Eş Sesli Kelimeler

1. Tuana yukarıdaki üç cümlede yaş sözcüğünün geçtiğini fark etti ve anlamlarını karşılaştırdı. Buna göre hangi cümlede yaş sözcüğü diğerlerinden farklı anlamda kullanılmıştır?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede

Doğru cevap: B — Birinci ve üçüncü cümlelerde yaş, kişinin kaç yıldır yaşadığını anlatır. İkinci cümlede ise yaş “suyu geçmiş, ıslak” demektir.

1. 1. cümlede ablanın yaşı, onun kaç yıldır yaşadığını anlatıyor.
2. 3. cümlede de kardeşin kaç yaşında olduğu, yani kaç yıldır yaşadığı soruluyor.
3. 2. cümlede çimenler yağmurdan sonra yaş olmuş, yani ıslanmış.
4. İki ayrı anlam bir arada: farklı olan cümle 2. cümledir.

2. Servis şoförü kapıyı açıp “Çabuk otobüse bin!” dedi. Ece bu cümledeki bin sözcüğünün hangi anlamda kullanıldığını buldu, sonra o işin zıddını söyledi. Ece hangi sözcüğü söylemiştir?

• A) in
• B) çık
• C) kaç

Doğru cevap: A — Cümledeki bin, sayı değil “taşıta çıkmak” anlamındadır. Taşıta binmenin zıddı taşıttan inmektir.

1. Birinci adım: cümlede bin sözcüğü hangi anlamda? Şoför çağırıyor, öyleyse taşıta çıkmak anlamında.
2. Bin sözcüğü “dokuz yüz doksan dokuzdan sonra gelen sayı” anlamında da kullanılır, ama burada o anlam yoktur.
3. İkinci adım: taşıta çıkmanın tersini bulalım. Taşıttan ayrılmaya inmek denir.
4. Çıkmak da kaçmak da taşıttan ayrılmanın adı değildir → doğru sözcük “in”dir.

3. Nehir üç cümlenin yanına, o cümledeki sözcüğün anlamını yazdı ama birinde yanıldı. Nehir’in anlamı yanlış yazdığı cümle kaçıncı cümledir?

• A) 1. cümle
• B) 2. cümle
• C) 3. cümle

Doğru cevap: C — Üçüncü cümledeki ekmek, tohumu toprağa serpmek anlamındadır; fırından alınan yiyecek anlamı bu cümleye uymaz.

1. 1. cümlede kırılan dal, ağaçtan uzanan bölümdür → anlam doğru yazılmış.
2. 2. cümlede “suya dal!” denince suya atlamak anlatılır → anlam doğru yazılmış.
3. 3. cümlede çiftçi tarlaya buğday koyuyor, yani tohumu toprağa serpiyor.
4. Buraya yiyecek anlamı yazılamaz; yanlış olan 3. cümledir.

4. Yukarıdaki metinde kat sözcüğü birkaç kez geçiyor. Metne göre kat sözcüğü kaç farklı anlamda kullanılmıştır ve bu durum sözcüğün hangi özelliğini gösterir?

• A) İki farklı anlamda kullanılmıştır; sözcük eş seslidir.
• B) Tek anlamda kullanılmıştır; sözcük eş anlamlıdır.
• C) İki farklı anlamda kullanılmıştır; sözcükler zıt anlamlıdır.

Doğru cevap: A — Metinde kat, birinci cümlede apartmanın bir bölümü, sonraki cümlelerde ise bir şeyi üst üste getirmek anlamındadır. Yazılışı aynı olup anlamı farklı olan sözcüklere eş sesli denir.

1. Birinci cümlede kat, apartmanın üst üste duran bölümlerinden biridir.
2. İkinci ve üçüncü cümlelerde katmak ve katlamak, bir şeyi üst üste getirmektir.
3. Öyleyse metinde iki farklı anlam kullanılmıştır.
4. Yazılışı aynı, anlamı farklı sözcüklere eş sesli sözcük denir → doğru seçenek birinci seçenektir.

5. Aynaya bakan Ela, yanağını göstererek “Buradaki benim büyümüş.” dedi. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisindeki ben sözcüğü, Ela’nın kullandığı anlamdadır?

• A) Ben bu sabah çok erken kalktım.
• B) Dedemin elinin üstünde iri bir ben var.
• C) Ben de seninle parka gelmek istiyorum.

Doğru cevap: B — Ela ben sözcüğünü “deride bulunan koyu renkli küçük iz” anlamında kullandı. Aynı anlam ikinci cümlededir; diğer cümlelerde ben, kişinin kendini anlatmak için kullandığı sözcüktür.

1. Ela yanağını gösteriyor, yani derisindeki koyu bir izden söz ediyor.
2. Birinci cümlede ben, konuşan kişinin kendisidir.
3. Üçüncü cümlede de ben, konuşan kişinin kendisidir.
4. İkinci cümlede dedenin elinde iri bir ben var, yani deride bir iz var → aranan cümle bu.

6. Umut eş sesli sözcük avına çıktı ve defterine üç sözcük topladı. Sonra bu sözcüklerden birinin aslında eş sesli olmadığını gördü. Umut’un topladığı sözcüklerden hangisinin yalnızca bir anlamı vardır?

