Eylemler (Fiiller)

1. Kuzey sabah yaptıklarını iki cümleyle anlattı. Yukarıdaki metinde kaç tane eylem vardır?

• A) 2
• B) 3
• C) 4

Doğru cevap: B — Metindeki eylemler kalktı, yıkadı ve yaptı olmak üzere 3 tanedir.

1. Metne "Kuzey ne yaptı?" sorusunu soralım ve yanıtları işaretleyelim.
2. Yanıtlar: kalktı, yıkadı, yaptı → üçü de iş bildiriyor, yani eylemdir.
3. "sabah", "yüz", "kahvaltı" sözcükleri iş bildirmez; zaman ve varlık adıdır.
4. Eylem sayısı 3 → cevap B.

2. Ela'nın günlüğünde şöyle yazıyordu: "Dün akşam yeni bir masal okudum. Çok beğendim." Buna göre Ela'nın kullandığı eylem ve bu işin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) okudum — olup bitmiş bir iştir
• B) okudum — daha olacak bir iştir
• C) masal — şu anda olan bir iştir

Doğru cevap: A — "okudum" bir iş bildirir, yani eylemdir; "dün" sözcüğü ve -du eki işin olup bittiğini gösterir.

1. Önce eylemi bulalım: "Ela ne yaptı?" → okudum. "masal" ise bir varlığın adıdır.
2. Şimdi zamanı bulalım: cümlede "dün" sözcüğü var.
3. Zaman şeridinde "dün" kutusu "olup bitti" karşılığına bakar; "okudum" sözcüğündeki -du eki de bunu doğrular.
4. Eylem "okudum", zamanı olup bitmiş → cevap A.

3. Yusuf not defterine üç cümle yazdı. Bu cümlelerdeki işler farklı zamanlara aittir. Yukarıdaki cümlelerden hangisindeki iş tam şu anda sürmektedir?

• A) 1. cümledeki iş
• B) 2. cümledeki iş
• C) 3. cümledeki iş

Doğru cevap: B — "yapıyorum" eylemindeki -yor eki ve "şimdi" sözcüğü, işin konuşulan anda sürdüğünü gösterir.

1. 1. cümle: "bitirdim" → -di eki işin olup bittiğini bildirir.
2. 3. cümle: "arayacağım" → -acak eki işin daha olmadığını, olacağını bildirir.
3. 2. cümle: "yapıyorum" → -yor eki işin şu anda sürdüğünü bildirir, "şimdi" sözcüğü de bunu destekler.
4. Şu anda süren iş 2. cümlededir → cevap B.

4. Sıla defterine yukarıdaki cümleyi yazdı. Öğretmeni cümlede bir zaman uyumsuzluğu olduğunu söyledi. Öğretmeninin gösterdiği uyumsuzluk aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Cümlede hiç eylem yoktur, bir eylem eklenmelidir
• B) "kuzenim" sözcüğü büyük harfle başlamalıydı
• C) "yarın" daha olmamış bir zamanı gösterir, eylem "gelecek" olmalıydı

Doğru cevap: C — "yarın" sözcüğü işin daha olmadığını gösterir; bu yüzden eylem "geldi" değil "gelecek" olmalıydı.

1. Cümledeki zaman ipucunu bulalım: "yarın" → iş henüz olmamış, olacak.
2. Cümledeki eylemi bulalım: "geldi" → -di eki işin olup bittiğini bildirir.
3. İpucu ileriye, eylem geriye bakıyor; ikisi birbirini tutmuyor.
4. Doğrusu "Yarın kuzenim bize gelecek." olur → cevap C.

5. Emir akşam odasına girdi ve olanları iki cümleyle anlattı. Metindeki eylemlerden hangisi bir işin yapılmadığını bildirir?

• A) açmadı
• B) açtı
• C) girip

Doğru cevap: A — Bir eylemi olumsuz yapmak için köke -ma ya da -me eki getirilir: aç + ma + dı = açmadı.

1. Metindeki eylemleri sıralayalım: girip, açtı, açmadı.
2. "girip" ve "açtı" yapılan işleri anlatır.
3. "açmadı" sözcüğünde -ma eki var; bu ek işin yapılmadığını bildirir.
4. Işığın açılmadığını anlatan eylem "açmadı" → cevap A.

6. Defne eylemlerin yanına işin zamanını yazdı. Bir satırda eylem ile zaman birbirini tutmuyor. Tabloda hangi satır yanlış eşleştirilmiştir?

