Eş Sesli Kelimeler

1. Berk iki cümleyi defterine yazıp altlarını çizdi. Kartlardaki yüz sözcükleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) İki cümlede de aynı anlamda kullanılmıştır.
• B) Yazılışları farklı, anlamları aynıdır.
• C) Yazılışları aynı, anlamları farklıdır.

Doğru cevap: C — Birinci cümlede yüz "başımızın ön bölümü", ikinci cümlede "99'dan sonra gelen sayı" demektir. Yazılışları aynı, anlamları farklı olduğu için bu sözcükler eş seslidir.

1. Birinci cümleyi okuyalım: kızaran şey kardeşimin yüzü, yani başımızın ön bölümü.
2. İkinci cümleyi okuyalım: kumbarada biriken yüz lira, yani bir sayı.
3. İkisi de aynı harflerle yazılıyor ama anlamları başka başka.
4. Yazılışı aynı, anlamı farklı sözcüklere eş sesli (sesteş) sözcük denir.

2. Öğretmen tahtaya biri kırmızı bir çiçek, diğeri gülen bir yüz olan iki resim astı. Sonra "Bahçemizdeki gül açmış." cümlesini okudu. Bu cümledeki gül sözcüğü hangi resme uyar?

• A) Kırmızı çiçek resmine
• B) Gülen yüz resmine
• C) İki resme birden

Doğru cevap: A — Cümlede "açmış" sözcüğü çiçeklerden söz edildiğini gösterir; buradaki gül, çiçek anlamındadır.

1. Cümlede gül sözcüğü nerede geçiyor? "Bahçemizdeki gül açmış."
2. Bahçede olan ve açan şey bir çiçektir.
3. Öyleyse bu cümledeki gül, çiçek resmine uyar.
4. Gülmek anlamındaki gül ise "Kardeşim bana gül dedi." gibi cümlelerde kullanılır.

3. Zeynep eş sesli sözcükleri bir listeye topladı. Ancak listeye yanlışlıkla bir sözcük karışmış. Aşağıdakilerden hangisi eş sesli bir sözcük değildir?

• A) kalem
• B) yüz
• C) dolu

Doğru cevap: A — Kalem sözcüğünün tek anlamı vardır; yüz ve dolu ise iki ayrı anlama gelir.

1. Yüz sözcüğünü düşünelim: hem bir sayı hem de başımızın ön bölümü.
2. Dolu sözcüğünü düşünelim: hem boş olmayan hem de gökten yağan buz taneleri.
3. Kalem sözcüğü ise yalnızca yazı yazdığımız aracın adıdır, başka anlamı yoktur.
4. Öyleyse listeye karışan sözcük "kalem"dir.

4. Ali bardağı suyla doldurup "Bardak dolu." dedi. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolu sözcüğü Ali'nin kullandığı anlamdan farklı kullanılmıştır?

• A) Sepetimiz kırmızı elmalarla doluydu.
• B) Sabah otobüs yolcularla doluydu.
• C) Dün akşam dolu yağınca ekinler zarar gördü.

Doğru cevap: C — Ali dolu sözcüğünü "içi boş olmayan" anlamında kullandı. Üçüncü cümlede ise dolu, gökten yağan buz taneleridir.

1. Ali'nin cümlesinde dolu, bardağın içinin boş olmadığını anlatır.
2. Sepet doluydu ve otobüs doluydu cümlelerinde de aynı anlam vardır: içi boş değil.
3. Dolu yağınca cümlesinde ise dolu bir yağış çeşididir, gökten buz taneleri düşer.
4. Farklı anlamda kullanılan cümle "Dün akşam dolu yağınca ekinler zarar gördü." cümlesidir.

5. Yukarıdaki metni okuyan Deniz, çay sözcüğünün iki kez geçtiğini fark etti. Metindeki ikinci çay sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?

• A) Bardakta içilen sıcak içecek
• B) İçinden su akan küçük dere
• C) Bahçede yetişen bir ağaç

Doğru cevap: B — İkinci çay sözcüğü, içinde balıkların yüzdüğü küçük akarsu yani dere anlamındadır.

1. Birinci cümlede dedem çayını içiyor: burada çay bir içecektir.
2. İkinci cümlede dedem beni çaya götürüyor.
3. Üçüncü cümle ipucu veriyor: çayın soğuk suyunda balıklar yüzüyor.
4. İçinde su akan ve balık yaşayan yer deredir; ikinci çay küçük dere anlamındadır.

