Maddenin Ayırt Edici Özellikleri

1. Ağzına kadar su dolu taşma kabına bırakılan taşın taşırdığı su dereceli silindirde toplanmıştır. Silindirdeki ölçüme göre taşın hacmi kaç santimetreküptür?

• A) 20 cm³
• B) 30 cm³
• C) 40 cm³
• D) 70 cm³

Doğru cevap: B — Taşan suyun hacmi silindirde 30 mL okunmaktadır; 1 mL = 1 cm³ olduğundan taşın hacmi 30 cm³'tür.

1. Batan cisim, hacmi kadar su taşırır.
2. Taşan su dereceli silindirde toplanmıştır.
3. Silindirdeki su seviyesi 30 mL çizgisindedir.
4. 1 mL = 1 cm³ olduğu için taşın hacmi 30 cm³'tür.

2. Eşit kollu terazide dengelenen metal küpün hacmi taşma kabıyla 30 cm³ ölçülmüştür. Bu metalin yoğunluğu kaç g/cm³'tür?

• A) 2 g/cm³
• B) 3 g/cm³
• C) 30 g/cm³
• D) 2 700 g/cm³

Doğru cevap: B — Yoğunluk = kütle ÷ hacim olduğundan 90 ÷ 30 = 3 g/cm³ bulunur.

1. Terazi dengede olduğu için küpün kütlesi 90 gramdır.
2. Küpün hacmi 30 cm³ olarak ölçülmüştür.
3. Yoğunluk, kütlenin hacme bölünmesiyle bulunur.
4. 90 ÷ 30 = 3 g/cm³ hesaplanır.

3. Grafikte K ve L maddelerine ait örneklerin kütle ve hacim değerleri verilmiştir. Bu grafikten iki maddenin yoğunlukları için ne çıkarılır?

• A) K'nin yoğunluğu 2 g/cm³, L'ninki 0,8 g/cm³'tür; K daha yoğundur.
• B) İki maddenin yoğunluğu da aynıdır.
• C) L daha yoğundur, çünkü çizgisi daha uzundur.
• D) Yoğunluk grafikten hesaplanamaz.

Doğru cevap: A — K için 60 ÷ 30 = 2 g/cm³, L için 24 ÷ 30 = 0,8 g/cm³ bulunur; daha dik çizgi daha büyük yoğunluğu gösterir.

1. K çizgisinde 30 cm³ hacme 60 g kütle karşılık gelir.
2. 60 ÷ 30 = 2 g/cm³ bulunur.
3. L çizgisinde 30 cm³ hacme 24 g karşılık gelir.
4. 24 ÷ 30 = 0,8 g/cm³ olduğundan K daha yoğundur.

4. Tabloda iki örneğin kütlesi, hacmi ve erime noktası verilmiştir. Bu verilere göre K ile L örnekleri hakkında hangi sonuca ulaşılır?

• A) Kütleleri farklı olduğu için farklı maddelerdir.
• B) Yoğunlukları ve erime noktaları aynı olduğu için aynı madde olabilirler.
• C) L'nin yoğunluğu K'ninkinin üç katıdır.
• D) Erime noktaları madde miktarına bağlı olduğu için karşılaştırma yapılamaz.

Doğru cevap: B — İki örnekte de yoğunluk 2 g/cm³ ve erime noktası 660 °C'dir; bu ayırt edici özellikler aynı maddeyi işaret eder.

1. K için yoğunluk 20 ÷ 10 = 2 g/cm³'tür.
2. L için yoğunluk 60 ÷ 30 = 2 g/cm³'tür.
3. Erime noktaları da 660 °C olarak aynıdır.
4. Ayırt edici özellikleri aynı olduğu için aynı madde olabilirler.

5. Birbirine karışmayan üç sıvı bir kapta üst üste durmakta ve bırakılan cisim L sıvısının içinde askıda kalmaktadır. Sıvıların yoğunluk sıralaması nasıldır?

