Eş Anlamlı Kelimeler

1. Sabah yürüyüşüne çıkan Doğa gördüklerini yukarıdaki cümleyle anlattı. Doğa’nın kullandığı ihtiyar sözcüğünün yerine, anlamı değişmeden hangi sözcük yazılabilir?

• A) yaşlı
• B) yorgun
• C) sessiz
• D) yalnız

Doğru cevap: A — İhtiyar, yaşı çok ilerlemiş kişi demektir; aynı anlamı veren sözcük yaşlıdır. Yorgun, sessiz ve yalnız sözcükleri o kişi için doğru olabilir ama ihtiyar sözcüğünün anlamını karşılamaz.

1. İhtiyar sözcüğünün anlamını düşünelim: yaşı çok ilerlemiş, uzun yıllar yaşamış kişi.
2. Yorgun, dinlenmeye ihtiyacı olan demektir; genç biri de yorgun olabilir.
3. Sessiz az konuşan, yalnız ise tek başına olan demektir; ikisi de yaşla ilgili değildir.
4. Yaşlı sözcüğü ihtiyar ile tam olarak aynı anlamdadır → cümleye yaşlı yazılır.

2. Öğretmen tahtanın soluna üç sözcük, sağına da bunların eş anlamlılarını karışık sırayla yazdı. Üç sözcüğü de doğru eşleştiren öğrenci hangi sıralamayı söylemiştir?

• A) anı – seyahat, öğüt – hatıra, yolculuk – nasihat
• B) anı – nasihat, öğüt – seyahat, yolculuk – hatıra
• C) anı – hatıra, öğüt – nasihat, yolculuk – seyahat
• D) anı – hatıra, öğüt – seyahat, yolculuk – nasihat

Doğru cevap: C — Anı ile hatıra “geçmişte yaşanıp akılda kalan olay”, öğüt ile nasihat “yol gösteren söz”, yolculuk ile seyahat “bir yerden bir yere gitme” anlamındadır. Üç ikilinin de doğru olduğu tek seçenek budur.

1. Anı, geçmişte yaşadığımız ve unutmadığımız olaydır; sağ sütunda buna hatıra karşılık gelir.
2. Öğüt, büyüklerin yol göstermek için söylediği sözdür; karşılığı nasihattir.
3. Geriye seyahat kalır; yolculuk da seyahat de bir yerden başka yere gitmektir.
4. Üç eşleştirmeyi birden doğru veren seçenek C’dir.

3. Mert eş anlamlı sözcük ikililerini tabloya yazdı, ancak bir satıra yanlış sözcük yazdı. Mert’in yanlış yazdığı satır hangisidir?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır
• D) 1. ve 3. satır

Doğru cevap: B — Üzüntü, kötü bir durum karşısında duyulan kederdir; öfke ise kızgınlık duygusudur. Bu ikisi farklı duygulardır. Üzüntü sözcüğünün eş anlamlısı kederdir.

1. 1. satır: yaşam da hayat da doğumdan ölüme kadar geçen süredir → doğru.
2. 3. satır: bina da yapı da insan eliyle kurulmuş kalıcı eserlerdir → doğru.
3. 2. satır: üzüldüğümüzde ağlarız, öfkelendiğimizde kızarız; duygular aynı değildir.
4. İki sözcük birbirinin yerine kullanılamadığı için hatalı satır 2. satırdır; oraya “üzüntü – keder” yazılmalıydı.

4. Türkçe dersinde öğretmenimiz “Bu metinde bilmediğiniz kelimelerin altını çizin.” dedi. Öğretmenin söylediği kelime sözcüğünün yerine hangisi yazılırsa cümlenin anlamı hiç değişmez?

• A) harflerin
• B) cümlelerin
• C) hecelerin
• D) sözcüklerin

Doğru cevap: D — Kelime ile sözcük aynı şeyin iki adıdır; biri diğerinin yerine kullanılabilir. Harf, hece ve cümle ise dilin başka birimleridir, kelimeyle aynı anlama gelmez.

1. Harf, yazıyı oluşturan en küçük işarettir; kelimenin karşılığı değildir.
2. Hece, bir solukta söylenen ses kümesidir; kelimeden daha küçüktür.
3. Cümle ise birden çok kelimeden kurulur, kelimeden daha büyüktür.
4. Kelime ile sözcük tam olarak aynı anlamdadır → doğru seçenek D’dir.

5. Yukarıdaki gezi yazısında aynı anlama gelen iki sözcük kullanılmıştır. Metinde birbirinin yerini tutabilecek bu iki sözcük hangileridir?

• A) sınır – hudut
• B) otobüs – yol
• C) kimlik – görevli
• D) sabah – saat

Doğru cevap: A — Metinde önce “sınırına ulaştı”, sonra “hudutta bekledik” denmiştir; ikisi de ülkeler arasındaki ayrım çizgisini anlatır. Diğer ikililer yakın konulardan söz eder ama aynı anlama gelmez.

1. Metni okuyunca aynı yerden iki kez söz edildiğini görüyoruz: önce sınır, sonra hudut.
2. Otobüs bir taşıttır, yol ise üzerinden gidilen yerdir; bunlar farklı şeylerdir.
3. Kimlik bir belge, görevli ise bir kişidir; aynı anlama gelmez.
4. Sınır ile hudut ikisi de ülkeleri ayıran çizgidir → eş anlamlı çift budur.

