Yaşamımızdaki Elektrik

1. Şekilde ampulü ışık veren bir devre çizilmiştir. Bu devrede elektrik enerjisini sağlayan devre elemanı hangisidir?

• A) Pil
• B) Ampul
• C) Anahtar
• D) Bağlantı kablosu

Doğru cevap: A — Devreye elektrik enerjisini pil sağlar; ampul ışığa çevirir.

1. Ampul enerjiyi ışığa çeviren elemandır.
2. Anahtar devreyi açıp kapatır.
3. Kablolar enerjiyi taşır.
4. Enerjiyi üreten ve devreye veren eleman pildir.

2. Şekildeki devrede anahtarın ucu yukarı kaldırılmış durumdadır. Bu konumda ampulün durumu ve bunun sebebi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Ampul yanar; anahtar akımı hızlandırır.
• B) Ampul yanmaz; devre açık olduğu için akım geçemez.
• C) Ampul yanar; pil doğrudan ampule bağlıdır.
• D) Ampul yanmaz; pil bitmiştir.

Doğru cevap: B — Anahtar açıkken devre tamamlanmaz ve elektrik akımı geçemez.

1. Elektrik akımının geçmesi için devrenin kapalı olması gerekir.
2. Şekilde anahtarın ucu yukarı kaldırılmıştır.
3. Bu durumda kablo yolu kesilmiştir.
4. Akım geçemediği için ampul yanmaz.

3. Şekilde dört devre elemanının sembolü numaralandırılmıştır. Bu sembollerin karşılıkları hangi seçenekte sırasıyla doğru verilmiştir?

• A) Ampul – pil – kablo – anahtar
• B) Pil – ampul – anahtar – kablo
• C) Anahtar – kablo – pil – ampul
• D) Kablo – anahtar – ampul – pil

Doğru cevap: B — 1 pil, 2 ampul, 3 anahtar, 4 bağlantı kablosu sembolüdür.

1. 1 numarada biri uzun biri kısa iki çizgi vardır, bu pildir.
2. 2 numarada içinde çarpı bulunan daire vardır, bu ampuldür.
3. 3 numarada iki nokta ve eğik çubuk vardır, bu anahtardır.
4. 4 numaradaki düz çizgi bağlantı kablosudur.

4. Şemadaki devrede anahtar kapalı olmasına rağmen ampul ışık vermemektedir. Bu devrenin çalışabilmesi için şemaya hangi eleman eklenmelidir?

• A) İkinci bir ampul
• B) İkinci bir anahtar
• C) Pil
• D) Daha kalın kablo

Doğru cevap: C — Devrede enerji kaynağı yoktur; pil eklenmeden ampul yanmaz.

1. Şemada ampul, anahtar ve kablolar vardır.
2. Ancak enerji kaynağı görünmemektedir.
3. Enerji olmadan devrede akım oluşmaz.
4. Devreye pil eklenmelidir.

5. Pili yeni, ampulü sağlam olan şekildeki devrede ampul bir türlü yanmamaktadır. Şemaya göre bu arızanın kaynağı nedir?

• A) Ampul patlamıştır.
• B) Pil ters takılmıştır.
• C) Anahtar eksiktir.
• D) Bağlantı kablosu kopuk olduğu için devre tamamlanmamıştır.

Doğru cevap: D — Şemada alt kabloda bir kopukluk vardır; devre tamamlanmadığı için akım geçemez.

1. Pilin ve ampulün sağlam olduğu belirtilmiştir.
2. Şemada alt kablo iki parça hâlinde çizilmiş, arada boşluk bırakılmıştır.
3. Bu boşluk devreyi açık bırakır.
4. Kablo kopuk olduğundan akım devreyi dolaşamaz.

6. Aynı ampulle yapılan üç denemede kullanılan pil sayısı artırılmış ve parlaklık gözlenmiştir. Tablodaki gözlemlerden çıkarılacak sonuç hangi seçenektedir?