• A) K > L > M
• B) L > M > K
• C) M > L > K
• D) Üç sıvının yoğunluğu eşittir.

Doğru cevap: C — Yoğunluğu büyük olan sıvı altta toplanır; en altta M, ortada L, en üstte K bulunmaktadır.

1. Karışmayan sıvılarda yoğunluğu büyük olan alta çöker.
2. Şekilde en alttaki sıvı M'dir.
3. Ortada L, en üstte K bulunmaktadır.
4. Buna göre sıralama M > L > K biçimindedir.

6. Suya bırakılan bir plastik top yüzeyde yüzerken aynı büyüklükteki demir bilye dibe batmaktadır. Suyun yoğunluğu 1 g/cm³ olduğuna göre bu gözlem nasıl açıklanır?

• A) Plastiğin yoğunluğu 1 g/cm³'ten küçük, demirinki büyüktür.
• B) Plastiğin yoğunluğu demirinkinden büyüktür.
• C) İki cismin de yoğunluğu sudan büyüktür.
• D) Yüzme ve batma yoğunlukla ilgili değildir.

Doğru cevap: A — Sıvıdan yoğunluğu küçük cisimler yüzer, büyük olanlar batar.

1. Aynı büyüklükteki iki cisim aynı hacme sahiptir.
2. Plastik top suda yüzmüştür.
3. Yüzen cismin yoğunluğu sıvınınkinden küçüktür.
4. Batan demir bilyenin yoğunluğu ise 1 g/cm³'ten büyüktür.

7. Tablodaki özelliklerin ayırt edici olup olmadığı sorulmaktadır. Bu tablo doğru doldurulduğunda hangi satırlarda "evet" yazması gerekir?

• A) Kütle ve hacim satırlarında
• B) Dört satırın hepsinde
• C) Yalnızca kütle satırında
• D) Yoğunluk ve erime noktası satırlarında

Doğru cevap: D — Kütle ve hacim madde miktarına bağlıdır; yoğunluk ve erime noktası ise miktardan bağımsız ayırt edici özelliklerdir.

1. Aynı maddeden çok alınırsa kütle ve hacim büyür.
2. Miktara bağlı olan bu özellikler ayırt edici değildir.
3. Yoğunluk ise miktardan bağımsız olarak sabit kalır.
4. Erime noktası da miktara bağlı olmadığı için ayırt edicidir.

8. Yoğunluğu 8 g/cm³ olan bir metalden 200 gramlık bir parça alınmıştır. Bu parçanın hacmi kaç santimetreküptür?

• A) 8 cm³
• B) 25 cm³
• C) 192 cm³
• D) 1 600 cm³

Doğru cevap: B — Hacim = kütle ÷ yoğunluk olduğundan 200 ÷ 8 = 25 cm³ bulunur.

1. Yoğunluk = kütle ÷ hacim bağıntısı kullanılır.
2. Bağıntı hacim için düzenlenir: hacim = kütle ÷ yoğunluk.
3. 200 ÷ 8 = 25 hesaplanır.
4. Parçanın hacmi 25 cm³'tür.

9. Bir sıvının ısıtılması sırasında ölçülen sıcaklıklar grafiğe aktarılmıştır. Elde edilen bu değer, maddeyi tanımlamak için neden kullanılabilir?

• A) Kaynama noktası madde miktarına bağlı olmadığı için maddeyi tanımlamada kullanılır.
• B) Kaynama noktası kap büyüdükçe arttığı için kullanılır.
• C) Kaynama noktası her madde için aynı olduğu için kullanılır.
• D) Kaynama noktası maddeyi tanımlamada kullanılamaz.

Doğru cevap: A — Grafikteki yatay bölüm kaynama noktasını verir; bu değer saf maddeler için sabittir ve miktara bağlı değildir.

1. Grafikte sıcaklık 3. dakikadan itibaren 78 °C'de sabit kalmıştır.
2. Bu sabit değer maddenin kaynama noktasıdır.
3. Kaynama noktası saf bir madde için her zaman aynıdır.
4. Miktardan bağımsız olduğu için maddeyi tanımlamada kullanılır.

