Cümle Bilgisi

1. Melis'in kurduğu cümlenin sözcük kartları karışmış. Bu kartlar doğru sıraya konulduğunda oluşan cümle hangisidir?

• A) Melis okula gitti.
• B) Gitti Melis okula.
• C) Okula gitti Melis.
• D) Gitti okula Melis.

Doğru cevap: A — Türkçe cümlede işi yapan başta, iş bildiren sözcük ise sonda bulunur: Melis / okula / gitti.

1. Önce işi yapanı bulalım: Melis. Bu sözcük cümlenin başına gelir.
2. Sonra iş bildiren sözcüğü bulalım: gitti. Bu sözcük cümlenin sonuna gelir.
3. Geriye kalan "okula" ikisinin arasına yerleşir.
4. Doğru cümle "Melis okula gitti." olur → cevap A.

2. Berk defterine yukarıdaki sözleri yazdı ama iki yazım kuralını unuttu. Bu cümle doğru yazıldığında hangi biçimde olmalıdır?

• A) bugün hava çok güzel.
• B) Bugün hava çok güzel
• C) Bugün hava çok güzel.
• D) bugün Hava çok güzel.

Doğru cevap: C — Her cümle büyük harfle başlar ve sonuna nokta konur. Berk ikisini de unutmuştur.

1. Birinci kural: cümleler büyük harfle başlar → "Bugün" olmalı.
2. İkinci kural: bitmiş bir cümlenin sonuna nokta konur.
3. A seçeneğinde büyük harf, B seçeneğinde nokta eksiktir.
4. İki kuralı da uygulayan seçenek "Bugün hava çok güzel." → cevap C.

3. İki cümlenin sonundaki noktalama işaretleri silinmiş. Birinci cümlenin sonuna hangi noktalama işareti konulmalıdır?

• A) Nokta (.)
• B) Virgül (,)
• C) Ünlem (!)
• D) Soru işareti (?)

Doğru cevap: D — Birinci cümlede "kim" sözcüğüyle bir şey soruluyor; soru cümlelerinin sonuna soru işareti konur.

1. Birinci cümleyi okuyalım: "Kapıyı kim çaldı".
2. Bu cümlede bir bilgi verilmiyor, bir şey soruluyor: "kim?"
3. Soru bildiren cümlelerin sonuna soru işareti konur.
4. Birinci cümlenin sonuna soru işareti gelir → cevap D.

4. Öğretmen tahtaya üç sözcük kartı astı ve bunlar yan yana dursa bile ortaya bir cümle çıkmadığını söyledi. Bir sözcük dizisinin cümle sayılabilmesi için ne gerekir?

• A) Sözcüklerin uzun olması
• B) Sözcüklerin hepsinin ad olması
• C) Sözcüklerin anlamlı bir yargı bildirmesi
• D) Sözcüklerin üç taneden az olması

Doğru cevap: C — Cümle, anlamlı bir yargı bildiren sözcük ya da sözcük dizisidir; sözcüklerin sayısı ya da uzunluğu önemli değildir.

1. Kartları yan yana okuyalım: "araba hızlı pencere".
2. Bu diziden anlaşılan bir şey yok; bir yargı bildirmiyor.
3. Sözcük sayısı ya da uzunluğu bir diziyi cümle yapmaz.
4. Cümle olabilmesi için anlamlı bir yargı bildirmesi gerekir → cevap C.

5. Ahmet bugün hastalandığı için evde kaldı ve durumu yukarıdaki cümleyle anlatıldı. Yukarıdaki cümle için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Bir işin yapıldığını bildirir
• B) Bir soru sorar
• C) Bir istek bildirir
• D) Bir işin yapılmadığını bildirir

Doğru cevap: D — "gitmedi" sözcüğündeki -me eki işin yapılmadığını gösterir; böyle cümlelere olumsuz cümle denir.

