Sözcük Bilgisi

1. Aslı hafta sonu ablasıyla birlikte bir yere gitti. Orada raflar dolusu kitap vardı; isteyen istediği kitabı ödünç alıp evinde okuyabiliyordu. Aslı'nın gittiği bu yerin adı hangisidir?

• A) kütüphane
• B) market
• C) hastane

Doğru cevap: A — Kitapların raflarda durduğu ve ödünç alınıp okunabildiği yerin adı kütüphanedir.

1. Metinde raflarca kitabın bulunduğu ve kitapların ödünç verildiği bir yer anlatılıyor.
2. Markette yiyecek içecek satılır, hastanede hastalar tedavi edilir; ikisinde de kitap ödünç verilmez.
3. Kitapların ödünç alınıp okunduğu yerin adı kütüphanedir → cevap A.

2. Deniz bilmediği sözcüklerin anlamına sözlükten bakmayı yeni öğrendi. Öğretmeni ona üç sözcük kartı verip bunları sözlükteki sırasına göre yazmasını istedi. Sözlükte bu sözcüklerden hangisi en önce yer alır?

• A) kitap
• B) kalem
• C) kutu

Doğru cevap: B — Üç sözcük de aynı harfle başladığı için sıralama ikinci harfe göre yapılır: a, i, u.

1. Sözcüklerin ilk harfleri aynı: kutu, kitap, kalem → hepsi K ile başlıyor.
2. Öyleyse ikinci harflere bakarız: kalem → a, kitap → i, kutu → u.
3. Alfabede a harfi i ve u harflerinden önce gelir; sözlüğe önce kalem yazılır → cevap B.

3. Sena yaz tatilinde köye gitti. Dedesi tarlada ona dönüp "Şu orağı bana uzat, ekinleri biçeceğim." dedi. Bu cümlede orak sözcüğü ne anlama gelmektedir?

• A) Tarlayı sulamaya yarayan hortum
• B) Ürünleri taşımaya yarayan sepet
• C) Ekin biçmeye yarayan eğri bıçaklı araç

Doğru cevap: C — Bilmediğimiz bir sözcüğün anlamını cümlenin geri kalanından çıkarabiliriz; dede orağı biçmek için istiyor.

1. Sözcüğü tek başına bilmiyorsak cümlenin geri kalanına bakarız.
2. Dede "ekinleri biçeceğim" diyor; demek ki orak biçme işinde kullanılıyor.
3. Öyleyse orak, ekin biçmeye yarayan eğri bıçaklı bir araçtır → cevap C.

4. Ali sınavdan beklediği notu alamadı ve bütün gün suratını astı. Öğretmeni yukarıdaki cümleyi, anlamı bozulmadan başka bir sözcükle yeniden söylemek istiyor. Cümledeki üzüldü sözcüğünün yerine hangi sözcük yazılabilir?

• A) sevindi
• B) kederlendi
• C) şaşırdı

Doğru cevap: B — Anlamca birbirine yakın sözcükler cümlenin anlamını bozmadan birbirinin yerine kullanılabilir; üzüldü yerine kederlendi gelir.

1. "üzüldü" sözcüğü mutsuz olmayı, insanın içinin sıkılmasını anlatır.
2. "sevindi" bunun tam tersidir; "şaşırdı" ise beklenmedik bir durum karşısında kalmaktır.
3. Anlamca en yakın sözcük "kederlendi"dir → cevap B.

5. Berk teknoloji dersinde öğretmenin tahtaya astığı üç kartı inceledi. Öğretmen, kartlardaki sözcüklerden birinin iki ayrı sözcüğün birleşmesiyle oluştuğunu söyledi. Buna göre kartlardaki hangi sözcük iki sözcüğün birleşmesinden oluşmuştur?

• A) bilgisayar
• B) sandalye
• C) defter

Doğru cevap: A — Bilgisayar sözcüğü "bilgi" ve "sayar" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş bir birleşik sözcüktür.

1. Sözcükleri parçalara ayırmayı deneyelim: bilgi + sayar → bilgisayar.
2. "bilgi" de "saymak" da tek başına anlamı olan sözcüklerdir.
3. "sandalye" ve "defter" anlamlı parçalara ayrılamaz → cevap A.

