Eş Sesli Kelimeler

1. Zeynep yukarıdaki dört cümlede at sözcüğünün geçtiğini gördü ve anlamlarını karşılaştırdı. Buna göre at sözcüğü hangi cümlede diğerlerinden farklı anlamda kullanılmıştır?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede
• D) 4. cümlede

Doğru cevap: C — Birinci, ikinci ve dördüncü cümlelerde at bir hayvanın adıdır. Üçüncü cümlede ise at, “fırlat, bir yere doğru gönder” anlamında bir iş bildirmektedir.

1. 1. cümlede koşan bir hayvandan söz ediliyor.
2. 2. cümlede yarışa katılan hayvan anlatılıyor.
3. 4. cümlede amcanın hayvanının otlatıldığı söyleniyor.
4. 3. cümlede ise kâğıdın çöpe fırlatılması isteniyor; burada at bir iştir → farklı olan 3. cümledir.

2. Yukarıdaki cümlede ocak sözcüğü iki kez geçmektedir. Cümledeki bu iki kullanım için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) İkisi de yılın bir ayını anlatmaktadır.
• B) İkisi de ateş yakılan yeri anlatmaktadır.
• C) Birincisi ateş yakılan yeri, ikincisi yılın ilk ayını anlatmaktadır.
• D) Birincisi yılın ilk ayını, ikincisi ateş yakılan yeri anlatmaktadır.

Doğru cevap: D — Cümlenin başındaki ocak, yılın ilk ayının adıdır. Sondaki ocak ise sobada ateşin yandığı bölümdür. Yazılışları aynı, anlamları farklı olduğu için bu sözcükler eş seslidir.

1. Birinci ocak sözcüğüne bakalım: yanında “ayı boyunca” denmiş, öyleyse bir ayın adıdır.
2. Yılın ilk ayı ocaktır; birinci kullanım budur.
3. İkinci ocak sözcüğü sobayla birlikte geçiyor ve söndürülmesinden söz ediliyor.
4. Söndürülen şey ateştir; öyleyse ikinci ocak ateşin yandığı yerdir → doğru seçenek D’dir.

3. Müzik öğretmenimiz elindeki notaları gösterip “Bu parçayı hep birlikte çalalım.” dedi. Öğretmenin bu cümlesindeki çalmak sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?

• A) Bir müzik aletinden ses çıkarmak
• B) Başkasının malını izinsiz almak
• C) Kapıya vurarak ses çıkarmak
• D) Bir yere hızla vurmak

Doğru cevap: A — Çalmak sözcüğünün birden çok anlamı vardır. Cümlede notalardan ve müzik parçasından söz edildiği için burada çalmak “müzik aletinden ses çıkarmak” anlamındadır.

1. Cümlede hangi ipuçları var? Notalar, müzik parçası ve müzik öğretmeni.
2. Bu ipuçları müzikle ilgilidir; öyleyse anlam da müzikle ilgili olmalıdır.
3. Çalmak sözcüğü “izinsiz almak” ve “kapıyı çalmak” anlamlarında da kullanılır ama bu cümlede öyle bir durum yoktur.
4. Doğru anlam “bir müzik aletinden ses çıkarmak”tır → seçenek A’dır.

4. Poyraz okuduğu cümlelerin yanına, cümledeki sözcüğün anlamını yazdı ama bir satırda yanıldı. Poyraz’ın yanıldığı satır kaçıncı satırdır?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır
• D) Hiçbirinde yanılmamıştır

Doğru cevap: B — Ayakkabının bağı, ayakkabıyı bağlamaya yarayan ince şerittir. “Dost, arkadaş” anlamı bağ sözcüğünün başka bir kullanımıdır ve bu cümleye uymaz.

1. 1. satır: üzüm toplanan yer asma bahçesidir; bağ sözcüğü burada o bahçedir → doğru.
2. 3. satır: kutunun iple sıkıca bağlanması düğümlemektir → doğru.
3. 2. satır: ayakkabıda çözülen şey ince bir şerittir.
4. Ayakkabının şeridine “dost, arkadaş” anlamı yazılamaz → yanlış satır 2. satırdır.

5. Yukarıdaki metinde sağ sözcüğü birkaç kez geçmektedir. Metne göre sağ sözcüğü kaç farklı anlamda kullanılmıştır ve bu durum sözcüğün hangi özelliğini gösterir?

• A) Tek anlamda kullanılmıştır; sözcük eş anlamlıdır.
• B) İki farklı anlamda kullanılmıştır; sözcükler zıt anlamlıdır.
• C) İki farklı anlamda kullanılmıştır; sözcük eş seslidir.
• D) Üç farklı anlamda kullanılmıştır; sözcük eş anlamlıdır.

Doğru cevap: C — Metinde sağ sözcüğü birinci ve üçüncü cümlede “yaşayan, ölmemiş”, ikinci cümlede ise “sol yönün karşıtı” anlamındadır. Yazılışı aynı olup anlamı farklı olan sözcüklere eş sesli sözcük denir.

1. Birinci cümlede “sağ kalanlar” denmiş; bunlar hayatta kalan kişilerdir.
2. Üçüncü cümledeki “sağ salim” de yine yaşayarak, zarar görmeden demektir.
3. İkinci cümlede ise hastanenin bir yönü gösteriliyor; burası sol tarafın karşısıdır.
4. Öyleyse iki farklı anlam vardır ve yazılış aynıdır → sözcük eş seslidir, doğru seçenek C’dir.

6. Kaan eş sesli sözcük avına çıktı ve defterine dört sözcük yazdı. Sonra bunlardan birinin tek anlamı olduğunu fark etti. Kaan’ın defterindeki sözcüklerden hangisinin yalnızca bir anlamı vardır?

