Eylemler (Fiiller)

1. Poyraz sabah yaptığını bir cümleyle anlattı. Yukarıdaki cümlede yapılan işi bildiren sözcük hangisidir?

• A) Poyraz
• B) sabah
• C) erken
• D) uyandı

Doğru cevap: D — Eylemler iş, oluş ya da hareket bildirir. "uyandı" yapılan işi anlatır; diğerleri kişi, zaman ve özellik bildirir.

1. Cümleye "Poyraz ne yaptı?" diye soralım.
2. Sorunun cevabı "uyandı" olur; demek ki iş bildiren sözcük budur.
3. "Poyraz" bir kişinin adı, "sabah" bir zaman, "erken" ise işin nasıl olduğunu anlatır.
4. İş bildiren sözcük "uyandı" → cevap D.

2. Tahtaya dört kart asıldı. Kartların üçünde bir iş, birinde ise bir varlık adı yazıyor. Varlık adının yazılı olduğu kart hangisidir?

• A) okudu
• B) yazıyor
• C) kalem
• D) koşacak

Doğru cevap: C — okudu, yazıyor ve koşacak sözcükleri yapılan işi bildirir; "kalem" ise bir varlığın adıdır.

1. Kartlara "ne yapıyor, ne yaptı, ne yapacak?" diye soralım.
2. okudu, yazıyor ve koşacak bu sorulara cevap verir → üçü de eylemdir.
3. "kalem" hiçbirine cevap vermez; elimizle tutabileceğimiz bir varlıktır.
4. Varlık adı olan kart "kalem" → cevap C.

3. Elif günlüğüne "Dün akşam kardeşimle satranç oynadık." cümlesini yazdı. Bu cümledeki iş zaman şeridinde hangi bölüme yazılmalıdır?

• A) Olup bitti bölümüne
• B) Şu anda oluyor bölümüne
• C) Daha olacak bölümüne
• D) Hiçbir bölüme

Doğru cevap: A — Cümledeki "dün" sözcüğü ve "oynadık" eylemindeki -dı eki, işin bittiğini gösterir.

1. Cümledeki zaman sözcüğünü bulalım: "dün".
2. Zaman şeridinde "dün" kutusunun altında "olup bitti" yazıyor.
3. "oynadık" sözcüğündeki -dı eki de işin tamamlandığını bildirir.
4. İş olup bitmiştir → cevap A.

4. Kerem hafta sonu için yaptığı planı yukarıdaki cümleyle anlattı. Kerem'in söylediği iş için ne söylenebilir?

• A) Dün olup bitmiştir
• B) Şu anda sürmektedir
• C) Henüz olmamıştır, sonra olacaktır
• D) Hiçbir zaman olmayacaktır

Doğru cevap: C — "yarın" sözcüğü ve "gideceğiz" eylemindeki -ecek eki, işin henüz yapılmadığını gösterir.

1. Cümledeki zaman sözcüğüne bakalım: "yarın".
2. "yarın" bugünden sonrasını anlatır; yani iş henüz olmamıştır.
3. "gideceğiz" sözcüğündeki -ecek eki de işin ileride olacağını bildirir.
4. İş henüz olmamıştır, sonra olacaktır → cevap C.

5. Zeynep akşam yaptıklarını iki cümleyle anlattı. Metindeki eylemlerden hangisi bir işin yapılmadığını bildirir?

• A) bitirdi
• B) hazırlamadı
• C) ödevini
• D) çantasını

Doğru cevap: B — Bir eylemi olumsuz yapmak için köke -ma ya da -me eki getirilir: hazırla + ma + dı = hazırlamadı.

1. Metindeki eylemleri sıralayalım: bitirdi, hazırlamadı.
2. "bitirdi" yapılan bir işi anlatır.
3. "hazırlamadı" sözcüğünde -ma eki vardır; bu ek işin yapılmadığını bildirir.
4. Yapılmayan işi bildiren eylem "hazırlamadı" → cevap B.

