Eylemler (Fiiller)

1. Deniz sabah balkona çıktı ve ağaçtaki kuşları izledi. Bu cümlede yapılan işi bildiren, yani eylem olan sözcük hangisidir?

• A) izledi
• B) kuşları
• C) balkona

Doğru cevap: A — Eylem, yapılan bir işi, hareketi ya da oluşu bildiren sözcüktür. Cümlede yapılan iş "izledi"dir.

1. Cümleye "Deniz ne yaptı?" diye soralım.
2. "kuş" ve "balkon" varlıkların adıdır, bir iş bildirmez.
3. Cevap "izledi" olur; bu bir iş bildirdiği için eylemdir → cevap A.

2. Ceren, ablasını her sabah parkta spor yaparken izliyor. Görseldeki kişinin yaptığı hareketin adı hangisidir?

• A) oturmak
• B) koşmak
• C) uyumak

Doğru cevap: B — Görselde hızlı adımlarla ilerleyen bir kişi var; bu hareketin adı "koşmak"tır.

1. Görseldeki kişinin kolları ve bacakları açık, öne doğru hızla gidiyor.
2. "oturmak" ve "uyumak" hareketsiz durumları anlatır.
3. Bu hızlı hareketin adı "koşmak"tır → cevap B.

3. Ali akşam yemeğinde ailesine "Dün dedemle satranç oynadım." dedi. Ali bu işi ne zaman yapmıştır?

• A) Daha yapmadı, yapacak
• B) Tam şu anda yapıyor
• C) Yapmış, olup bitmiş

Doğru cevap: C — Cümledeki "dün" sözcüğü ve "oynadım" eylemi işin daha önce olup bittiğini gösterir.

1. Cümledeki zaman ipucunu bulalım: "dün".
2. Zaman şeridinde "dün" kutusu geriye, yani olup bitmiş zamana bakar.
3. "oynadım" eylemindeki -dı eki de işin bittiğini bildirir → cevap C.

4. Zeynep tabağındaki brokoliyi hiç sevmedi ve tabakta bıraktı. Annesi "Brokolini yedin mi?" diye sorunca Zeynep hangi eylemi kullanarak yanıt vermelidir?

• A) yemedim
• B) yiyeceğim
• C) yedirdim

Doğru cevap: A — Bir eylemi olumsuz yapmak için köke -me ya da -ma eki getirilir: ye + me + dim = yemedim.

1. Zeynep brokoliyi yemedi; yani işin olmadığını söylemeli.
2. Bir eylemi olumsuz yapmak için sonuna -me ya da -ma ekini getiririz.
3. ye + me + dim = "yemedim" → cevap A.

5. Öğretmen tahtaya üç sözcük kartı astı ve içlerinden birinin diğerlerinden farklı olduğunu söyledi. Bu kartlardan hangisi bir varlığın adı değil, yapılan bir iştir?

• A) deniz
• B) yüzdü
• C) şapka

Doğru cevap: B — "deniz" ve "şapka" varlıkların adıdır; "yüzdü" ise yapılan bir işi bildirir, bu yüzden eylemdir.

1. Kartların başına "bu" diyerek deneyelim: bu deniz, bu şapka → olur.
2. "bu yüzdü" denemez; çünkü bu sözcük bir varlığı değil, bir işi anlatır.
3. İş bildiren sözcük "yüzdü" olduğu için eylemdir → cevap B.

6. Efe defterine yukarıdaki cümleyi yazdı ama sonunu boş bıraktı. Boşluğa hangi eylem gelmelidir?

• A) masa
• B) mavi
• C) uçuyor

Doğru cevap: C — Cümlenin tamamlanması için iş, hareket bildiren bir sözcük gerekir; kuşların yaptığı hareket "uçuyor"dur.

1. Cümleye "Kuşlar gökyüzünde ne yapıyor?" diye soralım.
2. "masa" bir varlığın adı, "mavi" ise bir renk özelliğidir; ikisi de iş bildirmez.
3. Hareket bildiren tek sözcük "uçuyor"dur → cevap C.

7. Elif sabah okula gitmeden önce yaptığı işleri sırayla kartlara çizdi. Elif, kahvaltı etmeden hemen önce hangi işi yapmıştır?

• A) çantasını hazırladı
• B) dişlerini fırçaladı
• C) okula gitti

Doğru cevap: B — Kartlarda kahvaltı 2. sıradadır; ondan hemen önceki 1. kart diş fırçalama işidir.

1. Kartların üstündeki sayılara bakalım: 1, 2, 3.
2. Kahvaltı etme işi 2 numaralı kartta duruyor.
3. Ondan hemen önceki 1 numaralı kart diş fırçalamadır → cevap B.

8. Kaan defterine yukarıdaki cümleyi yazdı. Öğretmeni cümlede bir uyumsuzluk olduğunu söyledi. Bu cümledeki yanlış nedir?

• A) "dün" olup bitmiş bir zamandır, eylem "yaptım" olmalıydı
• B) "dün" sözcüğü cümlenin en sonunda yazılmalıydı
• C) cümlede hiç eylem yoktur, bir eylem eklenmelidir

Doğru cevap: A — "dün" sözcüğü işin olup bittiğini gösterir; bu yüzden eylem "yapacağım" değil "yaptım" olmalıdır.

1. Cümledeki zaman ipucu "dün"dür; yani iş geride kalmıştır.
2. "yapacağım" eylemi ise daha olmamış, olacak bir işi anlatır.
3. İpucu ile eylem birbirini tutmuyor; doğrusu "Dün akşam ödevimi yaptım." olur → cevap A.

9. Duru pencereden dışarı baktı ve annesine "Yağmur yağıyor." dedi. Duru bunu söylerken yağmur hangi durumdadır?

• A) Yağmur geçen hafta yağmış, bitmiştir
• B) Yağmur tam o sırada yağmaktadır
• C) Yağmur yarın yağacaktır

Doğru cevap: B — "yağıyor" eylemindeki -yor eki, işin tam konuşulan anda sürdüğünü gösterir.

1. Duru pencereden bakarken gördüğünü anlatıyor.
2. "yağıyor" eylemindeki -yor eki, işin şu anda sürdüğünü bildirir.
3. Yani yağmur tam o sırada yağmaktadır → cevap B.

10. Üç arkadaş tatilini anlattı: Mert "Denize girdim.", Ada "Kitap okuyorum.", Poyraz "Yarın kampa gideceğim." dedi. Hangi arkadaşın anlattığı iş henüz olmamıştır?

• A) Mert
• B) Ada
• C) Poyraz

Doğru cevap: C — "gideceğim" eylemindeki -acak eki ve "yarın" sözcüğü, işin daha olmadığını, olacağını gösterir.

1. Mert "girdim" demiş; -dı eki işin bittiğini gösterir.
2. Ada "okuyorum" demiş; -yor eki işin şu anda sürdüğünü gösterir.
3. Poyraz "yarın gideceğim" demiş; -acak eki zaman şeridinde ileriye, olacak zamana bakar → cevap C.