• A) koç
• B) yay
• C) top
• D) perde

Doğru cevap: D — Koç hem bir hayvanın adı hem de takımı çalıştıran kişidir; yay hem ok atmaya yarayan araç hem de “ser, dağıt” demektir; top hem oyun aracı hem de kumaşın sarılmış hâlidir. Perde sözcüğü ise pencereye asılan örtünün adıdır.

1. Koç sözcüğü: “Sürüde iri bir koç vardı.” ve “Takımın koçu değişti.” → iki ayrı anlam.
2. Yay sözcüğü: “Okçu yayını gerdi.” ve “Örtüyü masaya yay.” → iki ayrı anlam.
3. Top sözcüğü: “Topu kaleciye attı.” ve “Terzi bir top kumaş aldı.” → iki ayrı anlam.
4. Perde ise yalnızca pencereye asılan örtünün adıdır → tek anlamlı sözcük perdedir.

7. Limanda gezen Mert, “Şu beyaz yat çok güzel!” dedi. Akşam olunca annesi ona “Artık yat, yarın erken kalkacağız.” dedi. Mert ile annesinin kullandığı yat sözcükleri için ne söylenebilir?

• A) Yazılışları aynı, anlamları farklıdır; eş seslidirler.
• B) Yazılışları da anlamları da aynıdır.
• C) Anlamları aynı, yazılışları farklıdır; eş anlamlıdırlar.
• D) Birbirinin karşıtı anlamlar taşırlar; zıt anlamlıdırlar.

Doğru cevap: A — Mert’in söylediği yat, denizde gezen küçük bir gemidir. Annesinin söylediği yat ise “uzan, uykuya geç” anlamındadır. Yazılış aynı, anlam farklı olduğu için bu sözcükler eş seslidir.

1. Mert limanda gezerken beyaz bir teknenin güzelliğinden söz ediyor; buradaki yat bir deniz taşıtıdır.
2. Annesi akşam uyku vaktini hatırlatıyor; buradaki yat “uzan, uykuya geç” demektir.
3. İki sözcüğün de yazılışı aynıdır: y-a-t.
4. Yazılışı aynı, anlamı farklı sözcüklere eş sesli denir → doğru seçenek A’dır.

8. Atasözünü açıklayan öğretmenimiz “El elden üstündür.” derken el sözcüğünü “başka kişi, yabancı” anlamında kullandı. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde el sözcüğü aynı anlamdadır?

• A) Yemekten önce ellerimi sabunla yıkadım.
• B) El sözüne bakıp kararını değiştirme.
• C) Elimdeki kalem masadan düştü.
• D) Bebeğin elleri küçücüktü.

Doğru cevap: B — A, C ve D cümlelerinde el, kolumuzun ucundaki organın adıdır. B cümlesinde ise “el sözü” denince başkalarının, yabancıların sözü anlaşılır; aranan anlam budur.

1. A cümlesinde eller sabunla yıkanıyor; burada el bir organdır.
2. C cümlesinde kalem elde tutuluyor, D cümlesinde bebeğin elleri anlatılıyor; ikisi de organdır.
3. B cümlesinde “el sözü” denmiş; kimsenin eli konuşamayacağına göre burada el organ değildir.
4. El sözü, başkalarının söyledikleri demektir → aranan cümle B’dir.

9. Sınıf panosuna top sözcüğüyle iki cümle asılacak ve sözcük her cümlede farklı anlamda kullanılacaktır. Buna göre panoya hangi cümle ikilisi uygundur?

• A) Bahçede topla oynadık. / Topumuz çite takıldı.
• B) Yeni bir top aldık. / Top havaya yükseldi.
• C) Kaleci topu havada yakaladı. / Terzi bir top kumaş getirdi.
• D) Voleybol topu patladı. / Topu arkadaşıma attım.

Doğru cevap: C — A, B ve D ikililerinde top her iki cümlede de oyun aracıdır; anlam değişmemiştir. C ikilisinde ise önce oyun aracı, sonra “sarılmış kumaş” anlamı vardır; iki farklı anlam yalnızca burada bulunur.

1. A ikilisinde iki cümlede de oynanan top anlatılıyor → aynı anlam.
2. B ve D ikililerinde de top oyun aracıdır → aynı anlam.
3. C ikilisinin ilk cümlesinde kalecinin yakaladığı oyun topu vardır.
4. İkinci cümlede terzinin getirdiği “bir top kumaş” sarılmış kumaş demektir → iki farklı anlam C ikilisindedir.

10. Öğretmen sınıfa bir bilmece sordu: “Tuttuğum sözcük hem okçuların ok atmak için kullandığı aracın adı hem de etrafa dağıt, ser demek.” Buna göre öğretmenin tuttuğu sözcük hangisidir?

• A) ok
• B) at
• C) kör
• D) yay

Doğru cevap: D — Yay hem okçuların ok atmak için gerdiği araçtır hem de “ser, etrafa dağıt” anlamında bir iştir. Yazılışı aynı, anlamı farklı olduğu için eş seslidir.

1. Birinci ipucu: okçuların kullandığı araç. Okçu oku yaya yerleştirip gerer.
2. İkinci ipucu: “etrafa dağıt, ser” anlamı. “Örtüyü masaya yay.” cümlesinde bu anlam vardır.
3. Ok, yaydan fırlatılan çubuktur; at ise hayvan ya da fırlatma işidir.
4. İki ipucunu birden karşılayan sözcük yaydır → doğru seçenek D’dir.