6. Deniz eylemlerin karşısına işin zamanını yazdı ama son satırı boş bıraktı. Tablodaki soru işaretinin yerine hangi ifade yazılmalıdır?

• A) olup bitti
• B) şu anda oluyor
• C) hiç olmadı
• D) daha olacak

Doğru cevap: D — "gelecek" eylemindeki -ecek eki işin henüz olmadığını, ileride olacağını gösterir.

1. Tablodaki örneklere bakalım: geldi - olup bitti, geliyor - şu anda oluyor.
2. Demek ki sağ sütuna eylemin bildirdiği zaman yazılıyor.
3. "gelecek" sözcüğündeki -ecek eki işin ileride olacağını bildirir.
4. Boşluğa "daha olacak" yazılır → cevap D.

7. Efe evdekilerin ne yaptığını üç cümleyle yazdı. Bu cümlelerden hangisindeki iş tam şu anda sürmektedir?

• A) 1. cümledeki iş
• B) 2. cümledeki iş
• C) 3. cümledeki iş
• D) Hiçbirindeki iş

Doğru cevap: A — "okuyor" eylemindeki -yor eki, işin konuşulan anda sürdüğünü gösterir.

1. 2. cümle: "demledi" → -di eki işin bittiğini bildirir.
2. 3. cümle: "yapacak" → -acak eki işin daha olmadığını bildirir.
3. 1. cümle: "okuyor" → -yor eki işin tam şu anda sürdüğünü bildirir.
4. Şu anda süren iş 1. cümlededir → cevap A.

8. Naz annesiyle kurabiye yaptı ve yaptığı işleri sırayla kartlara çizdi. Naz'ın en son yaptığı işi bildiren eylem hangisidir?

• A) yoğurdu
• B) kesti
• C) verdi
• D) çizdi

Doğru cevap: C — Kartların üstündeki numaralar işlerin sırasını gösterir; 3 numaralı kart en son yapılan iştir.

1. Kartların üstündeki numaralara bakalım: 1 hamuru yoğurdu, 2 kurabiye kesti, 3 fırına verdi.
2. En büyük numara 3 olduğu için en son yapılan iş "fırına verdi"dir.
3. Bu işi bildiren eylem "verdi" sözcüğüdür.
4. En son yapılan işi bildiren eylem "verdi" → cevap C.

9. Mert defterine yukarıdaki cümleyi yazdı. Öğretmeni cümledeki zaman sözcüğü ile eylemin birbirini tutmadığını söyledi. Cümlenin doğru biçimi hangisidir?

• A) Dün akşam ödevimi yaptım.
• B) Yarın akşam ödevimi yaptım.
• C) Dün akşam ödevimi yapıyorum.
• D) Dün sabah ödevimi yapacağım.

Doğru cevap: A — "dün" sözcüğü olup bitmiş bir zamanı gösterir; bu yüzden eylem de olup bitmiş olmalıdır: "yaptım".

1. Cümledeki zaman sözcüğünü bulalım: "dün" → iş olup bitmiştir.
2. Cümledeki eylemi bulalım: "yapacağım" → -acak eki işin daha olmadığını bildirir.
3. Zaman geriye, eylem ileriye bakıyor; ikisi birbirini tutmuyor.
4. Doğru biçim "Dün akşam ödevimi yaptım." olur → cevap A.

10. Öğretmen aynı işin üç ayrı biçimini üç karta yazdı. Bu kartlardan hangisindeki iş henüz yapılmamıştır?

• A) güldü
• B) gülecek
• C) gülüyor
• D) Üçünde de yapılmıştır

Doğru cevap: B — "gülecek" sözcüğündeki -ecek eki, işin henüz olmadığını ve ileride olacağını gösterir.

1. "güldü" sözcüğündeki -dü eki işin olup bittiğini bildirir.
2. "gülüyor" sözcüğündeki -yor eki işin şu anda sürdüğünü bildirir.
3. "gülecek" sözcüğündeki -ecek eki ise işin daha olmadığını bildirir.
4. Henüz yapılmamış işi bildiren kart "gülecek" → cevap B.