Noktalama İşaretleri

1. Toprak günlüğüne yukarıdaki satırları yazarken bir işareti koymayı unutmuştur. Parantezle gösterilen yere hangi noktalama işareti konulmalıdır?

• A) Virgül
• B) Nokta
• C) İki nokta
• D) Kısa çizgi

Doğru cevap: B — Anlamca tamamlanmış, bir yargı bildiren cümlelerin sonuna nokta konur. “Hafta sonu dedemlere gittik” tamamlanmış bir cümledir ve arkasından yeni bir cümle başlamaktadır.

1. Parantezden önceki söz bir yargı bildiriyor mu? Evet, iş bitmiş: gittik.
2. Parantezden sonra büyük harfle yeni bir cümle başlıyor.
3. Tamamlanmış cümlelerin sonuna nokta konur.
4. Virgül cümleyi bitirmez, iki nokta ve kısa çizgi burada kullanılmaz → cevap B.

2. Ada yolunu şaşırınca bir görevliye yukarıdaki cümleyle seslendi. Bu cümlenin sonundaki boşluğa hangi işaret gelmelidir?

• A) Soru işareti
• B) Ünlem işareti
• C) Nokta
• D) Virgül

Doğru cevap: A — Bir bilgi öğrenmek için sorulan cümlelerin sonuna soru işareti konur. Cümlede “nasıl” soru sözcüğü bulunmakta ve karşıdakinden cevap beklenmektedir.

1. Cümlede bir soru sözcüğü var mı? Evet: “nasıl”.
2. Ada görevliden cevap bekliyor, yani soru soruyor.
3. Soru cümlelerinin sonuna soru işareti konur.
4. Ünlem seslenme ve şaşırmada, nokta ise düz cümlede kullanılır → cevap A.

3. Merdivenden inen kardeşini gören Umut telaşla bağırdı. Buna göre kartta parantezle gösterilen yere hangi işaret yazılmalıdır?

• A) Nokta
• B) Virgül
• C) Soru işareti
• D) Ünlem işareti

Doğru cevap: D — Sevinç, korku, şaşkınlık gibi güçlü duyguları ve seslenme, uyarı bildiren sözleri anlatan cümlelerin sonuna ünlem konur. “Aman dikkat et” bir uyarıdır.

1. Cümle bir bilgi mi veriyor, yoksa uyarı mı? Uyarı veriyor.
2. “Aman” sözü telaş ve korku duygusunu gösteriyor.
3. Uyarı ve güçlü duygu bildiren cümlelerin sonuna ünlem konur.
4. Nokta, virgül ve soru işareti bu duyguyu gösteremez → cevap D.

4. Bilge çantasına koyduğu araçları tek tek sıralayarak yazmıştır. Kartta parantezle gösterilen yerlerin ikisine de hangi işaret konur?

• A) Nokta
• B) Ünlem işareti
• C) Virgül
• D) Tırnak işareti

Doğru cevap: C — Bir cümlede arka arkaya sıralanan eş görevli sözcüklerin arasına virgül konur. Son iki sözcük “ve” ile bağlandığı için oraya virgül konmaz.

1. Cümlede birden çok araç arka arkaya sıralanmış: defter, kalem, silgi, cetvel.
2. Sıralanan sözcüklerin arasına virgül konur.
3. “Silgi ve cetvel” arasında “ve” bağlacı olduğu için orada virgül yoktur.
4. Öyleyse iki paranteze de virgül gelir → doğru seçenek C’dir.

5. Öğretmen tahtaya dört cümle yazdı ve kesme işaretini doğru kullanan cümleyi sordu. Buna göre kesme işaretini doğru kullanan cümle hangisidir?

• A) A cümlesi
• B) B cümlesi
• C) C cümlesi
• D) D cümlesi

Doğru cevap: B — Kesme işareti yalnızca özel adlara gelen ekleri ayırmak için kullanılır. Erzurum bir şehir adıdır, yani özel addır; “sınıf”, “kalem” ve “ağaç” ise tür adıdır, eklerinden kesme ile ayrılmaz.

1. Kesme işareti özel adlara gelen ekleri ayırır.
2. A’daki “sınıf” herhangi bir sınıfı gösterir, özel ad değildir.
3. C’deki “kalem” ve D’deki “ağaç” da tür adıdır; ekleri bitişik yazılır.
4. Erzurum bir şehir adı olduğu için “Erzurum’a” doğrudur → cevap B.

