Sözcük Bilgisi

1. Melis akşam yemeğinde annesine yardım etti. Yukarıdaki metinde iki ayrı sözcüğün birleşmesiyle oluşmuş kaç sözcük vardır?

• A) 1
• B) 2
• C) 3

Doğru cevap: B — Metinde buzdolabı (buz + dolap) ve ayçiçeği (ay + çiçek) olmak üzere 2 birleşik sözcük vardır.

1. Metindeki sözcükleri tek tek parçalamayı deneyelim.
2. "Buzdolabından" sözcüğünün içinde buz ve dolap sözcükleri var → birleşik sözcük.
3. "ayçiçeği" sözcüğünün içinde ay ve çiçek sözcükleri var → birleşik sözcük.
4. "mutfak", "anne", "yardım" ve "yağ" anlamlı iki parçaya ayrılmaz.
5. Birleşik sözcük sayısı 2 → cevap B.

2. Ozan'ın doğum gününde ilginç bir hediyesi oldu. Metindeki birleşik sözcük hangi iki sözcüğün birleşmesinden oluşmuştur?

• A) deniz + altı
• B) de + nizaltı
• C) deniz + dibi

Doğru cevap: A — Metindeki birleşik sözcük "denizaltı"dır; deniz ve altı sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuştur.

1. Önce metindeki birleşik sözcüğü bulalım: "denizaltı". "maket" tek parçalı bir sözcüktür.
2. Şimdi bu sözcüğü anlamlı parçalara ayıralım: deniz / altı.
3. "deniz" de "alt" da tek başına anlamı olan sözcüklerdir.
4. "de" ve "nizaltı" ise anlamı olan sözcükler değildir; "deniz + dibi" de metinde yazılı biçim değildir.
5. Doğru ayrım deniz + altı → cevap A.

3. Bilge sözcükleri sözlükteki sırasına dizmeyi seviyor. Elindeki üç kartın ilk iki harfi de aynı olduğu için bu kez zorlandı. Buna göre sözlükte en son hangi sözcük yer alır?

• A) saat
• B) sabah
• C) salı

Doğru cevap: C — Üç sözcüğün de ilk iki harfi "sa"dır; sıralama üçüncü harflere göre yapılır: a, b, l. En sonda "salı" yer alır.

1. İlk harflere bakalım: salı, saat, sabah → üçü de "s" ile başlıyor, sıralayamayız.
2. İkinci harflere bakalım: üçünde de "a" var, yine sıralayamayız.
3. Üçüncü harflere bakalım: saat → a, sabah → b, salı → l.
4. Alfabede sıra a, b, … l biçimindedir: saat - sabah - salı.
5. En sonda "salı" yer alır → cevap C.

4. Serra yaz tatilinde köyde dedesinin yanında kaldı. Metne göre "ahır" sözcüğü hangi anlama gelmektedir?

• A) Büyükbaş hayvanların barındığı yapı
• B) Ekmek pişirilen taş fırın
• C) Sebzelerin saklandığı serin oda

Doğru cevap: A — Bilmediğimiz bir sözcüğün anlamını metnin geri kalanından çıkarabiliriz; içeride inek ve buzağı durduğuna göre ahır hayvanların barındığı yapıdır.

1. Sözcüğün anlamını bilmiyorsak metnin devamına bakarız.
2. Metinde ahırın içinde iki inek ve bir buzağı olduğu söyleniyor.
3. İnek ve buzağı büyükbaş hayvanlardır; demek ki ahır onların barındığı yapıdır.
4. Metinde ekmekten ya da sebzeden hiç söz edilmiyor → cevap A.

5. Nil'in karne günü çok güzel geçti. Metindeki "sevinmişti" sözcüğünün yerine, metnin anlamı bozulmadan hangi sözcük yazılabilir?

• A) öfkelenmişti
• B) neşelenmişti
• C) şaşırmıştı

Doğru cevap: B — Anlamca birbirine yakın sözcükler metnin anlamını bozmadan birbirinin yerine kullanılabilir; "sevinmişti" yerine "neşelenmişti" gelir.

1. "sevinmişti" sözcüğü mutlu olmayı, içinin sevinçle dolmasını anlatır.
2. Metnin ikinci cümlesi de bunu doğruluyor: "Bütün gün yüzü gülüyordu."
3. "öfkelenmişti" kızmak, "şaşırmıştı" ise beklenmedik bir durumla karşılaşmaktır; ikisi de metne uymaz.
4. Anlamca en yakın sözcük "neşelenmişti" → cevap B.