• A) Pil sayısı arttıkça ampul daha parlak yanar.
• B) Pil sayısı arttıkça ampul söner.
• C) Parlaklık pil sayısından etkilenmez.
• D) Ampul yalnızca tek pille yanabilir.

Doğru cevap: A — Pil sayısı 1'den 3'e çıkarken parlaklık sönükten çok parlağa yükselmiştir.

1. Deneyde aynı ampul kullanılmıştır.
2. Değişen tek etken pil sayısıdır.
3. Pil sayısı arttıkça gözlenen parlaklık artmaktadır.
4. Yani parlaklık pil sayısıyla birlikte artar.

7. Şekildeki devrenin alt kısmına sırayla farklı maddeler bağlanarak ampulün yanıp yanmadığı gözlenmektedir. Bu düzenek hangi soruyu yanıtlamak için kurulmuştur?

• A) Pil ne kadar dayanır?
• B) Ampul kaç watt gücündedir?
• C) Kablo kaç santimetre olmalıdır?
• D) Hangi maddeler elektriği iletir?

Doğru cevap: D — Araya konan madde elektriği iletiyorsa ampul yanar; düzenek iletkenliği sınar.

1. Devrede bir boşluk bırakılmış, oraya madde bağlanmıştır.
2. Madde elektriği iletirse devre tamamlanır ve ampul yanar.
3. İletmezse devre açık kalır ve ampul yanmaz.
4. Bu yüzden düzenek maddelerin elektrik iletip iletmediğini sınar.

8. Tabloda iletkenlik düzeneğine bağlanan dört maddenin sonucu kaydedilmiştir. Bu sonuçlara göre elektriği ileten maddelerin ortak özelliği nedir?

• A) Hepsi metaldir.
• B) Hepsi ağaçtan yapılmıştır.
• C) Hepsi saydamdır.
• D) Hepsi kırılgandır.

Doğru cevap: A — Ampulü yakan bakır ve demirin ikisi de metaldir; plastik ve tahta iletken değildir.

1. Tabloda ampul bakır tel ve demir çivide yanmıştır.
2. Plastik cetvel ve tahta çubukta yanmamıştır.
3. Bakır ve demir birer metaldir.
4. Bu yüzden ileten maddelerin ortak özelliği metal olmalarıdır.

9. Işık ölçer kullanılarak farklı pil sayılarında ölçülen parlaklık değerleri grafiğe aktarılmıştır. Grafiğe göre üç pil kullanıldığında ölçülen değer, tek pildekinin kaç katıdır?

• A) 1 kat
• B) 2 kat
• C) 3 kat
• D) 6 kat

Doğru cevap: C — 3 pilde 6, 1 pilde 2 birim ölçülmüştür: 6 ÷ 2 = 3 kat.

1. Grafikte 1 pil için değer 2 birimdir.
2. 3 pil için değer 6 birimdir.
3. Kaç kat sorusu bölme ile çözülür.
4. 6 ÷ 2 = 3 olduğundan sonuç 3 kattır.

10. Bir öğrenci kurduğu devrede anahtarın iki konumu için gözlem tablosu hazırlamış, ikinci satırı boş bırakmıştır. Bu satıra ne yazılmalı ve gerekçesi ne olmalıdır?

• A) Yanar; açık devrede de akım geçer.
• B) Yanmaz; açık devrede akım yolu kesilir.
• C) Daha parlak yanar; anahtar akımı artırır.
• D) Yanıp söner; anahtar akımı böler.

Doğru cevap: B — Anahtar açıkken devre tamamlanmadığı için akım geçemez ve ampul yanmaz.

1. Tabloda anahtar kapalıyken ampul yanmaktadır.
2. Anahtar açıldığında kablo yolu kesilir.
3. Kesilen yoldan akım geçemez.
4. Bu yüzden ikinci satıra "yanmaz" yazılmalıdır.

11. Şemada bir basit elektrik devresini oluşturan dört eleman sıralanmıştır. Bu elemanlardan hangisinin görevi enerjiyi ışığa dönüştürmektir?

