Zıt Anlamlı Kelimeler

1. Ceren gününü hem yazıyla hem programla anlattı. Aşağıdaki zıt anlamlı çiftlerden hangisinin iki sözcüğü de Ceren’in yazısında geçmektedir?

• A) kalktı – yattı
• B) erken – geç
• C) sabah – akşam

Doğru cevap: B — Yazıda erken ve geç sözcüklerinin ikisi de bulunur. Kalktı yazıda geçer ama yattı yalnızca programdadır; sabah ile akşam sözcükleri ise hiçbir yerde yazılı değildir, yalnızca saatlerden anlaşılır.

1. Önce yalnızca yazıyı okuyalım ve içindeki sözcükleri işaretleyelim: bugün, çok, erken, kalktım, ödevimi, geç, bitirdim.
2. Kalktı yazıda var ama yattı yok; yattı yalnızca programın son satırındadır → birinci çift olmaz.
3. Sabah ve akşam sözcükleri ne yazıda ne programda yazılıdır; biz onları saatlere bakarak düşünürüz → üçüncü çift olmaz.
4. Erken ve geç sözcükleri ise yazının iki cümlesinde de yer alır.
5. Erken zamanından önce, geç ise zamanından sonra demektir; ikisi de yazıda geçen bir zıt çifttir.

2. Kuzey’e “Sessiz sınıfa gürültücü bir çocuk girdi.” cümlesi verildi ve yukarıdaki adımları sırayla uygulaması istendi. Kuzey’in üç adım sonunda elde ettiği cümle ile bu cümlenin anlamı hangi seçenekte birlikte doğru verilmiştir?

• A) “Sakin sınıfa gürültücü bir çocuk girdi.” — anlam değişmedi
• B) “Gürültülü sınıfa gürültücü bir çocuk girdi.” — anlam değişti
• C) “Sessiz sınıfa sakin bir çocuk girdi.” — anlam değişti

Doğru cevap: A — Cümledeki zıt çift sessiz – gürültücüdür. Çiftin ilk sözcüğü olan sessizin eş anlamlısı sakindir. Eş anlamlı sözcük yazıldığı için cümlenin anlamı korunur.

1. 1. adım: sessiz ses çıkmayan, gürültücü ise çok ses çıkaran demektir → zıt çift budur.
2. 2. adım: çiftin ilk sözcüğü sessizdir. Sessiz ile aynı anlama gelen sözcük sakindir.
3. Dikkat: bizden zıddı değil, EŞ anlamlısı isteniyor; gürültülü yazarsak adımı yanlış uygularız.
4. 3. adım: yeni cümle → “Sakin sınıfa gürültücü bir çocuk girdi.”
5. Eş anlamlı sözcük konduğu için anlam korunur; anlam değişmedi.

3. Elif zıt anlamlı sözcükleri anlatırken yukarıdaki gibi düşündü ve sonunda yanlış bir sonuca ulaştı. Elif’in düşüncesinin hangi bölümü yanlıştır?

• A) Temiz sözcüğünün zıddının pis olduğunu söylemesi
• B) Kirli ile pisin aynı anlama geldiğini söylemesi
• C) Temiz ile kirliyi eş anlamlı sayması

Doğru cevap: C — Elif’in ilk iki bilgisi doğrudur: temizin zıddı pistir ve kirli ile pis eş anlamlıdır. Buradan çıkması gereken sonuç “temiz ile kirli zıt anlamlıdır” olmalıydı; Elif eş anlamlı diyerek son bölümde yanılmıştır.

1. Birinci bölüm: temiz kirli olmayan demektir, zıddı pistir → doğru.
2. İkinci bölüm: kirli de pis de üstü bulaşmış, temiz olmayan demektir → doğru.
3. Şimdi bu iki bilgiyi birleştirelim: pis temizin zıddı, kirli de pis ile aynı anlamda.
4. Öyleyse kirli sözcüğü de temizin zıddıdır.
5. Elif ise “eş anlamlıdır” demiştir; yanlış olan bölüm üçüncü bölümdür.

4. Yukarıdaki yazı ile Ada’nın eşya listesi birlikte okunmuştur. İki kaynağa göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) İki çocuğun kalemleri birbirinin zıddı sözcüklerle anlatılmıştır.
• B) İki çocuğun çantası da ağır sözcüğüyle anlatılmıştır.
• C) Yazı ile liste birlikte okununca iki zıt anlamlı çift ortaya çıkar.

