Metinde Konu ve Başlık

1. Öğretmen tahtaya yukarıdaki metni yazdı ama başlığını sildi. Bu metne aşağıdaki başlıklardan hangisi uygundur?

• A) Saçak Altındaki Çamur
• B) Kırlangıçlar
• C) Soğuk Havalar

Doğru cevap: B — Metnin bütün cümleleri kırlangıçları anlattığı için en uygun başlık "Kırlangıçlar"dır.

1. Başlık, metnin tamamını anlatan kısa addır. Önce her cümlenin neyden söz ettiğine bakalım.
2. 1. cümle: kırlangıçlar baharda gelir. 2. cümle: yuvalarını kurarlar. 3. cümle: yavrularını büyütürler. 4. cümle: göç ederler.
3. Dört cümlenin hepsinde aynı kuşlar var: kırlangıçlar.
4. Denetleyelim: "Kırlangıçlar" başlığı dört cümlenin hepsine uyuyor ✓.

2. Aynı metni okuyan Berk, metnin neyden söz ettiğini defterine yazacak. Berk'in yazması gereken konu hangisidir?

• A) Kırlangıçların yaşayışı
• B) Çamurdan oyuncak yapımı
• C) Yurdumuzdaki yüksek dağlar

Doğru cevap: A — Metin kırlangıçların gelişini, yuvasını, yavrularını ve göçünü anlattığı için konusu kırlangıçların yaşayışıdır.

1. Konuyu bulmak için kendimize soralım: "Bu metin neyden söz ediyor?"
2. Metin kırlangıçların ne zaman geldiğini, nerede yuva yaptığını, yavrularını ve nereye göç ettiğini anlatıyor.
3. Bunların hepsi kırlangıçların nasıl yaşadığıyla ilgilidir.
4. Denetleyelim: "Kırlangıçların yaşayışı" metnin her cümlesini içine alıyor ✓.

3. Sınıf panosuna asılacak bu metnin üstüne bir başlık yazılacak. Metne en uygun başlık hangisidir?

• A) Musluğun Rengi
• B) Vücudumuzdaki Kemikler
• C) Suyun Önemi

Doğru cevap: C — Metin suyun neden gerekli olduğunu ve nasıl korunacağını anlatır; en uygun başlık "Suyun Önemi"dir.

1. Metnin bütün cümleleri suyla ilgili.
2. Musluğun rengi metinde yok, kemiklerden de söz edilmiyor.
3. Suyun gerekliliğini anlatan başlık üçüncüsüdür → cevap C.

4. Üç arkadaş yukarıdaki metin için birer başlık önerdi ve önerileri karta yazdı. Önerilen başlıklardan hangisi bu metne kesinlikle uymaz?

• A) Suyu Boşa Harcamayalım
• B) Her Gün Su İçelim
• C) Kışın Kayak Yapmak

Doğru cevap: C — Metin suyu anlatır; kayakla ilgili hiçbir cümle olmadığı için "Kışın Kayak Yapmak" başlığı metne uymaz.

1. Her başlığın metinde bir karşılığı var mı, bakalım.
2. "Suyu Boşa Harcamayalım": metindeki "Musluğu boşuna açık bırakmamalıyız." cümlesine uyuyor.
3. "Her Gün Su İçelim": metindeki "Her gün yeterince su içmeliyiz." cümlesine uyuyor.
4. "Kışın Kayak Yapmak": metinde kış da kayak da geçmiyor.
5. Denetleyelim: metne hiç uymayan tek başlık kayakla ilgili olandır ✓.

5. Nil, dedesini anlatan bu metnin konusunu bulmaya çalışıyor. Metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dedesinin akşamları anlattığı masallar
• B) Masal kitaplarının fiyatları
• C) Erken uyumanın zararları

Doğru cevap: A — Metnin bütün cümleleri dedenin her akşam anlattığı masallarla ilgili olduğu için konu budur.

1. Soralım: "Bu metin neyden söz ediyor?"
2. 1. cümle: dede her akşam masal anlatır. 2. cümle: masallarda iyi kalpli kahramanlar vardır. 3. cümle: çocuk dedesini dinlerken uyur.
3. Üç cümle de dedenin akşamları anlattığı masalları anlatıyor.
4. Denetleyelim: "Dedesinin akşamları anlattığı masallar" her cümleye uyuyor ✓.