• A) Pil
• B) Kablo
• C) Ampul
• D) Anahtar

Doğru cevap: C — Ampul, pilden gelen elektrik enerjisini ışık enerjisine çevirir.

1. Pil enerjiyi sağlar.
2. Kablolar enerjiyi taşır.
3. Anahtar devreyi açıp kapatır.
4. Enerjiyi ışığa çeviren eleman ampuldür.

12. Fen dersinde elektrikle çalışırken uyulacak kurallar tartışılırken bir öğrenci prizle deney yapmayı önermiştir. Bu öneriye verilecek en doğru karşılık nedir?

• A) Priz kullanılabilir, önemli olan hızlı olmaktır.
• B) Priz kullanılabilir, eldiven yeterlidir.
• C) Priz kullanılabilir, sınıfta öğretmen vardır.
• D) Deneyler yalnızca pille yapılmalıdır; şehir elektriği tehlikelidir.

Doğru cevap: D — Okul deneylerinde yalnızca düşük gerilimli piller kullanılır; priz elektriği yaşamsal tehlike taşır.

1. Prizdeki elektriğin gerilimi çok yüksektir.
2. Yüksek gerilim ağır yaralanmalara ve ölüme yol açabilir.
3. Deney pilleri ise düşük gerilimlidir ve güvenlidir.
4. Bu nedenle sınıf deneyleri pille yapılmalıdır.

13. Kurduğu devrede ampulü yakamayan bir öğrenciye kartlardaki üç olasılık hatırlatılmıştır. Öğrencinin arızayı bulmak için izleyeceği en doğru yol hangisidir?

• A) Kartlardaki olasılıkları tek tek denetleyip her seferinde tek değişikliği sınamak
• B) Devreyi baştan söküp yeni malzemeyle kurmak
• C) Aynı anda üç değişikliği birden yapmak
• D) Pili değiştirip başka bir şeye bakmamak

Doğru cevap: A — Arıza aramada bilimsel yol, olasılıkları tek tek ve birer değişiklikle sınamaktır.

1. Aynı anda birden çok şey değiştirilirse hangisinin işe yaradığı anlaşılamaz.
2. Önce anahtarın konumu denetlenir.
3. Sonra ampulün duya oturup oturmadığına bakılır.
4. En son pilin yönü denenir; böylece arıza kesin olarak bulunur.

14. Şemadaki devrede iki ampul aynı kablo yolu üzerine ve tek anahtarla bağlanmıştır. Bu devrede anahtar açıldığında ampullerin durumu ne olur?

• A) Yalnızca üstteki ampul söner.
• B) Yalnızca sağdaki ampul söner.
• C) İki ampul de söner.
• D) İki ampul de yanmaya devam eder.

Doğru cevap: C — İki ampul de aynı yol üzerindedir; anahtar açılınca ortak yol kesilir ve ikisi de söner.

1. Şemada tek bir kablo yolu vardır.
2. İki ampul de bu yol üzerinde sıralanmıştır.
3. Anahtar açıldığında yol tek noktadan kesilir.
4. Akım hiç geçemediği için iki ampul de söner.

15. Okul kermesi için el yapımı bir fener tasarlayan grup, tabloya hangi elemanları yazacağını tartışmaktadır. Soru işaretli yerlere sırasıyla hangi elemanlar yazılmalıdır?

• A) Kablo ve pil
• B) Ampul ve anahtar
• C) Pil ve ampul
• D) Anahtar ve kablo

Doğru cevap: B — Işık ampulden elde edilir; devreyi istenildiğinde kesme işini anahtar yapar.

1. Işık üretmek için enerjiyi ışığa çeviren eleman gerekir, bu ampuldür.
2. Devreyi istenildiği anda kesip açmak için anahtar gerekir.
3. Pil enerji sağlar ama ışık üretmez.
4. Sıralama ampul ve anahtar biçimindedir.