşma

Doğru cevap: A — Vatan ve yurt, üzerinde yaşadığımız ülkeyi anlatan iki ayrı sözcüktür; biri diğerinin yerine kullanılabilir. Bayram ile tören, sahne ile konuşma ise yakın konulardan söz eder ama aynı anlama gelmez.

1. Konuşmadaki sözcükleri tek tek okuyup anlamlarını düşünelim.
2. Bayram bir kutlama günüdür, tören ise o günde yapılan program; aynı şey değildir.
3. Sahne durulan yer, konuşma ise söylenen sözlerdir; bunlar da farklıdır.
4. Vatan ve yurt ise ikisi de “yaşadığımız ülke” demektir → eş anlamlı çift budur.

2. Öğretmen karttaki cümleyi okuyup şöyle dedi: “Bu cümlede birbirinin zıddı olan iki sözcük var. Bunlardan ilkini, aynı anlama gelen başka bir sözcükle değiştirin.” Buna göre fakir sözcüğünün yerine hangi sözcük yazılmalıdır ki cümlenin anlamı değişmesin?

• A) cimri
• B) yoksul
• C) varlıklı

Doğru cevap: B — Cümledeki zıt anlamlı çift fakir – zengindir. Bunların ilki fakirdir ve fakir sözcüğünün eş anlamlısı yoksuldur. Cimri “parasını harcamayan” demektir, varlıklı ise zengin sözcüğünün eş anlamlısıdır.

1. Birinci adım: cümlede birbirinin tersini anlatan iki sözcüğü bulalım → fakir ve zengin.
2. İkinci adım: bu çiftin ilki fakirdir, değiştireceğimiz sözcük odur.
3. Üçüncü adım: fakir ile aynı anlama gelen sözcüğü seçelim. Cimri parasını harcamayan kişidir, bu ayrı bir anlamdır.
4. Varlıklı sözcüğü zengin ile aynı anlamdadır, fakirle değil → doğru sözcük yoksuldur.

3. Aylin eş anlamlı sözcük ikililerini yukarıdaki tabloya yazdı, ancak bir satırda yanıldı. Tabloda hatalı olan satır kaçıncı satırdır?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır

Doğru cevap: C — Sevinç, güzel bir haber alınca duyulan mutluluktur; heyecan ise kalbin hızlı çarpması, telaş duygusudur. Bu ikisi yakın görünür ama aynı anlama gelmez. Sevinç sözcüğünün eş anlamlısı neşedir.

1. 1. satır: kalp de yürek de gövdemizde kan pompalayan organın adıdır → doğru.
2. 2. satır: millet de ulus da aynı ülkede yaşayan insan topluluğudur → doğru.
3. 3. satır: sevinç mutluluk duygusudur, heyecan ise telaş ve çarpıntı duygusudur.
4. İki sözcük birbirinin yerine kullanılamadığı için hatalı satır 3. satırdır; oraya “sevinç – neşe” yazılmalıydı.

4. Sude mektubunu temize çekerken dolaşıyoruz ve güçlü sözcüklerini eş anlamlılarıyla değiştirmek istiyor. Sude bu iki sözcüğün yerine sırasıyla neler yazabilir?

• A) geziyoruz – kuvvetli
• B) koşuyoruz – kuvvetli
• C) geziyoruz – yavaş

Doğru cevap: A — Dolaşmak ile gezmek aynı işi anlatır; güçlü ile kuvvetli de aynı anlamdadır. Koşmak hızlı gitmek demektir, dolaşmakla aynı değildir; yavaş ise güçlünün karşılığı hiç değildir.

1. Birinci sözcük: kumsalda ağır ağır yürüyüp gezmeye dolaşmak denir → eş anlamlısı gezmek.
2. Koşmak hızlı hızlı gitmektir; dolaşmanın yerine yazılırsa metnin anlamı değişir.
3. İkinci sözcük: dalganın güçlü olması, onun kuvvetli olması demektir → güçlü = kuvvetli.
4. Yavaş sözcüğü hız anlatır, güç anlatmaz. Doğru ikili: geziyoruz – kuvvetli.

5. Ablam yazdığı mektubu sokağın başındaki posta kutusuna attı. Eve dönünce bana dönüp “Kuzenimize bir haber yolladım.” dedi. Ablamın kullandığı yolladım sözcüğü, aşağıdakilerden hangisiyle değiştirilirse cümlenin anlamı korunur?

• A) aldım
• B) gönderdim
• C) okudum

Doğru cevap: B — Bir şeyi başka bir yere ulaşması için vermeye yollamak ya da göndermek denir; bu iki sözcük eş anlamlıdır. Almak yollamanın tersi yönde bir iştir, okumak ise bambaşka bir iştir.

1. Ablam mektubu posta kutusuna attı, yani mektup kuzenimize doğru yola çıktı.
2. Aldım sözcüğü “bana geldi” anlamı verir; oysa mektup gitmektedir.
3. Okudum sözcüğü mektubun gönderilmesini değil, yazının okunmasını anlatır.
4. Yollamak ile göndermek aynı işin iki adıdır → doğru sözcük gönderdim.

6. Emir, bir cümleyi eş anlamlı sözcük kullanarak yeniden yazma alıştırması yaptı ve üç cümle çifti kurdu. Emir’in kurduğu çiftlerden hangisinde ikinci cümle, birinci cümleyle aynı anlamı vermez?