• A) diz
• B) kır
• C) pencere

Doğru cevap: C — Diz hem bacağın büküldüğü yer hem de “arka arkaya sırala” demektir; kır hem şehir dışındaki açık alan hem de “parçala” demektir. Pencere sözcüğünün ise tek anlamı vardır.

1. Diz sözcüğünü düşünelim: “Dizim ağrıyor.” ve “Boncukları ipe diz.” cümlelerinde iki ayrı anlam vardır.
2. Kır sözcüğünü düşünelim: “Koyunlar kırda otluyor.” ve “Fındığı kır.” cümlelerinde iki ayrı anlam vardır.
3. Pencere sözcüğü ise yalnızca duvardaki açıklığın adıdır.
4. Öyleyse eş sesli olmayan sözcük pencere sözcüğüdür.

7. Ali yukarıdaki iki cümleyi okudu ve ikisinde de kır sözcüğünün geçtiğini gördü. Buna göre kartlardaki kır sözcükleri için ne söylenebilir?

• A) 1. cümlede şehir dışındaki açık alan, 2. cümlede parçalamak anlamındadır.
• B) İki cümlede de parçalamak anlamında kullanılmıştır.
• C) 1. cümlede parçalamak, 2. cümlede şehir dışındaki açık alan anlamındadır.

Doğru cevap: A — Birinci cümlede sürü otlamaya götürüldüğü için kır, şehir dışındaki açık alandır. İkinci cümlede vazo düştüğü için kır, parçalamak anlamındadır.

1. 1. cümlede çobanlar sürüyü götürüyor; koyunlar otlayacak, öyleyse gittikleri yer açık bir alandır.
2. 2. cümlede vazo yere düşmüş, yani parçalanmıştır.
3. İki cümledeki anlamlar farklıdır; sıralamayı doğru kurmamız gerekir.
4. Sıra şöyledir: önce açık alan, sonra parçalamak → birinci seçenek doğrudur.

8. Berk arkadaşına şöyle dedi: “Sıcak çorba içtim.” ve “Bugün hava sıcak.” cümlelerindeki sıcak sözcükleri eş seslidir. Öğretmeni Berk’in yanıldığını söyledi. Berk neden yanılmıştır?

• A) İki cümlede de sıcak sözcüğü aynı anlamda kullanıldığı için
• B) İki cümledeki sıcak sözcüklerinin yazılışları farklı olduğu için
• C) Sıcak sözcüğünün zıt anlamlı bir sözcük olması gerektiği için

Doğru cevap: A — Eş sesli sözcüklerde yazılış aynı, anlam FARKLI olmalıdır. İki cümlede de sıcak “ısısı yüksek” anlamındadır; yalnızca biri çorba için, diğeri hava için söylenmiştir. Anlam aynı olduğu için bu sözcükler eş sesli değildir.

1. Eş sesli sözcüğün kuralını hatırlayalım: yazılışı aynı, anlamı farklı olmalı.
2. Birinci cümlede çorbanın ısısı yüksektir.
3. İkinci cümlede havanın ısısı yüksektir.
4. İkisinde de sıcak “ısısı yüksek” demektir; anlam aynı olduğu için eş sesli değildir. Berk bu yüzden yanılmıştır.

9. Öğretmen sınıfa şöyle bir bilmece sordu: “Tuttuğum sözcük hem sınıfta oturduğumuz eşyanın adı hem de arka arkaya dizilme demek. Yazılışım iki anlamda da aynı.” Öğretmenin tuttuğu bu sözcük hangisidir?

• A) diz
• B) kol
• C) sıra

Doğru cevap: C — Sıra hem sınıfta oturduğumuz eşyanın adıdır hem de “sıraya girmek” derken arka arkaya dizilmeyi anlatır. Yazılışı aynı, anlamı farklı olduğu için eş seslidir.

1. Birinci ipucu: sınıfta oturduğumuz eşya. Bu eşyanın adı sıradır.
2. İkinci ipucu: arka arkaya dizilme. “Yemek için sıraya girdik.” derken bunu anlatırız.
3. Diz bacağımızın büküldüğü yerdir, kol ise vücudumuzun bir bölümüdür; ikisi de sınıf eşyası değildir.
4. İki ipucunu birden karşılayan sözcük sıradır.

10. Sınıf panosuna taş sözcüğüyle iki cümle yazılacak ve sözcük her cümlede farklı anlamda kullanılacak. Buna göre panoya hangi cümle ikilisi uygundur?

• A) Yolun kenarında büyük bir taş vardı. / Bahçedeki taşları bir araya topladık.
• B) Yolun kenarında büyük bir taş vardı. / Ocaktaki tencerenin suyu taştı.
• C) Taş duvar yıllardır ayakta duruyor. / Duvarın taşları çok büyüktü.

Doğru cevap: B — Birinci ve üçüncü ikilide taş, iki cümlede de sert bir maddenin adıdır; anlam değişmemiştir. İkinci ikilide ise önce sert madde, sonra “kaptan dışarı akmak” anlamı vardır.

1. Birinci ikilide iki cümlede de taş, yerde duran sert maddedir → aynı anlam.
2. Üçüncü ikilide de duvarın yapıldığı sert madde anlatılıyor → aynı anlam.
3. İkinci ikilinin ilk cümlesinde taş, yolda duran sert maddedir.
4. İkinci cümlede “su taştı” denince suyun kaptan dışarı aktığı anlatılır → iki farklı anlam yalnızca bu ikilide vardır.