Varlıkların Yerine Kullanılan Kelimeler

1. Elif sabah sınıfa girince arkadaşlarına kendini anlatan bir cümle söyledi. Elif'in cümlesindeki "Ben" sözcüğü kimin yerine kullanılmıştır?

• A) Konuşan kişinin, yani Elif'in
• B) Dinleyen arkadaşının
• C) Öğretmenin
• D) Sınıftaki herkesin

Doğru cevap: A — "Ben" sözcüğü her zaman konuşan kişinin yerine kullanılır; burada konuşan kişi Elif'tir.

1. Cümleyi kim söylüyor? Balonun altında yazdığı gibi: Elif.
2. "Ben" sözcüğü konuşanın kendi adının yerine kullanılır.
3. Yani cümleyi "Elif bugün erken kalktı." diye de söyleyebilirdik.
4. "Ben" konuşan kişi Elif'in yerine kullanılmıştır → cevap A.

2. Yukarıdaki iki cümlede aynı kişiden söz ediliyor ve ikinci cümlede o kişinin adı tekrar edilmemiş. İkinci cümledeki "O" sözcüğü kimin yerine kullanılmıştır?

• A) Kitabın
• B) Ali'nin
• C) Çantanın
• D) Öğretmenin

Doğru cevap: B — Aynı adı iki kez söylememek için ikinci cümlede "Ali" yerine "O" kullanılmıştır.

1. Birinci cümlede işi yapan kişiyi bulalım: Ali.
2. İkinci cümlede kitabı çantaya koyan da aynı kişidir.
3. Ama ikinci cümlede "Ali" yazmak yerine "O" yazılmıştır.
4. "O" sözcüğü Ali'nin yerine kullanılmıştır → cevap B.

3. Tahtadaki dört karttan üçü bir varlığın yerine kullanılan sözcük, biri ise doğrudan varlığın kendi adıdır. Doğrudan varlığın adı olan kart hangisidir?

• A) ben
• B) sen
• C) masa
• D) biz

Doğru cevap: C — ben, sen ve biz sözcükleri kişilerin adının yerine kullanılır; "masa" ise bir varlığın kendi adıdır.

1. Kartları tek tek okuyalım: ben, sen, masa, biz.
2. "ben" konuşanın, "sen" dinleyenin, "biz" ise konuşan ile yanındakilerin yerine kullanılır.
3. "masa" hiç kimsenin yerine kullanılmaz; kendisi bir varlığın adıdır.
4. Varlığın kendi adı olan kart "masa" → cevap C.

4. Ailemiz yarın hep birlikte pikniğe gidecek ve bu cümleyi ailenin bir üyesi söylüyor. Cümledeki boşluğa hepimizin yerine kullanılan hangi sözcük gelmelidir?

• A) Ben
• B) Sen
• C) O
• D) Biz

Doğru cevap: D — "Biz" sözcüğü konuşan kişi ile onun yanındakilerin, yani birden çok kişinin yerine kullanılır.

1. Pikniğe kim gidiyor? Ailenin hepsi, yani birden çok kişi.
2. "Ben" yalnız konuşanı, "Sen" yalnız dinleyeni, "O" ise sözü edilen tek kişiyi anlatır.
3. Cümledeki "gideceğiz" sözcüğü de birden çok kişiyi gösterir.
4. Hepimizin yerine kullanılan sözcük "Biz" → cevap D.

5. İki arkadaşın parkta yaptıkları iki cümleyle anlatıldı. İkinci cümledeki "Onlar" sözcüğü kimlerin yerine kullanılmıştır?

• A) Parktakilerin
• B) Salıncakların
• C) Kerem ile Sude'nin
• D) Ailelerinin

Doğru cevap: C — Birinci cümlede adı geçen iki kişi, ikinci cümlede tekrar edilmesin diye "Onlar" sözcüğüyle anlatılmıştır.

1. Birinci cümlede parka gidenleri bulalım: Kerem ile Sude.
2. İkinci cümlede salıncakta sallananlar da aynı kişilerdir.
3. İki kişiden söz edildiği için "O" değil, "Onlar" kullanılmıştır.
4. "Onlar" Kerem ile Sude'nin yerine kullanılmıştır → cevap C.