• A) Ünlü bir yazar okulumuza geldi. / Meşhur bir yazar okulumuza geldi.
• B) Bu ayakkabı çok ucuzdu. / Bu ayakkabı çok pahalıydı.
• C) Dostumla sinemaya gittim. / Arkadaşımla sinemaya gittim.

Doğru cevap: B — Ünlü ile meşhur, dost ile arkadaş eş anlamlıdır; bu çiftlerde anlam korunur. Ucuz ile pahalı ise birbirinin zıddıdır, bu yüzden ikinci cümle birincinin tam tersini anlatır.

1. Birinci çift: ünlü, herkesin tanıdığı demektir; meşhur da aynı anlamdadır → anlam aynı kaldı.
2. Üçüncü çift: dost ile arkadaş aynı kişiyi anlatır → anlam aynı kaldı.
3. İkinci çiftte ucuz “az para eden”, pahalı ise “çok para eden” demektir.
4. Zıt anlamlı sözcük kullanıldığı için anlam korunmamıştır; aranan çift ikinci çifttir.

7. Öğretmen sınıf panosunu göstererek bir bilmece sordu: “Aklımdan iki sözcük tuttum. İkisi de kişiye verilen ve yapması gereken işin adıdır, birbirlerinin yerine kullanılabilirler.” Öğretmenin aklından tuttuğu sözcük ikilisi hangisidir?

• A) oyun – eğlence
• B) ödev – ders
• C) görev – vazife

Doğru cevap: C — Kişiye verilen ve yapılması gereken işe görev ya da vazife denir; bu iki sözcük eş anlamlıdır. Oyun ile eğlence yapılması gereken bir iş değildir, ödev ile ders ise farklı şeylerin adıdır.

1. İpucu: sözcükler “yapması gereken iş” anlamına gelmeli.
2. Oyun ile eğlence keyifli zaman geçirmektir; verilen bir iş değildir.
3. Ödev evde yapılan çalışmadır, ders ise okulda işlenen konudur; bu ikisi aynı anlama gelmez.
4. Görev ve vazife ikisi de “yapılması gereken iş” demektir → aranan ikili budur.

8. Selin’e verilen cümledeki üç sözcüğü eş anlamlılarıyla değiştirme ödevi verildi. Selin defterine yukarıdaki cümleyi yazdı. Selin’in yaptığı değişikliklerden hangisi eş anlamlı değildir?

• A) ilkbaharda yerine baharda yazması
• B) haylaz yerine yaramaz yazması
• C) girdi yerine çıktı yazması

Doğru cevap: C — İlkbahar ile bahar, haylaz ile yaramaz eş anlamlıdır. Girmek ile çıkmak ise birbirinin zıddıdır; Selin bu sözcükte eş anlamlısını değil karşıtını yazmıştır.

1. Birinci değişiklik: ilkbahar, kıştan sonra gelen mevsimdir; bahar da aynı mevsimin adıdır → eş anlamlı.
2. İkinci değişiklik: haylaz çocuk yaramaz çocuktur → eş anlamlı.
3. Üçüncü değişiklik: girmek içeriye doğru, çıkmak dışarıya doğru gitmektir.
4. Bu ikisi birbirinin tersi olduğu için eş anlamlı değildir; Selin “girdi” sözcüğünü aynı anlamı veren bir sözcükle değiştirmeliydi.

9. Öğretmen tahtanın soluna üç sözcük, sağına da bunların eş anlamlılarını karışık sırayla yazdı ve üç öğrenciden eşleştirme istedi. Üç ikiliyi birden doğru eşleştiren öğrenci hangisidir?

• A) dilek – saklı, çabuk – hızlı, gizli – istek
• B) dilek – istek, çabuk – hızlı, gizli – saklı
• C) dilek – hızlı, çabuk – istek, gizli – saklı

Doğru cevap: B — Dilek ile istek “olmasını umduğumuz şey”, çabuk ile hızlı “kısa sürede”, gizli ile saklı “başkalarının bilmediği” anlamındadır. Üç ikilinin de doğru olduğu tek seçenek budur.

1. Dilek, olmasını umduğumuz şeydir; sağ sütunda buna en uygun sözcük istektir.
2. Çabuk, kısa sürede yapmayı anlatır; karşılığı hızlıdır.
3. Geriye saklı kalır; gizli de saklı da başkalarının bilmediği demektir.
4. Üç eşleştirmenin hepsini birden doğru veren seçenek: dilek – istek, çabuk – hızlı, gizli – saklı.

10. Sınıf gazetesine haber yazan Nehir “Bayram günü herkesin yüzünde sevinç vardı.” cümlesini kurdu. Öğretmeni “Aynı cümleyi, sevinç sözcüğünün eş anlamlısını kullanarak yeniden yaz.” dedi. Nehir “Bayram günü herkesin yüzünde ..... vardı.” cümlesini yazacaktır. Nehir boşluğa hangi sözcüğü yazmalıdır?

• A) neşe
• B) heyecan
• C) şaşkınlık

Doğru cevap: A — Sevinç sözcüğünün eş anlamlısı neşedir. Heyecan telaş ve çarpıntı duygusu, şaşkınlık ise beklenmedik bir şey karşısında duyulan duygudur; ikisi de sevinçle aynı anlama gelmez.

1. Sevinç, güzel bir şey olduğunda duyduğumuz mutluluktur.
2. Heyecan sözcüğü telaşı anlatır; sevinçli olmadan da heyecanlanabiliriz.
3. Şaşkınlık beklenmedik bir durum karşısında olur; mutluluk anlamı taşımaz.
4. Sevinç ile aynı anlama gelen sözcük neşedir → boşluğa neşe yazılır.