• A) gidiyor — şu anda oluyor
• B) yazdı — olup bitti
• C) kaçacak — olup bitti

Doğru cevap: C — "kaçacak" eylemindeki -acak eki işin daha olmadığını gösterir; zamanı "daha olacak" biçiminde yazılmalıydı.

1. 1. satır: "gidiyor" sözcüğündeki -yor eki işin sürdüğünü bildirir → doğru.
2. 2. satır: "yazdı" sözcüğündeki -dı eki işin bittiğini bildirir → doğru.
3. 3. satır: "kaçacak" sözcüğündeki -acak eki işin henüz olmadığını bildirir.
4. Bu satırda "olup bitti" yerine "daha olacak" yazılmalıydı → cevap C.

7. Naz sınıfın saksısına çiçek dikti ve yaptığı işleri sırayla kartlara çizdi. Naz en son hangi işi yapmıştır ve bu iş olup bitmiş midir?

• A) Su verdi, bu iş olup bitmiştir
• B) Toprağı kazdı, bu iş olup bitmiştir
• C) Su verecek, bu iş daha olmamıştır

Doğru cevap: A — Kartların numaraları işlerin sırasını verir; 3 numaralı kart son iştir ve "verdi" eylemi işin bittiğini gösterir.

1. Kartların üstündeki numaralara bakalım: 1 toprağı kazdı, 2 tohum ekti, 3 su verdi.
2. En büyük numara 3 olduğu için en son yapılan iş "su verdi"dir.
3. "verdi" sözcüğündeki -di eki işin olup bittiğini bildirir.
4. En son iş su vermek ve bu iş olup bitmiş → cevap A.

8. Alp bisikletiyle ilgili bir plan anlattı ve cümlesinde "süreceğim" eylemini kullandı. Buna göre Alp aşağıdaki cümlelerden hangisini söylemiştir?

• A) Dün bisikletimi sürdüm.
• B) Yarın bisikletimi süreceğim.
• C) Şimdi bisiklet sürüyorum.

Doğru cevap: B — "süreceğim" eylemindeki -ecek eki işin daha olmadığını gösterir; bu yüzden cümledeki zaman sözcüğü "yarın" olmalıdır.

1. Eylemi inceleyelim: sür + ecek + im → -ecek eki işin daha olmadığını, olacağını bildirir.
2. Zaman şeridinde bu iş "yarın" kutusuna, yani "daha olacak" bölümüne düşer.
3. "Dün … sürdüm" olup bitmiş, "Şimdi … sürüyorum" şu anda süren iştir; ikisi de "süreceğim" olamaz.
4. Alp'in cümlesi "Yarın bisikletimi süreceğim." olur → cevap B.

9. Öğretmen tahtaya birbirine çok benzeyen üç kart astı ve birinin diğerlerinden farklı olduğunu söyledi. Yukarıdaki kartlardan hangisi bir iş bildirmez, bir varlığın adıdır?

• A) koştu
• B) koşuyor
• C) koşu

Doğru cevap: C — "koşu" bir yarışın, bir sporun adıdır; "koştu" ve "koşuyor" ise yapılan işi bildirir.

1. Kartların başına "bu" diyerek deneyelim: "bu koşu" denebilir, çünkü koşu bir varlığın adıdır.
2. "bu koştu" ya da "bu koşuyor" denemez; bunlar bir işi anlatır.
3. Ayrıca "Okulda koşu yarışması var." diyebiliriz; burada koşu bir addır.
4. İş bildirmeyen kart "koşu" → cevap C.

10. Naz'ın annesine söylediği sözlerde iki eylem geçiyor. Bu iki eylem hangi zamanı bildirmektedir?

• A) Olup bitmiş, işler tamamlanmıştır
• B) Şu anda oluyor, işler sürmektedir
• C) Daha olmamış, işler sonra olacaktır

Doğru cevap: B — Her iki eylemde de -yor eki vardır: uyuyor, konuşuyorum. Bu ek işin konuşulan anda sürdüğünü gösterir.

1. Naz'ın sözlerindeki eylemleri bulalım: uyuyor, konuşuyorum.
2. İki eylemin de içinde -yor eki var.
3. -yor eki, işin tam konuşulan sırada sürdüğünü bildirir.
4. Yani iki iş de şu anda olmaktadır → cevap B.