6. Annem markete gitmeden önce listesindeki ürünleri yüksek sesle okudu. Kartta örnekler sıralanmadan önce boşluğa hangi işaret gelir?

• A) İki nokta
• B) Soru işareti
• C) Kısa çizgi
• D) Tırnak işareti

Doğru cevap: A — Kendisinden sonra örnek verilecek ya da açıklama yapılacaksa iki nokta kullanılır. Burada listenin içindeki ürünler tek tek sayılmaktadır.

1. Parantezden sonra ne geliyor? Listedeki ürünlerin adları.
2. Yani cümle kendisinden sonra örnek sıralıyor.
3. Örnek sıralanacağı zaman iki nokta konur.
4. Soru işareti, kısa çizgi ve tırnak burada iş görmez → cevap A.

7. Deniz yazarken satır sonuna gelmiş, sözcüğün tamamı satıra sığmamıştır. Buna göre bu sözcük satır sonunda nasıl bölünmelidir?

• A) arkad- aşımız
• B) arkadaşım- ız
• C) arka- daşımız
• D) ark- adaşımız

Doğru cevap: C — Satır sonuna sığmayan sözcükler hecelerine göre bölünür ve satırın sonuna kısa çizgi konur. “arkadaşımız” sözcüğünün heceleri ar-ka-da-şı-mız’dır; yalnızca “arka- daşımız” hece sınırından bölünmüştür.

1. Önce sözcüğü hecelerine ayıralım: ar-ka-da-şı-mız.
2. Bölme yalnızca hecenin bittiği yerden yapılabilir.
3. “arkad-”, “arkadaşım-” ve “ark-” hecenin ortasından kesiyor, bu yanlıştır.
4. “arka-” ikinci hecenin sonunda biter → doğru bölme C’dir.

8. Babamın hep tekrarladığı sözü olduğu gibi, hiç değiştirmeden yazdım. Söylenen sözün başına ve sonuna hangi işaret konur?

• A) Virgül
• B) Kısa çizgi
• C) İki nokta
• D) Tırnak işareti

Doğru cevap: D — Bir kimsenin söylediği söz olduğu gibi aktarılıyorsa sözün başına ve sonuna tırnak işareti konur. Böylece sözün kime ait olduğu okuyucuya açıkça gösterilir.

1. Cümlede babamın sözü hiç değiştirilmeden aktarılıyor.
2. Böyle sözlerin başına ve sonuna aynı işaret konur.
3. Bu işaret tırnak işaretidir.
4. Virgül, kısa çizgi ve iki nokta sözü aktarmaz → doğru seçenek D’dir.

9. Bir öğrenci defterine dört cümle yazdı; bunlardan yalnızca birinde noktalama eksiği bulunuyor. Buna göre hangi satırda noktalama yanlışı vardır?

• A) 1. satırda
• B) 2. satırda
• C) 3. satırda
• D) 4. satırda

Doğru cevap: C — Elif bir kişi adıdır, yani özel addır. Özel adlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır; doğrusu “Elif’e”dir. Öteki satırlarda soru işareti, ünlem ve virgüller doğru kullanılmıştır.

1. 1. satır soru cümlesidir, sonunda soru işareti vardır → doğru.
2. 2. satır şaşkınlık bildirir, sonunda ünlem vardır → doğru.
3. 4. satırda sıralanan meyveler arasına virgül konmuştur → doğru.
4. 3. satırda “Elif e” yazılmış; özel ada gelen ek kesme ile ayrılmalıydı → cevap C.

10. Yukarıdaki iki cümlelik davet metninde bazı sözcükler kesme işareti almıştır. Metinde kesme işareti toplam kaç sözcükte kullanılmıştır?

• A) 4
• B) 3
• C) 5
• D) 2

Doğru cevap: A — Metinde kesme işareti alan sözcükler şunlardır: Ali’nin, Ada’ya, Kerem’e, Bakırköy’deki. Hepsi özel addır; “cumartesi” ve “parkta” tür adı olduğu için kesme almaz.

1. Birinci cümlede kesme alan sözcükleri sayalım: Ali’nin, Ada’ya, Kerem’e → 3 sözcük.
2. İkinci cümlede Bakırköy’deki sözcüğü kesme almıştır → 1 sözcük daha.
3. “Cumartesi” ve “parkta” özel ad değildir, kesme almaz.
4. Toplam 3 + 1 = 4 sözcük → doğru seçenek A’dır.