Doğru cevap: B — Deniz’in çantası ağır, Ada’nın çantası hafiftir; ağır sözcüğü yalnızca Deniz için kullanılmıştır. Kalemler kısa – uzun, çantalar ağır – hafif çiftleriyle anlatıldığı için iki zıt çift ortaya çıkar.

1. Yazıdan Deniz’in bilgilerini alalım: kalemi kısa, çantası ağır.
2. Listeden Ada’nın bilgilerini alalım: kalemi uzun, çantası hafif.
3. Kalemleri karşılaştıralım: kısa ile uzun birbirinin zıddıdır → birinci bilgi doğru.
4. Çantaları karşılaştıralım: ağır ile hafif birbirinin zıddıdır → toplam iki zıt çift vardır, üçüncü bilgi de doğru.
5. Ada’nın çantası hafiftir, ağır değildir → söylenemeyecek bilgi ikinci bilgidir.

5. Mert kartlarındaki sözcüklerin zıt anlamlılarını tahtada arayacaktır. Kartlardaki sözcüklerden yalnızca birinin zıddı tahtada yazılı değildir. Mert’in tahtada zıddını bulamadığı sözcük hangisidir?

• A) taze
• B) ileri
• C) unutmak

Doğru cevap: A — Açmak – kapatmak, ileri – geri, unutmak – hatırlamak çiftleri tahtada tamamlanır. Taze sözcüğünün zıddı bayattır; bayat tahtada yazılı değildir.

1. Açmak kartını arayalım: kapalı olanı açarız, tersi kapatmaktır → tahtada var.
2. İleri kartını arayalım: ileri öne doğru, geri arkaya doğrudur → tahtada var.
3. Unutmak kartını arayalım: unutmanın tersi hatırlamaktır → tahtada var.
4. Geriye taze kartı kalıyor; taze yeni yapılmış, bozulmamış demektir.
5. Tazenin zıddı bayattır ve bayat tahtada yazılı değildir → bulunamayan sözcük tazedir.

6. Öğretmen Zeynep’ten iki işi birden yapmasını istedi: “Kuracağın cümlede hem yaz sözcüğünün zıddını hem de sıcak sözcüğünün zıddını kullan.” Buna göre Zeynep’in kurduğu cümle aşağıdakilerden hangisi olabilir?

• A) Yazın havalar sıcak olur, biz de denize gireriz.
• B) Kışın kalın kazak giyer, bahçede kar topu oynarız.
• C) Kışın havalar soğuk olur, evde sobayı yakarız.

Doğru cevap: C — Yaz sözcüğünün zıddı kış, sıcak sözcüğünün zıddı soğuktur. Cümlede bu iki sözcüğün birlikte bulunması gerekir; yalnızca üçüncü cümlede hem kış hem soğuk vardır.

1. Birinci koşul: yaz sözcüğünün zıddı olan kış sözcüğü cümlede geçmeli.
2. İkinci koşul: sıcak sözcüğünün zıddı olan soğuk sözcüğü de aynı cümlede geçmeli.
3. Birinci cümlede yaz ve sıcak vardır; ikisi de zıt değil, sözcüklerin kendisidir → olmaz.
4. İkinci cümlede kış vardır ama soğuk sözcüğü yoktur; kalın ve kar soğuk demek değildir → olmaz.
5. Üçüncü cümlede hem kış hem soğuk bulunur; iki koşulu birden sağlar.

7. Bade zıt anlamlı sözcük ikililerini yukarıdaki tabloya yazdı. Öğretmeni tabloya bakıp “Burada birden çok hata var.” dedi. Bade’nin tablosunda kaç satır yanlıştır?

• A) 1
• B) 2
• C) 3

Doğru cevap: B — 1. ve 3. satırlar doğrudur: erken – geç ve sağ – sol birbirinin zıddıdır. 2. satırdaki temiz ile pak eş anlamlıdır, 4. satırdaki açmak ile kırmak ise zıt değildir; açmanın zıddı kapatmaktır. Yanlış satır sayısı 2’dir.