1. Cümledeki iş bildiren sözcüğü bulalım: gitmedi.
2. Sözcüğü parçalayalım: git + me + di.
3. -me eki işin yapılmadığını bildirir.
4. Cümle bir işin yapılmadığını bildirir → cevap D.

6. Dedesinin her sabah yaptığı işi Ela bir cümleyle yazdı. Yukarıdaki cümle kaç sözcükten oluşmaktadır?

• A) 3
• B) 4
• C) 5
• D) 6

Doğru cevap: B — Sözcükler arasında boşluk bulunur; cümlede Dedem / sabahları / bahçeyi / sular olmak üzere 4 sözcük vardır.

1. Sözcükleri boşluklardan ayıralım.
2. Birinci sözcük "Dedem", ikinci sözcük "sabahları".
3. Üçüncü sözcük "bahçeyi", dördüncü sözcük "sular".
4. Cümle 4 sözcükten oluşur → cevap B.

7. Öğretmen tahtaya üç cümle yazdı ve bunlardan yalnızca birinin soru cümlesi olduğunu söyledi. Soru cümlesi kaçıncı sırada yazılmıştır?

• A) 1. sırada
• B) 2. sırada
• C) 3. sırada
• D) Hiçbir sırada

Doğru cevap: A — 1. cümledeki "mu" sözcüğü soru bildirir; diğer iki cümle bilgi verir.

1. 2. cümle bahçedeki çiçeklerin durumunu bildiriyor, soru sormuyor.
2. 3. cümle bir planı bildiriyor, soru sormuyor.
3. 1. cümlede "mu" sözcüğü var ve cevap bekleniyor.
4. Soru cümlesi 1. sıradadır → cevap A.

8. Cumartesi günü ailemle alışverişe gittik. Gittiğimiz yerde o gün çok fazla insan vardı. Cümledeki boşluğa anlamca uygun düşen sözcük hangisidir?

• A) Koştu
• B) Market
• C) Hızlıca
• D) İçin

Doğru cevap: B — Boşluğa kalabalık olan yerin adı gelmelidir; alışveriş yapılan yer "Market"tir.

1. Cümlede "…… çok kalabalıktı." deniyor; kalabalık olan bir yer aranıyor.
2. "Koştu" bir iş, "Hızlıca" bir özellik bildirir; ikisi de kalabalık olamaz.
3. "İçin" tek başına anlamı olmayan bir sözcüktür.
4. Alışverişe gidilen kalabalık yer "Market" → cevap B.

9. Bir öğrenci iki cümlenin neyi bildirdiğini tabloya yazdı ama ikinci satırı boş bıraktı. Soru işaretinin yerine hangi sözcük yazılmalıdır?

• A) yapıldı
• B) soruldu
• C) yapılmadı
• D) istendi

Doğru cevap: C — "bitirmedim" sözcüğündeki -me eki, işin yapılmadığını bildirir.

1. Birinci satıra bakalım: "Ödevimi bitirdim." cümlesi için "yapıldı" yazılmış.
2. İkinci cümledeki eylemi inceleyelim: bitir + me + dim.
3. -me eki işin yapılmadığını gösterir; ayrıca cümlede soru da istek de yoktur.
4. Boşluğa "yapılmadı" yazılır → cevap C.

10. Bir öğrenci defterine üç satır yazdı ama satırlardan biri tamamlanmadığı için yargı bildirmiyor. Yargı bildirmeyen, yani cümle olmayan satır hangisidir?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır
• D) Hepsi cümledir

Doğru cevap: B — 2. satır yarım kalmıştır; "Kırmızı çanta masanın" dizisinden tamamlanmış bir yargı anlaşılmaz.

1. 1. satırı okuyalım: kuşların ne yaptığı anlaşılıyor, yargı tamam.
2. 3. satırı okuyalım: annenin ne yaptığı anlaşılıyor, yargı tamam.
3. 2. satırı okuyalım: "Kırmızı çanta masanın" deniyor ama çantanın ne olduğu söylenmiyor.
4. Yargı bildirmeyen satır 2. satırdır → cevap B.