Noktalama İşaretleri

1. Beril okul radyosunda okunacak anonsu yazdı. Öğretmeni metinde hem noktalama hem de yazım yanlışı bulunduğunu söyledi. Buna göre anonstaki hataların sayısı hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) 1 noktalama, 2 yazım hatası
• B) 2 noktalama, 1 yazım hatası
• C) 2 noktalama, 2 yazım hatası

Doğru cevap: B — Birinci satırda seslenme sözünden sonra virgül, üçüncü satırın sonunda soru işareti eksiktir: 2 noktalama hatası. İkinci satır küçük harfle başlamıştır: 1 yazım hatası.

1. 1. satırdaki "Sevgili arkadaşlar" bir seslenme sözüdür; ardından virgül konmalıydı (noktalama hatası).
2. 2. satır "yarışma" ile başlıyor; her cümle büyük harfle başlar, doğrusu "Yarışma" olmalıydı (yazım hatası).
3. 3. satır soru soruyor ama sonunda soru işareti yok (noktalama hatası).
4. Toplam: 2 noktalama hatası ve 1 yazım hatası.

2. Toprak fidan dikme gününü defterine yukarıdaki gibi yazdı. Öğretmeni önce eksik işareti koyup cümleyi düzeltmesini, sonra da bir soruyu yanıtlamasını istedi. Düzeltilmiş cümlede kaç sözcük büyük harfle başlar?

• A) 2 sözcük
• B) 3 sözcük
• C) 4 sözcük

Doğru cevap: A — Özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır ve cümle büyük harfle başlar. Düzeltilmiş cümle "Dün Ceylin'le birlikte fidan diktik." olur; büyük harfle başlayan 2 sözcük vardır.

1. Cümledeki "ceylin" bir kişi adıdır ve "-le" ekini almış; özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır → Ceylin'le.
2. Her cümle büyük harfle başlar; "dün" sözcüğü cümlenin ilk sözcüğüdür → Dün.
3. Düzeltilmiş cümle: Dün Ceylin'le birlikte fidan diktik.
4. Büyük harfle başlayan sözcükler Dün ve Ceylin'le → 2 sözcük. "birlikte", "fidan" ve "diktik" özel ad değildir.

3. Sınıfça hazırlanan tiyatro afişi panoya asıldı. Öğrenciler afişteki satırların noktalaması için üç yorum yaptı ama bu yorumlardan biri afişe uymuyor. Buna göre afişle ilgili hangisi söylenemez?

• A) 1. satır haber verdiği için sonundaki nokta doğru kullanılmıştır.
• B) 2. satırın sonuna nokta konmalıdır.
• C) 3. satırın sonuna soru işareti konmalıdır.

Doğru cevap: C — 3. satır soru sormuyor, herkesi oyuna çağırıyor. Sonuna soru işareti değil nokta ya da ünlem konur; bu yüzden üçüncü yorum söylenemez.

1. 1. satır "Perde cuma günü açılıyor." bir haber veriyor; sonundaki nokta doğrudur, bu yorum söylenebilir.
2. 2. satır "Oyunumuzun adı Uçan Balon" da haber veriyor ama sonu boş kalmış; nokta konmalıdır, bu yorum da söylenebilir.
3. 3. satır "Herkesi bekliyoruz" soru sormuyor, bir çağrıdır.
4. Çağrı bildiren cümlenin sonuna soru işareti konmaz; öyleyse üçüncü yorum söylenemez.

4. Mert kuş gözlem defterine yukarıdaki cümleyi yazdı ve "kuşlar" sözcüğüne gelen eki kesme işaretiyle ayırdı. Öğretmeni bu kullanımın yanlış olduğunu söyledi. Mert'in yanılgısı hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?

• A) "kuşlar" özel ad değildir; kesme işareti yalnızca özel adlara gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
• B) "kuşlar" sözcüğü çoğul olduğu için kesme işareti kullanılmaz, tekil olsaydı kullanılırdı.
• C) Kesme işareti yalnızca cümlenin sonunda kullanılır, cümlenin ortasında hiç kullanılmaz.

Doğru cevap: A — Kesme işareti özel adlara gelen ekleri ayırır. "kuşlar" bütün kuşlara verilen ortak addır, yani cins addır; ek alsa bile kesme işareti almaz.

1. "kuşlar" sözcüğü tek bir kuşun adı değil, bütün kuşlara verilen ortak addır; yani cins addır.
2. Kesme işareti Ayşe'nin, Ankara'da, Efe'ye gibi ÖZEL adlara gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
3. Cins adlara gelen ekler bitişik yazılır: kuşların, ağacın, defterin.
4. Doğru yazım: Bahçedeki kuşların sesini sabaha kadar dinledim.

5. Nöbetçi öğrenci yemekhane menüsünü panoya yazdı ama hiç işaret koymadı. Menüde önce üç yiyecek sıralanıyor, ardından ayrı bir cümle geliyor. Bu yazı doğru biçimde yazıldığında kaç virgül ve kaç nokta kullanılır?

• A) 1 virgül, 2 nokta
• B) 2 virgül, 1 nokta
• C) 2 virgül, 2 nokta

Doğru cevap: C — Sıralanan üç yiyeceğin arasına 2 virgül, iki ayrı cümlenin sonuna 2 nokta konur.

