Metinde Konu ve Başlık

1. Metne başlık ararken üç öneri gelip kartlara yazıldı. Bu önerilerden hangisi metne hiçbir biçimde uymaz?

• A) Sokağımızdaki Su Kapları
• B) Yaz Tatilinde Deniz
• C) Hayvanlar Susuz Kalmasın

Doğru cevap: B — Birinci ve üçüncü başlıklar metnin olayını ve amacını karşılar; deniz ya da tatil metinde hiç geçmez.

1. Metinde kapıların önüne konan su kapları anlatılıyor: birinci başlık uyar.
2. Son cümlede hiçbir hayvanın susuz kalmadığı söyleniyor: üçüncü başlık da uyar.
3. Deniz ve tatille ilgili tek cümle bile yok → cevap B.

2. Ayşe metnin konusunu yalnızca "su kabı" diye yazdı, öğretmeni bunu eksik buldu. Öğretmen bu değerlendirmeyi niçin yapmış olabilir?

• A) Konu, metnin neyden söz ettiğini anlatan kısa bir açıklamadır; tek sözcük yetmez.
• B) Konu her zaman metnin ilk cümlesinin aynısı olmalıdır.
• C) Konu yazılırken metindeki en uzun sözcük seçilir.

Doğru cevap: A — Konu, metnin neyden söz ettiğini anlatır. "Su kabı" yalnızca bir nesnedir; metnin sokak hayvanlarına su verilmesini anlattığını söylemez.

1. Konu sorusu şudur: bu metin neyden söz ediyor?
2. "Su kabı" desek okuyan kişi metnin ne anlattığını anlayamaz.
3. Doğru konu "mahallede sokak hayvanlarına su verilmesi" gibi kısa bir açıklamadır → cevap A.

3. Öğretmen metnin ana düşüncesini tek cümleyle istedi ve üç öğrenci söz aldı. Sınıfın söylediklerinden hangisi metnin ana düşüncesidir?

• A) Yaz aylarında sokaklar çok sıcak olur.
• B) Apartman yöneticileri her sabah kapıları yıkar.
• C) Küçük bir çaba sokaktaki hayvanları susuzluktan kurtarabilir.

Doğru cevap: C — Bir kapla başlayan davranış bütün sokağa yayılmış ve hiçbir hayvan susuz kalmamıştır; ana düşünce budur.

1. Metin tek bir su kabıyla başlıyor, sonra bütün sokağa yayılıyor.
2. Son cümlede hiçbir hayvanın susuz kalmadığı söyleniyor.
3. Sıcaklık bir ayrıntı, yönetici cümlesi ise yanlış anlaşılmış bir bilgidir → cevap C.

4. Tavan arasını anlatan metne üç başlık önerildi ve kartlara yazıldı. Metnin bütününü karşılayan başlık hangisidir?

• A) Sararmış Mektuplar
• B) Tavan Arasındaki Hatıralar
• C) Dedemin Askerliği

Doğru cevap: B — Mektuplar da askerlik de sandıktan çıkan birer ayrıntıdır; metnin tamamı tavan arasında bulunan hatıraları anlatır.

1. Sandıktan mektuplar, fes ve fotoğraflar çıkıyor; hepsi birer hatıra.
2. Mektup ve askerlik bu hatıralardan yalnızca ikisidir.
3. Son cümle "eski eşyaların birer hatıra olduğunu anladım" diyor → cevap B.

5. Başlık kısa bir addır; konu ise metnin neyden söz ettiğini anlatır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu metnin konusudur?

• A) Tavan Arasındaki Hatıralar
• B) Babaannemin evinin kaç odalı olduğu
• C) Eski eşyaların birer hatıra taşıması

Doğru cevap: C — Birinci seçenek kısa bir addır, yani başlıktır. İkinci seçenek metinde yoktur. Konu, metnin neyden söz ettiğini anlatan üçüncü seçenektir.

1. Birinci seçenek büyük harfle yazılmış kısa bir ad: bu başlıktır.
2. Evin kaç odalı olduğu metinde hiç geçmiyor.
3. Metnin neyden söz ettiğini anlatan seçenek üçüncüsüdür → cevap C.

6. Bir öğrenci metne "Sararmış Mektuplar" başlığını verdi, arkadaşları buna itiraz etti. Arkadaşlarının bu itirazının gerekçesi hangisidir?

• A) Mektuplar metnin küçük bir ayrıntısıdır, metnin tamamını anlatmaz.
• B) Metinde mektuplardan hiç söz edilmemiştir.
• C) Başlıklarda renk bildiren sözcükler kullanılamaz.