6. Selin elindeki kalemi arkadaşına göstererek yukarıdaki cümleyi kurdu. Bu cümlede "Bu" sözcüğü hangi varlığın yerini tutmaktadır?

• A) Kalemin
• B) Selin'in
• C) Elin
• D) Defterin

Doğru cevap: A — "Bu" sözcüğü yakındaki bir varlığı göstermek için, o varlığın adının yerine kullanılır.

1. Selin neyi gösteriyor? Elindeki kalemi.
2. Cümlede kalemin adı yerine "Bu" sözcüğü kullanılmıştır.
3. Cümleyi "Kalem, benim yeni kalemim." diye söylemek gerekmez; "Bu" onun yerini tutar.
4. "Bu" kalemin yerini tutmaktadır → cevap A.

7. Bir öğrenci cümlelerin başındaki sözcüklerin kimin yerine kullanıldığını tabloya yazdı. Soru işaretinin yerine hangisi yazılmalıdır?

• A) Konuşan kişi
• B) Dinleyen kişi
• C) Sözü edilen kişi
• D) Hiç kimse

Doğru cevap: C — "Ben" konuşanı, "Sen" dinleyeni, "O" ise ne konuşan ne dinleyen olan, sözü edilen üçüncü kişiyi anlatır.

1. Tablodaki örneklere bakalım: Ben - konuşan kişi, Sen - dinleyen kişi.
2. Geriye üçüncü bir kişi kalır: konuşmada adı geçen ama orada konuşmayan kişi.
3. "O uyudu." cümlesinde uyuyan kişi ne konuşandır ne de dinleyen.
4. Boşluğa "Sözü edilen kişi" yazılır → cevap C.

8. Öğretmen ders bitiminde sınıfa dönerek yukarıdaki cümleyi söyledi. Öğretmenin kullandığı "Siz" sözcüğü kimlerin yerine kullanılmıştır?

• A) Kendisinin
• B) Okulun
• C) Velilerin
• D) Dinleyen öğrencilerin

Doğru cevap: D — "Siz" sözcüğü, konuşanın karşısındaki birden çok dinleyicinin yerine kullanılır; burada dinleyenler sınıftaki öğrencilerdir.

1. Cümleyi kim söylüyor? Öğretmen.
2. Öğretmen kime söylüyor? Karşısındaki sınıfa, yani öğrencilere.
3. "Siz" sözcüğü karşıdaki birden çok kişinin yerine kullanılır; "çalıştınız" sözcüğü de bunu gösterir.
4. "Siz" dinleyen öğrencilerin yerine kullanılmıştır → cevap D.

9. Üç cümlede de aynı iş anlatılıyor ama işi yapanlar farklı biçimde belirtilmiş. Bu cümlelerin hangisinde işi yapan, bir varlığın yerine kullanılan sözcükle gösterilmiştir?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede
• D) Hiçbirinde

Doğru cevap: A — 1. cümledeki "Ben" bir varlığın adı değildir; konuşan kişinin adının yerine kullanılmıştır.

1. 2. cümlede işi yapan "Ahmet"tir; bu bir kişinin kendi adıdır.
2. 3. cümlede işi yapan "Kardeşim"dir; bu da bir varlığın adıdır.
3. 1. cümlede ise ad yerine "Ben" sözcüğü kullanılmıştır.
4. Yerine kullanılan sözcük 1. cümlededir → cevap A.

10. Deniz ile arkadaşı bahçede top oynadı ve arkadaşı olanları iki cümleyle yazdı. İkinci cümlede geçen "onu" sözcüğü hangi varlığın yerine kullanılmıştır?

• A) Deniz'in
• B) Topun
• C) Bahçenin
• D) Havanın

Doğru cevap: B — İkinci cümlede havada tutulan şey toptur; "top" sözcüğü tekrar edilmesin diye yerine "onu" kullanılmıştır.

1. Birinci cümlede atılan varlığı bulalım: top.
2. İkinci cümlede havada tutulan da aynı varlıktır.
3. Ama "topu tuttum" yerine "onu tuttum" denmiştir.
4. "onu" topun yerine kullanılmıştır → cevap B.