6. Barış’a, verilen cümledeki iki sözcüğü eş anlamlılarıyla değiştirme ödevi verildi ve Barış defterine yukarıdaki cümleyi yazdı. Buna göre Barış hangi sözcükte istenen değişikliği yapamamıştır?

• A) tembel yerine üşengeç yazmasında
• B) öğrenci sözcüğünü değiştirmemesinde
• C) zor yerine kolay yazmasında
• D) soru sözcüğünü değiştirmemesinde

Doğru cevap: C — Tembel ile üşengeç eş anlamlıdır, bu değişiklik doğrudur. Zor ile kolay ise birbirinin zıddıdır; Barış eş anlamlı yerine karşıt anlamlı sözcük yazmıştır. Zor sözcüğünün eş anlamlısı güçtür.

1. Birinci değişiklik: tembel, iş yapmayı sevmeyen kişidir; üşengeç de aynı anlamdadır → doğru.
2. İkinci değişiklik: zor soru, çözülmesi güç sorudur.
3. Kolay ise rahatça çözülen demektir; bu, zorun tam tersidir.
4. Eş anlamlı istenirken zıt anlamlı yazıldığı için hatalı değişiklik zor sözcüğündedir; “güç” yazılmalıydı.

7. Tarlasını gösteren çiftçi amca gülümseyerek “Bu topraklar çok bereketlidir.” dedi. Çiftçi amcanın söylediği bereketli sözcüğüyle aynı anlama gelen sözcük hangisidir?

• A) geniş
• B) verimli
• C) sulak
• D) düz

Doğru cevap: B — Bereketli toprak, bol ürün veren topraktır; aynı anlamı veren sözcük verimlidir. Geniş büyüklükle, sulak suyla, düz ise yüzeyin biçimiyle ilgilidir.

1. Bereketli sözcüğü “bol bol ürün veren” demektir.
2. Geniş sözcüğü toprağın büyüklüğünü anlatır; küçük bir tarla da bereketli olabilir.
3. Sulak suyun çokluğunu, düz ise engebesizliği anlatır; ikisi de ürün miktarını söylemez.
4. Bol ürün veren toprağa verimli toprak denir → doğru sözcük verimlidir.

8. Elif dört kart hazırladı; kartların üçüne eş anlamlı, birine ise eş anlamlı olmayan sözcükler yazdı. Elif’in eş anlamlı olmayan sözcükleri yazdığı kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: D — Al sözcüğü kırmızı rengin adıdır; mavi ise bambaşka bir renktir. Diğer kartlarda çekingen–utangaç, öğüt–nasihat ve güç–zor ikilileri birbirinin yerine kullanılabilir.

1. A kartı: çekingen de utangaç da öne çıkmaktan kaçınan kişi demektir → eş anlamlı.
2. B kartı: öğüt de nasihat de yol gösteren sözdür → eş anlamlı.
3. C kartı: güç iş de zor iş de yapılması kolay olmayan iştir → eş anlamlı.
4. D kartı: al kırmızı demektir, mavi ise ayrı bir renktir → eş anlamlı olmayan kart D kartıdır.

9. Nehir sınıf gazetesine “Dedemle uzun uzun konuştuk.” cümlesini yazdı. Öğretmeni ona “Konuştuk sözcüğü yerine aynı anlamı veren bir söz kullan.” dedi. Buna göre Nehir cümlesini nasıl yazmalıdır?

• A) Dedemle uzun uzun sohbet ettik.
• B) Dedemle uzun uzun tartıştık.
• C) Dedemle uzun uzun yürüdük.
• D) Dedemle uzun uzun bekledik.

Doğru cevap: A — Sohbet etmek, karşılıklı ve rahat bir biçimde konuşmaktır; konuşmak ile aynı anlamı verir. Tartışmak anlaşmazlık içerir, yürümek ve beklemek ise konuşmayla ilgili değildir.

1. Cümlede anlatılan iş nedir? Dede ile karşılıklı konuşmak.
2. Tartışmak, farklı düşünenlerin çekişmesidir; her konuşma tartışma değildir.
3. Yürümek ve beklemek konuşmayı değil, başka işleri anlatır.
4. Sohbet etmek, konuşmak ile aynı anlamı verir → doğru cümle A seçeneğidir.

10. Öğretmen sınıfa bir bilmece sordu: “Aklımdan tuttuğum sözcük, doğumdan ölüme kadar geçen zamanın adıdır ve hayat sözcüğüyle aynı anlama gelir.” Öğretmenin aklından tuttuğu sözcük hangisidir?

• A) yıl
• B) dünya
• C) yaşam
• D) zaman

Doğru cevap: C — Doğumdan ölüme kadar geçen süreye hayat ya da yaşam denir; bu iki sözcük eş anlamlıdır. Yıl 365 günlük bir süre, dünya üzerinde yaşadığımız gezegen, zaman ise geçip giden süredir.

1. Birinci ipucu: sözcük doğumdan ölüme kadar geçen zamanın adı olmalı.
2. Yıl belirli bir süredir; bir kişinin ömrü yıllardan oluşur ama yıl demek ömür demek değildir.
3. Dünya bir gezegenin adıdır, zaman ise her şey için geçen süredir.
4. İkinci ipucu hayat ile aynı anlama gelmesidir → aranan sözcük yaşamdır.