Sözcük ve Hece Bilgisi

1. Bayram panosu hazırlayan Nisa, bir sözcüğü hecelerine ayırıp kutulara yazdı. Buna göre Nisa’nın kutulara yazdığı sözcük kaç heceden oluşmaktadır?

• A) 4
• B) 3
• C) 5
• D) 2

Doğru cevap: A — Kutulardaki heceler cum-hu-ri-yet biçimindedir ve birleştirildiğinde “cumhuriyet” sözcüğünü verir. Kutu sayısı hece sayısına eşittir; burada 4 kutu, yani 4 hece vardır.

1. Kutuları soldan sağa okuyalım: cum, hu, ri, yet.
2. Heceleri birleştirelim: cum + hu + ri + yet = cumhuriyet.
3. Her kutuda bir hece bulunur; kutuları sayalım.
4. Dört kutu vardır → sözcük 4 heceden oluşur.

2. Öğretmen dört sözcük kartını tahtaya astı ve öğrencilere hece sayılarını saydırdı. Bu kartlardaki sözcüklerden hangisi en çok heceden oluşmaktadır?

• A) kelebek
• B) kalemtıraş
• C) sözlük
• D) çanta

Doğru cevap: B — Sözcükleri hecelerine ayıralım: ke-le-bek 3, ka-lem-tı-raş 4, söz-lük 2, çan-ta 2 hecedir. En çok heceli sözcük kalemtıraştır.

1. kelebek → ke-le-bek: 3 hece.
2. kalemtıraş → ka-lem-tı-raş: 4 hece.
3. sözlük → söz-lük: 2 hece, çanta → çan-ta: 2 hece.
4. Sayıları karşılaştıralım: 4 > 3 > 2 → en çok heceli sözcük kalemtıraştır.

3. Ali defterine yazarken satıra sığmayan sözcüğü yukarıdaki gibi böldü ve alt satırdan devam etti. Ali’nin bu sözcüğü bölerken uyduğu kural aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sözcük harflerinden bölünür ve sonuna nokta konur.
• B) Sözcük tam ortadan ikiye bölünür, hiçbir işaret konmaz.
• C) Sözcük hecelerine göre bölünür ve satır sonuna kısa çizgi konur.
• D) Sözcükler hiçbir zaman bölünmez, bütün olarak alt satıra yazılır.

Doğru cevap: C — Satır sonuna sığmayan sözcük hecelerine göre bölünür ve bölünen yere kısa çizgi konur. Sözcük gelişigüzel yerden bölünmez; “uçurt-ma” bölünmesi hece sınırındadır.

1. Sözcüğü hecelerine ayıralım: u-çurt-ma.
2. Ali satır sonunda “uçurt-” yazıp alt satırda “ma” ile devam etmiş; bölme tam hece sınırındadır.
3. Bölünen yere nokta değil, kısa çizgi (-) konur.
4. Öyleyse kural şudur: sözcük hecelerine göre bölünür ve satır sonuna kısa çizgi konur → seçenek C.

4. Ceren üç heceyi karıştırıp arkadaşına verdi ve bunlarla anlamlı bir sözcük oluşturmasını istedi. Bu hecelerin tamamı kullanıldığında oluşacak anlamlı sözcük hangisidir?

• A) netahas
• B) hasnate
• C) tahasne
• D) hastane

Doğru cevap: D — Verilen heceler ne, ta ve hastır. Bunlar has-ta-ne sırasıyla dizildiğinde “hastane” sözcüğü oluşur; diğer diziliş biçimleri anlamlı bir sözcük vermez.

1. Kutulardaki heceler: ne, ta, has.
2. Hecelerin sırasını değiştirerek anlamlı bir sözcük aramamız gerekiyor.
3. has + ta + ne biçiminde dizersek “hastane” sözcüğü çıkar; bu, hastaların tedavi edildiği yerdir.
4. Diğer seçenekler (netahas, hasnate, tahasne) Türkçede anlamı olmayan ses yığınlarıdır → doğru sözcük hastanedir.

5. Emir sözcüklerdeki ünlü harfleri sayıp tabloya yazdı, ancak bir satırda hata yaptı. Emir’in hata yaptığı satır kaçıncı satırdır?

• A) 3. satır
• B) 1. satır
• C) 2. satır
• D) Hiçbirinde hata yoktur

Doğru cevap: A — Eczane sözcüğünde e, a ve e olmak üzere 3 ünlü harf vardır; tabloya 2 yazılmıştır. Bir sözcükte kaç ünlü harf varsa o kadar hece bulunur: ec-za-ne 3 hecedir.

1. portakal: o, a, a → 3 ünlü harf; tablodaki 3 sayısı doğrudur.
2. gökdelen: ö, e, e → 3 ünlü harf; tablodaki 3 sayısı doğrudur.
3. eczane: e, a, e → 3 ünlü harf; tabloya ise 2 yazılmış.
4. Eczane sözcüğü ec-za-ne biçiminde 3 hecedir, yani 3 ünlü harf içerir → hatalı satır 3. satırdır.