6. Ayaz annesiyle birlikte pazara gitti. Yukarıdaki metinde kaç tane meyve adı geçmektedir?

• A) 2
• B) 3
• C) 4

Doğru cevap: A — Metindeki kayısı ve erik birer meyvedir; salatalık sebze, simit ise hamur işidir.

1. Metindeki yiyecek adlarını sıralayalım: kayısı, erik, salatalık, simit.
2. Kayısı ve erik ağaçta yetişen birer meyvedir.
3. Salatalık bir sebzedir; simit ise fırında pişen bir hamur işidir.
4. Meyve adı sayısı 2 → cevap A.

7. Duru üç sözcüğün nasıl oluştuğunu tabloya yazdı. Ancak bir sözcük iki sözcüğün birleşmesiyle değil, bir ek almasıyla oluşmuştur. Tabloda hangi satır yanlıştır?

• A) kuşburnu
• B) çekyat
• C) gözlükçü

Doğru cevap: C — "gözlükçü" sözcüğü gözlük sözcüğüne -çü eki getirilerek türemiştir; "-çü" tek başına anlamı olan bir sözcük değildir.

1. "kuşburnu" sözcüğünü ayıralım: kuş + burun → ikisi de anlamlı sözcük, satır doğru.
2. "çekyat" sözcüğünü ayıralım: çek + yat → ikisi de anlamlı sözcük, satır doğru.
3. "gözlükçü" sözcüğünü ayıralım: gözlük + çü.
4. "-çü" bir sözcük değil, sözcüğün sonuna gelen ektir; yani bu sözcük türemiştir.
5. Yanlış satır "gözlükçü" satırıdır → cevap C.

8. Umay okulun müzik odasına girdi. Raftaki keman, davul ve flütü tek bir sözcükle anlatmak istedi. Şemadaki soru işaretinin yerine hangi sözcük gelmelidir?

• A) taşıt
• B) çalgı
• C) oyuncak

Doğru cevap: B — Keman, davul ve flüt birer müzik aletidir; üçünü birden içine alan geniş anlamlı sözcük "çalgı"dır.

1. Şemanın altındaki sözcükleri okuyalım: keman, davul, flüt.
2. Üçü de müzik odasında bulunan, ses çıkaran müzik aletleridir.
3. "taşıt" bizi bir yerden bir yere götüren araçları, "oyuncak" ise oynanan şeyleri toplar.
4. Üçünü birden kapsayan sözcük "çalgı" → cevap B.

9. Kayra sofrada tuzun konduğu küçük kabın adını merak etti. Bu ad, bir sözcüğe -luk eki getirilerek türetilmiştir. Karttaki boş kutuya hangi sözcük gelmelidir?

• A) tuz
• B) tuzlu
• C) tuzsuz

Doğru cevap: A — Türemiş sözcükten eki attığımızda geriye kök kalır: tuzluk - luk = tuz.

1. Karttaki sonucu okuyalım: "tuzluk".
2. Sondaki -luk ekini kapatalım; geriye "tuz" sözcüğü kalır.
3. Kontrol edelim: tuz + luk = tuzluk ✓
4. "tuzlu" ve "tuzsuz" da ek almış sözcüklerdir; onlara -luk eklenirse tuzluk elde edilmez → cevap A.

10. Öğretmen tahtaya dört kart astı ve kartlardan üçünün aynı gruba girdiğini söyledi. Buna göre kartlardaki sözcüklerden hangisi taşıt kullanan kişinin adı değildir?

• A) kaptan
• B) pilot
• C) vapur

Doğru cevap: C — Kaptan gemiyi, şoför otobüsü, pilot uçağı kullanan kişidir; "vapur" ise kişi değil, bir taşıtın kendi adıdır.

1. Kartlardaki sözcüklere "kim?" diye soralım: kaptan, şoför, pilot → hepsi birer kişidir.
2. "vapur" sorusuna "kim" değil, "ne" diye yanıt veririz.
3. Vapur denizde yolcu taşıyan bir taşıttır, onu kullanan kişi kaptandır.
4. Gruba uymayan sözcük "vapur" → cevap C.