6. Defne üç cümledeki koyu yazılmış sözcüğün anlamını yanına yazdı. Defne hangi cümlede anlamı yanlış yazmıştır?

• A) Kışın kar yağdı. → gökten yağan beyaz yağış
• B) Gölette bir kaz yüzüyor. → kanatları olan bir hayvan
• C) Babam bahçeye çukur kazdı. → kanatları olan bir hayvan

Doğru cevap: C — Üçüncü cümledeki kaz, toprağı eşeleyip çukur açmak anlamındadır; hayvan anlamı buraya uymaz.

1. Birinci cümleyi okuyalım: kışın yağan kar, beyaz yağıştır. Anlam doğru yazılmış.
2. İkinci cümleyi okuyalım: gölette yüzen kaz bir hayvandır. Anlam doğru yazılmış.
3. Üçüncü cümlede babam çukur kazdı, yani toprağı eşeledi.
4. Buraya hayvan anlamı yazılamaz; yanlış olan üçüncü cümledir.

7. Öğretmen tahtaya üç cümle çifti yazdı ve "Aynı sözcüğü iki ayrı anlamda kullanan çifti bulun." dedi. Hangi çiftte altı çizili sözcük iki farklı anlamda kullanılmıştır?

• A) Yaz gelince denize gireriz. / Adını defterine yaz.
• B) Pencereyi aç, hava girsin. / Kapıyı yavaşça aç.
• C) Kedimiz süt içti. / Kedimiz ağaca tırmandı.

Doğru cevap: A — Birinci çiftte yaz sözcüğü önce mevsim, sonra yazma işi anlamında kullanılmıştır.

1. Birinci çift: "Yaz gelince" mevsimi, "Adını yaz" ise kalemle yazma işini anlatır. İki ayrı anlam var.
2. İkinci çift: iki cümlede de aç sözcüğü aynı anlamda, yani bir şeyi açmak anlamındadır.
3. Üçüncü çift: iki cümlede de kedi aynı hayvanı anlatır.
4. İki farklı anlam yalnızca birinci çiftte olduğu için cevap odur.

8. Sınıf panosunda biri beyaz bir kuş, diğeri toprak kazan bir kazma resmi asılı. Bahar panonun altında "Çiftlikteki kaz suya girdi." cümlesini okudu. Bu cümle hangi resmi anlatmaktadır?

• A) Toprak kazan kazma resmini
• B) Beyaz kuş resmini
• C) İki resmi de anlatmaz

Doğru cevap: B — Cümlede kaz, çiftlikte yaşayan ve suya giren bir hayvandır; bu yüzden kuş resmine uyar.

1. Cümlede kaz nerede yaşıyor? Çiftlikte.
2. Kaz ne yapıyor? Suya giriyor.
3. Toprak kazmak suya girmez; bunları yapan bir hayvandır.
4. Öyleyse cümle, beyaz kuş resmini anlatmaktadır.

9. Selin akşam pencereden gökyüzüne baktı ve günlüğüne "Bu gece ay çok parlak." diye yazdı. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ay sözcüğü Selin'in yazdığı anlamda kullanılmıştır?

• A) Tatilin bitmesine bir ay kaldı.
• B) Şubat ayı diğer aylardan kısadır.
• C) Bulutlar dağılınca ay göründü.

Doğru cevap: C — Selin ay sözcüğünü gökyüzündeki gök cismi anlamında kullandı; aynı anlam üçüncü cümlededir.

1. Selin gökyüzüne bakıyor, yani onun yazdığı ay gökteki gök cismidir.
2. Birinci ve ikinci cümlelerde ay bir zaman ölçüsüdür: 30 gün, takvimdeki ay.
3. Üçüncü cümlede bulutlar dağılınca görünen şey gökyüzündeki aydır.
4. Selin'in kullandığı anlamla aynı olan cümle üçüncüsüdür.

10. Öğretmen sınıfa bir bilmece sordu: "Ben hem sıcak bir mevsimin adıyım hem de kalemle yaptığımız bir işim. Yazılışım hep aynı." Öğretmenin sorduğu sözcük hangisidir?

• A) kış
• B) yaz
• C) tatil

Doğru cevap: B — Yaz sözcüğü hem sıcak mevsimin adıdır hem de "yazmak" işini anlatır; bu yüzden eş seslidir.

1. Birinci ipucu: sıcak bir mevsimin adı. Bu yaz olabilir.
2. İkinci ipucu: kalemle yaptığımız bir iş. "Adını yaz." derken de bu sözcüğü kullanırız.
3. Kış sıcak mevsim değildir, tatil ise kalemle yapılan bir iş değildir.
4. İki ipucunu birden karşılayan sözcük "yaz"dır.