1. 1. satır: erken zamanından önce, geç zamanından sonradır → zıt, doğru.
2. 3. satır: sağ ile sol birbirinin karşısındaki iki yöndür → zıt, doğru.
3. 2. satır: temiz de pak da kirli olmayan demektir; bunlar aynı anlamdadır, zıt değildir → yanlış.
4. 4. satır: açmanın tersi kapatmaktır; kırmak parçalamak demektir → yanlış.
5. Yanlış satırları sayalım: 2. satır ve 4. satır → toplam 2 satır yanlıştır.

8. Umut yukarıdaki üç cümleyi zıt anlamlı sözcük yönünden inceledi ve arkadaşına birkaç şey söyledi. Umut’un söyledikleri arasında hangisi doğru değildir?

• A) 1. cümlede yiyeceklerin tazeliğini anlatan bir zıt çift vardır.
• B) 2. cümlede zaman anlatan iki ayrı zıt çift vardır.
• C) 3. cümledeki kalın ile ağır sözcükleri birbirinin zıddıdır.

Doğru cevap: C — 1. cümlede taze – bayat, 2. cümlede sabah – gece ve erken – geç çiftleri vardır. 3. cümledeki kalın ile ağır ise aynı kitabın iki ayrı özelliğidir; biri kalınlığı, öteki ağırlığı anlatır, birbirinin zıddı değildir.

1. 1. cümle: taze yeni, bayat ise eskimiş yiyecektir → zıt çift vardır, bilgi doğru.
2. 2. cümle: sabah ile gece günün iki ayrı zamanıdır → birinci çift.
3. 2. cümle: erken ile geç de zaman anlatır → ikinci çift. Öyleyse iki çift vardır, bilgi doğru.
4. 3. cümle: kalın kitabın kaç sayfa olduğunu, ağır ise ne kadar çektiğini anlatır.
5. Bu iki sözcük aynı kitabın farklı özellikleridir, birbirinin tersi değildir → doğru olmayan bilgi budur.

9. İki arkadaş okullarını birbirine anlattı. Mektup ile defter notu birlikte okunduğunda bu iki okul için ne söylenebilir?

• A) Birinin bahçesi geniş, sınıfları dardır; ötekinde ise tam tersi vardır.
• B) İki okulun da bahçesi geniş, sınıfları dardır.
• C) İki okulun bahçesi için de aynı sözcük kullanılmıştır.

Doğru cevap: A — Mektuptaki okulun bahçesi geniş, sınıfları dardır. Zeynep’in okulunda ise bahçe dar, sınıflar geniştir. İki okul, geniş – dar çiftinin yer değiştirmesiyle anlatılmıştır.

1. Önce mektuptaki okulu yazalım: bahçe geniş, sınıflar dar.
2. Sonra Zeynep’in okulunu yazalım: bahçe dar, sınıflar geniş.
3. Bahçeleri karşılaştıralım: biri geniş, öteki dar → aynı sözcük kullanılmamıştır.
4. Sınıfları karşılaştıralım: biri dar, öteki geniş → burada da durum terstir.
5. Öyleyse birinin bahçesi geniş sınıfı dar, ötekinin bahçesi dar sınıfı geniştir.

10. Öğretmen sınıfa bir bilmece sordu: “Tuttuğum sözcüğün zıddı üç heceli ve bir şeyi aklımızdan çıkarmak demek. Benim sözcüğüm ise bir şeyi yeniden aklımıza getirmek demek.” Öğretmenin tuttuğu sözcük hangisidir?

• A) anlatmak
• B) hatırlamak
• C) düşünmek

Doğru cevap: B — Bir şeyi aklımızdan çıkarmaya unutmak denir ve u-nut-mak üç hecelidir. Unutmanın zıddı, bir şeyi yeniden aklımıza getirmek yani hatırlamaktır.

1. Birinci ipucu zıt sözcüğü tarif ediyor: aklımızdan çıkarmak → unutmak.
2. Hece sayısını kontrol edelim: u-nut-mak → 3 hece, ipucuna uyuyor.
3. İkinci ipucu aranan sözcüğü tarif ediyor: bir şeyi yeniden aklımıza getirmek.
4. Anlatmak bildiğimizi başkasına söylemektir, düşünmek ise kafamızdan geçirmektir; ikisi de unutmanın zıddı değildir.
5. Unutmanın zıddı ve “aklımıza getirmek” anlamındaki sözcük hatırlamaktır.