6. Yukarıdaki başlık kartları bu metin için hazırlandı. Kartlardaki başlıklardan hangisi metnin tamamını anlatır?

• A) Uyku Saatim
• B) İyi Kalpli Kahramanlar
• C) Dedemin Masalları

Doğru cevap: C — Uyku da kahramanlar da metnin birer ayrıntısıdır; metni baştan sona karşılayan başlık "Dedemin Masalları"dır.

1. Metinde masalı anlatan kişi dededir, anlatılan şey masaldır.
2. Uyku yalnızca son cümlede, kahramanlar yalnızca ikinci cümlede geçiyor.
3. Üç cümleyi birden karşılayan başlık üçüncüsüdür → cevap C.

7. Trafik haftasında okunan bu metni dinleyen Ada, metnin neyden söz ettiğini söyleyecek. Ada ne demelidir?

• A) Bisiklet sürmenin faydalarından
• B) Yayaların uyması gereken trafik kurallarından
• C) Şehirdeki otobüs saatlerinden

Doğru cevap: B — Metnin üç cümlesi de yayaların uyması gereken trafik kurallarını anlatır.

1. Cümleleri tek tek okuyalım: kaldırımda sağdan yürümek, yaya geçidini kullanmak, yeşil ışığı beklemek.
2. Bunların hepsi yolda yürüyen kişi için, yani yaya için söylenmiş kurallardır.
3. Öyleyse metin yayaların uyması gereken trafik kurallarından söz ediyor.
4. Denetleyelim: her cümle bir yaya kuralı ✓ — Ada bunu söylemelidir.

8. Öğretmen "Bu metin bize ne öğretiyor, tek cümleyle söyleyin." dedi. Metnin öğrettiği ana düşünce hangisidir?

• A) Yayalar trafikte kurallara uymalıdır.
• B) Kaldırımlar her gün süpürülmelidir.
• C) Kırmızı ışık en güzel renktir.

Doğru cevap: A — Metindeki her cümle bir kuralı söyler; hepsinin toplamı "yayalar kurallara uymalıdır" düşüncesidir.

1. Metindeki cümlelerin ortak yanı ne? Hepsi bir kural söylüyor.
2. Süpürme ve renk beğenisi metinde hiç geçmiyor.
3. Bütün cümleleri tek çatı altında toplayan cümle birincisidir → cevap A.

9. Sınıfta başlık ile konu arasındaki fark konuşuluyor ve tahtaya üç cümle yazılıyor. Buna göre bir metnin başlığı için hangisi doğrudur?

• A) Başlık, metnin en uzun cümlesidir.
• B) Başlık, metnin en üstüne yazılan kısa addır.
• C) Başlık, metnin son cümlesidir.

Doğru cevap: B — Başlık metnin üstüne yazılan kısa bir addır; konu ise metnin neyden söz ettiğini anlatır. Başlık, metnin bir cümlesi değildir.

1. Okuduğumuz metinlerde başlık nerede duruyor? En üstte.
2. Başlık uzun bir cümle değil, birkaç sözcüklük kısa bir addır.
3. Bu yüzden birinci ve üçüncü cümleler yanlıştır → cevap B.

10. Fındık'ı anlatan bu metin için üç başlık düşünüldü. Metnin bütününü anlatan başlık hangisidir?

• A) Kaybolan Terlikler
• B) Yaramaz Köpek Fındık
• C) Bahçe Kapısı

Doğru cevap: B — Metin baştan sona yaramaz köpek Fındık’ı anlattığı için bütüne uyan başlık "Yaramaz Köpek Fındık"tır.

1. Metinde asıl anlatılan kim? Arkadaşın köpeği Fındık.
2. Terlikleri kaçırması Fındık’ın yaramazlığını gösteren bir ayrıntı; kapıda havlaması da onun başka bir davranışı.
3. Başlık, bu ayrıntıları değil, hepsinin sahibi olan Fındık’ı anlatmalı.
4. Denetleyelim: "Yaramaz Köpek Fındık" hem terlik hem kapı cümlesine uyuyor ✓.