6. Oyun oynayan öğretmen “Adınızın hece sayısı kadar alkışlayın.” dedi. Buna göre aşağıdaki adlardan hangisini taşıyan öğrenci diğerlerinden farklı sayıda alkışlamıştır?

• A) Zeynep
• B) Muhammed
• C) Ceren
• D) Nisa

Doğru cevap: B — Adları hecelerine ayıralım: Zey-nep 2, Mu-ham-med 3, Ce-ren 2, Ni-sa 2 hecedir. Muhammed adını taşıyan öğrenci 3 kez, diğerleri 2 kez alkışlar.

1. Zeynep → Zey-nep: 2 hece, 2 alkış.
2. Ceren → Ce-ren: 2 hece, Nisa → Ni-sa: 2 hece; ikisi de 2 alkış.
3. Muhammed → Mu-ham-med: 3 hece, 3 alkış.
4. Üç öğrenci 2, bir öğrenci 3 kez alkışlamıştır → farklı olan Muhammed’dir.

7. Kütüphaneci dört sözcük kartını alfabetik sıraya dizecektir. Bu kartlar alfabetik sıraya dizildiğinde en sona hangi sözcük yazılmalıdır?

• A) kitap
• B) kalem
• C) kutu
• D) kedi

Doğru cevap: C — Dört sözcüğün de ilk harfi k’dir, bu yüzden ikinci harflerine bakılır: a, e, i, u. Alfabede en sonda gelen ünlü u olduğu için sıralamanın sonunda kutu bulunur.

1. Sözcüklerin ilk harfleri aynı olduğu için ikinci harflere bakarız.
2. İkinci harfler: kalem → a, kedi → e, kitap → i, kutu → u.
3. Alfabemizde bu harflerin sırası a, e, i, u biçimindedir.
4. En son gelen harf u olduğuna göre sıralamanın sonundaki sözcük kutudur.

8. Doğa yukarıdaki cümledeki sözcükleri saydı, sonra her sözcüğü hecelerine ayırıp heceleri topladı. Buna göre bu cümlede kaç sözcük ve toplam kaç hece vardır?

• A) 5 sözcük, 16 hece
• B) 6 sözcük, 16 hece
• C) 5 sözcük, 18 hece
• D) 6 sözcük, 18 hece

Doğru cevap: D — Cümlede küçük, kardeşim, bugün, bisikletini, bahçede, yıkadı olmak üzere 6 sözcük vardır. Hece sayıları 2 + 3 + 2 + 5 + 3 + 3 = 18’dir.

1. Önce sözcükleri sayalım: küçük, kardeşim, bugün, bisikletini, bahçede, yıkadı → 6 sözcük.
2. Şimdi hecelere ayıralım: kü-çük (2), kar-de-şim (3), bu-gün (2).
3. Devam edelim: bi-sik-le-ti-ni (5), bah-çe-de (3), yı-ka-dı (3).
4. Heceleri toplayalım: 2 + 3 + 2 + 5 + 3 + 3 = 18 → 6 sözcük ve 18 hece.

9. Yaz tatilini anlatan Berk, yazısındaki akvaryum sözcüğünü defterinde hecelerine ayıracaktır. Berk’in bu sözcüğü doğru ayırdığı biçim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) ak-var-yu-m
• B) ak-var-yum
• C) a-kvar-yum
• D) akv-ar-yum

Doğru cevap: B — Her hecede en az bir ünlü harf bulunmak zorundadır. Akvaryum sözcüğündeki ünlüler a, a ve u olduğuna göre sözcük 3 hecelidir: ak-var-yum.

1. Sözcükteki ünlü harfleri bulalım: a, a, u → 3 ünlü, yani 3 hece.
2. A seçeneğinde son parça “m”dir; içinde ünlü olmadığı için hece olamaz.
3. C seçeneğindeki “kvar” ve D seçeneğindeki “akv” parçaları Türkçenin hece yapısına uymaz.
4. Doğru bölme ak-var-yum biçimindedir → seçenek B.

10. Öğretmen sınıfa şöyle bir bilmece sordu: “Aklımdaki sözcük üç hecelidir; ilk hecesi ti, son hecesi ise ro biçimindedir.” Buna göre öğretmenin aklındaki sözcük hangisidir?

• A) tilki
• B) tırtıl
• C) tiyatro
• D) tiyatrocu

Doğru cevap: C — Tiyatro sözcüğü ti-yat-ro biçiminde 3 hecedir; ilk hecesi ti, son hecesi rodur. Tilki ve tırtıl 2 heceli, tiyatrocu ise 4 hecelidir.

1. Birinci ipucu: sözcük üç heceli olmalı.
2. tilki → til-ki: 2 hece, tırtıl → tır-tıl: 2 hece; ikisi de elenir.
3. tiyatrocu → ti-yat-ro-cu: 4 hece; bu da elenir.
4. tiyatro → ti-yat-ro: 3 hece, ilk hece ti, son hece ro → aranan sözcük tiyatrodur.