Doğru cevap: A — Mektuplar sandıktan çıkan eşyalardan yalnızca biridir; metnin küçük bir ayrıntısı olduğu için başlık olamaz.

1. Metin neyi anlatıyor? Tavan arasındaki sandığı, içindeki eski eşyaları ve bu eşyaların birer hatıra olduğunu.
2. Sandıktan mektuplar, bir fes ve fotoğraflar çıkıyor. Mektuplar bunlardan yalnızca biri.
3. "Metinde mektup geçmiyor" gerekçesi yanlış, çünkü mektuplar metinde geçiyor. Başlıkta renk sözcüğü de kullanılabilir.
4. Denetleyelim: mektuplar bir ayrıntı, metin ise eski eşyaların hatıra olduğunu anlatıyor ✓.

7. Ağaçları anlatan bilgi metnini okudunuz ve konusunu bulacaksınız. Bu metin asıl olarak neyden söz etmektedir?

• A) Sincapların ağaç kovuklarında nasıl barındığından
• B) Yağmurun toprağı nasıl ıslattığından
• C) Ağaçların faydaları ve korunması gerektiğinden

Doğru cevap: C — Metin önce ağaçların faydalarını sayar, sonra korunmaları gerektiğini söyler; konu ağaçların faydaları ve korunmasıdır.

1. Metni iki bölüme ayıralım.
2. İlk bölüm faydaları sayıyor: havayı temizler, gölge verir, toprağı tutar, kuşlara ve sincaplara yuva olur, meyve verir.
3. Son bölüm korumayı anlatıyor: kesilen ağacın yerine yenisi uzun yıllarda yetişir, dikilen ağacı korumak da önemlidir.
4. Denetleyelim: "Ağaçların faydaları ve korunması gerektiği" iki bölümü de içine alıyor ✓.

8. Metnin son cümleleri okuyucuya bir çağrı yapıyor. Metnin ana düşüncesini en iyi hangi cümle özetler?

• A) Ağaç dikmek kadar dikilen ağacı korumak da gereklidir.
• B) Ağaç kesmek yapılabilecek en kolay iştir.
• C) Kuşlar yalnızca meyve veren ağaçlara yuva kurar.

Doğru cevap: A — Metnin sonundaki çağrı, ana düşünceyi verir: "Ağaç dikmek kadar dikilen ağacı korumak da gereklidir."

1. Ana düşünce çoğu zaman metnin sonunda okura yapılan çağrıdadır.
2. Metin önce ağaçların ne kadar faydalı olduğunu anlatıyor.
3. Sonra "Bu yüzden ağaç dikmek kadar dikilen ağacı korumak da önemlidir." diyor.
4. Denetleyelim: seçilen cümle metnin çağrısıyla aynı düşünceyi söylüyor ✓.

9. Metnin başlığı silinmiş, yerine üç aday yazılmıştır. Kartlardaki adaylardan hangisi bu metne uymaz?

• A) Cömert Ağaçlar
• B) Ağaç Dikelim, Koruyalım
• C) Şehirdeki Trafik Sorunu

Doğru cevap: C — İlk iki başlık metnin faydalar ve koruma bölümlerini karşılar; trafik metinde hiç geçmez.

1. Metnin ilk cümlesi ağaçları "en cömert canlılar" diye tanıtıyor: birinci başlık uyar.
2. Son cümleler dikmeye ve korumaya çağırıyor: ikinci başlık da uyar.
3. Trafikle ilgili tek bir bilgi bile yok → cevap C.

10. Yukarıdaki iki adaydan biri metnin yalnızca bir cümlesini, öteki metnin tamamını anlatıyor. Buna göre hangi adayın kapsamı metne denk düşer?

• A) Ağaçlar ve Sincaplar
• B) Ağaçların Bize Verdikleri
• C) İkisinin kapsamı da aynıdır

Doğru cevap: B — Sincaplar metinde tek bir cümlede geçer; ağacın bütün faydalarını karşılayan başlık "Ağaçların Bize Verdikleri"dir.

1. Başlık metnin tamamını anlatmalı. Önce sincapların metinde nerede geçtiğine bakalım: yalnızca "kovuklarında sincaplar barınır" cümlesinde.
2. Oysa metin temiz hava, gölge, toprağın korunması, yuva ve meyve gibi pek çok faydayı anlatıyor.
3. "Ağaçların Bize Verdikleri" başlığı bu faydaların hepsini içine alıyor.
4. Denetleyelim: geniş başlık metnin tamamına, dar başlık tek bir cümleye uyuyor ✓.