6. Nehir annesiyle çiçekçiye gitti; vitrindeki gülü, papatyayı ve laleyi tek tek saydı. Annesi ondan bu üçünü birden anlatan tek bir sözcük söylemesini istedi. Şemadaki soru işaretinin yerine hangi sözcük gelmelidir?

• A) ağaç
• B) sebze
• C) çiçek

Doğru cevap: C — Gül, papatya ve lale birer çiçek türüdür; üçünü birden içine alan geniş anlamlı sözcük "çiçek"tir.

1. Şemanın altındaki sözcükleri okuyalım: gül, papatya, lale.
2. Üçü de bir çiçeğin adıdır; çiçekçide satılırlar.
3. "ağaç" ve "sebze" bunları içine almaz; üçünü kapsayan sözcük "çiçek"tir → cevap C.

7. Efe'nin odasına babası duvara yeni bir raf taktı. Efe bütün kitaplarını bu rafa dizdi ve rafın adını "kitap" sözcüğünden türeterek buldu. Karttaki soru işaretinin yerine gelecek sözcük hangisidir?

• A) kitaplık
• B) kitapçı
• C) kitapsız

Doğru cevap: A — "kitap" sözcüğüne -lık eki getirilince kitapların dizildiği rafın adı olan "kitaplık" sözcüğü türer.

1. Karttaki parçaları birleştirelim: kitap + lık.
2. "kitapçı" kitap satan kişi, "kitapsız" ise kitabı olmayan demektir; ikisi de raf anlatmaz.
3. Kitapların dizildiği rafın adı "kitaplık"tır → cevap A.

8. Beren masaya dört sözcük kartı dizdi ve aynı gruba giren kartları bir kenara ayırmak istedi. Kartların üçü aynı gruptandır, biri ise o gruba uymaz. Buna göre hangi kart bu gruba ait değildir?

• A) elma
• B) kaşık
• C) muz

Doğru cevap: B — Elma, çilek ve muz birer meyve adıdır; kaşık ise bir mutfak eşyasıdır.

1. Kartlardaki sözcükleri okuyalım: elma, çilek, kaşık, muz.
2. elma, çilek ve muz yenilen birer meyvedir.
3. "kaşık" meyve değil, mutfakta kullanılan bir eşyadır → cevap B.

9. Zeynep akşam yemeğinde annesine sofrayı kurarken yardım etti. Masaya koyduğu eşyaları sonra defterine kaşık, çatal, tabak diye yazdı. Zeynep bu sözcükleri tek bir başlık altında toplasa başlık ne olmalıdır?

• A) okul araçları
• B) giysiler
• C) mutfak eşyaları

Doğru cevap: C — Kaşık, çatal ve tabak sofrada kullanılan eşyalardır; bu sözcükleri toplayan başlık "mutfak eşyaları"dır.

1. Defterdeki sözcükler: kaşık, çatal, tabak.
2. Üçü de yemek yerken, sofrada ve mutfakta kullanılır.
3. "okul araçları" kalem ve silgiyi, "giysiler" kazak ve pantolonu toplar; buradaki başlık "mutfak eşyaları"dır → cevap C.

10. Öğretmen tahtaya bir tablo çizip iki sözcüğün birleşmesiyle oluşan sözcükleri yazdı. Ancak satırlardan birinde birleşen parçalardan biri sözcük değil, ektir. Tabloda hangi satırda iki sözcük birleşmemiştir?

• A) hanım + eli
• B) gök + yüzü
• C) kalem + lik

Doğru cevap: C — "-lik" tek başına anlamı olan bir sözcük değil, sözcüğün sonuna gelen bir ektir; kalemlik türemiş sözcüktür.

1. "hanım" ve "el" ayrı ayrı anlamlı sözcüklerdir; birleşince hanımeli adlı çiçeğin adını verir.
2. "gök" ve "yüz" de ayrı ayrı anlamlı sözcüklerdir; birleşince gökyüzü olur.
3. "-lik" tek başına bir sözcük değil ektir; kalemlik iki sözcüğün birleşmesiyle oluşmamıştır → cevap C.