1. Sıralanan yiyecekleri bulalım: çorba, pilav, salata.
2. Arka arkaya sıralanan sözcüklerin arasına virgül konur; üç yiyecek arasında 2 aralık olduğu için 2 virgül gerekir.
3. Panodaki yazıda iki ayrı cümle var; her cümlenin sonuna nokta konur → 2 nokta.
4. Doğru yazım: Bugün çorba, pilav, salata var. Afiyet olsun. → 2 virgül ve 2 nokta.

6. Bisiklet turu için hazırlanan duyuruda eksik işaret yoktur ama bir satıra gereksiz bir işaret konmuştur. Öğretmen bu işaretin oraya hiç konmaması gerektiğini söyledi. Duyuruda fazladan konan işaret hangi satırdadır?

• A) 1. satırda
• B) 2. satırda
• C) 3. satırda

Doğru cevap: B — "ve" bağlacının önüne virgül konmaz. İkinci satırdaki "Kask, ve" yazımında virgül fazladır.

1. 1. satır bir haber veriyor ve sonunda nokta var: işaretler doğrudur.
2. 3. satır bir uyarı veriyor ve nokta ile bitiyor: burada da fazladan işaret yoktur.
3. 2. satırda "Kask" ile "ve" arasına virgül konmuş.
4. İki öğe "ve" bağlacıyla bağlandığında araya virgül konmaz; doğrusu "Kask ve su şişesi getirin." olmalıydı.

7. Ada oyun saatini anlatan cümleyi yukarıdaki gibi yazdı ama ekleri boşluk bırakarak ayırdı. Cümlede üç tane özel ad bulunuyor. Bu cümle doğru yazıldığında kaç sözcükte kesme işareti kullanılır?

• A) 1 sözcükte
• B) 2 sözcükte
• C) 3 sözcükte

Doğru cevap: A — Kesme işareti özel ada EK geldiğinde kullanılır. Cümlede yalnızca "Zeynep" ek almıştır; "Kayra" ve "Efe" ek almamıştır.

1. Cümledeki özel adları bulalım: Zeynep, Kayra, Efe.
2. "Zeynep" sözcüğü "-in" ekini almış; özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır → Zeynep'in.
3. "Kayra" hiç ek almamış; "Efe ile" ifadesindeki "ile" bir ek değil, ayrı bir sözcüktür.
4. "okulun" ve "bahçesinde" cins addır, kesme işareti almaz. Öyleyse yalnızca 1 sözcükte kesme işareti kullanılır.

8. Sınıfın bilmece köşesine üç satır yazıldı ama satır sonlarına konan işaretlerin bazıları yanlış seçilmiş. Bilmeceyi okuyan öğrenciler soru soran satırların yanlış bittiğini fark etti. Buna göre hangi satırlarda nokta yerine soru işareti kullanılmalıdır?

• A) Yalnızca 2. satırda
• B) 2. ve 3. satırda
• C) 1. ve 3. satırda

Doğru cevap: B — İkinci satır "bu nedir" diye, üçüncü satır "mi" soru ekiyle soru sorar; ikisinin de sonuna soru işareti konmalıdır.

1. 1. satır "Sarı giyer sarı gezer." bir haber veriyor; sonundaki nokta doğrudur.
2. 2. satır "Bilin bakalım bu nedir" biçiminde soru soruyor; sonuna soru işareti gelmeliydi.
3. 3. satırdaki "mi" soru ekidir; bu satır da bir soru cümlesidir.
4. Soru işareti gereken satırlar 2. ve 3. satırlardır.

9. Sınıftaki akvaryumun bakım notu panoya asıldı ama not hiç işaret konmadan yazıldı. Notta önce dört şey sıralanıyor, ardından ikinci bir cümle geliyor. Not doğru biçimde yazıldığında toplam kaç noktalama işareti kullanılır?

• A) 2 işaret
• B) 3 işaret
• C) 4 işaret

Doğru cevap: C — Sıralamada 2 virgül, iki cümlenin sonunda 2 nokta kullanılır; toplam 4 noktalama işareti olur.

1. Sıralanan dört şeyi bulalım: yem, su, bitki, taş.
2. Sıralanan sözcüklerin arasına virgül konur ama "ve" bağlacının önüne konmaz: yem, su, bitki ve taş → 2 virgül.
3. Notta iki ayrı cümle var; her birinin sonuna nokta gelir → 2 nokta.
4. Doğru yazım: Balığa yem, su, bitki ve taş gerekir. Bunları unutma. → 2 + 2 = 4 işaret.

10. Üç öğrenci arkadaşları Bora'ya aynı soruyu yazdı; Bora'nın Ankara'ya gidip gitmediğini soruyorlar. Yazdıkları cümlede hem seslenme sözü hem özel ada gelen ek hem de bir soru bulunuyor. Buna göre hangi öğrenci mesajı doğru yazmıştır?

• A) Bora Ankara ya gidiyor musun?
• B) Bora, Ankara'ya gidiyor musun.
• C) Bora, Ankara'ya gidiyor musun?

Doğru cevap: C — Seslenme sözünden sonra virgül, özel ada gelen ekten önce kesme işareti, soru cümlesinin sonuna soru işareti konur.

1. Mesaj "Bora" diye seslenerek başlıyor; seslenme sözünden sonra virgül konur → Bora,
2. "Ankara" bir şehir adıdır ve "-ya" ekini almış; özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır → Ankara'ya
3. Cümle bir soru soruyor; sonuna nokta değil soru işareti konur.
4. Üç kuralı birden uygulayan yazım: Bora, Ankara'ya gidiyor musun?