10. Aynı taştan iki kat büyük bir parça alınıp deney yinelenirse taşan suyun hacmi ve taşın yoğunluğu nasıl değişir?

• A) Taşan su iki katına çıkar, yoğunluk da iki katına çıkar.
• B) İkisi de yarıya iner.
• C) Taşan su değişmez, yoğunluk iki katına çıkar.
• D) Taşan su iki katına çıkar, yoğunluk değişmez.

Doğru cevap: D — Hacim madde miktarıyla artar; yoğunluk ise ayırt edici özellik olduğu için değişmez.

1. Parça iki kat büyük olduğu için hacmi de iki kattır.
2. Batan cisim hacmi kadar su taşırdığından taşan su iki katına çıkar.
3. Kütle de aynı oranda arttığı için oran değişmez.
4. Yoğunluk kütlenin hacme oranı olduğundan aynı kalır.

11. Tabloda dört maddenin yoğunlukları verilmiştir. Bu maddelerden hangileri saf suya bırakıldığında yüzer?

• A) Yalnızca demir
• B) Yalnızca mantar
• C) Mantar ve buz
• D) Dördü de yüzer

Doğru cevap: C — Yoğunluğu 1,00 g/cm³'ten küçük olan mantar ve buz yüzer; demir batar.

1. Suyun yoğunluğu tabloda 1,00 g/cm³'tür.
2. Mantarın yoğunluğu 0,24 g/cm³ ile sudan küçüktür.
3. Buzun yoğunluğu 0,92 g/cm³ ile yine sudan küçüktür.
4. Demirin yoğunluğu 7,80 g/cm³ olduğu için batar.

12. Bir öğrenci "Bir cismin kütlesi arttıkça yoğunluğu da artar." demektedir. Aynı maddeden alınan büyük ve küçük iki parça düşünüldüğünde bu görüş nasıl değerlendirilir?

• A) Doğrudur, büyük parçanın yoğunluğu daha büyüktür.
• B) Doğrudur, çünkü yoğunluk kütleyle aynı anlama gelir.
• C) Yanlıştır, çünkü kütle arttıkça yoğunluk azalır.
• D) Yanlıştır, çünkü kütle artarken hacim de aynı oranda arttığı için yoğunluk değişmez.

Doğru cevap: D — Yoğunluk kütlenin hacme oranıdır; aynı maddede iki büyüklük aynı oranda değiştiği için oran sabit kalır.

1. Aynı maddeden alınan büyük parçanın kütlesi fazladır.
2. Ancak hacmi de aynı oranda fazladır.
3. Yoğunluk kütlenin hacme bölümüdür.
4. Pay ile payda aynı oranda arttığı için yoğunluk değişmez.

13. Tabloda üç sıvının kaynama ve donma noktaları verilmiştir. Etiketi silinmiş bir sıvı ısıtıldığında 78 °C'de kaynamaya başlamıştır. Bu sıvı hangisidir ve bu belirleme neden güvenilirdir?

• A) Sudur, çünkü en sık kullanılan sıvıdır.
• B) Zeytinyağıdır, çünkü kaynama noktası yüksektir.
• C) Etil alkoldür, çünkü kaynama noktası ayırt edici bir özelliktir.
• D) Belirleme yapılamaz, çünkü kaynama noktası her seferinde değişir.

Doğru cevap: C — Saf maddelerin kaynama noktası sabittir; 78 °C değeri tabloda yalnızca etil alkole aittir.

1. Ölçülen kaynama noktası 78 °C'dir.
2. Tabloda bu değer yalnızca etil alkol satırında görülmektedir.
3. Kaynama noktası madde miktarına bağlı olmayan ayırt edici bir özelliktir.
4. Bu yüzden belirleme güvenilirdir ve sıvı etil alkoldür.

14. Terazide 90 gram gelen metal küp eritilip aynı maddeden ince bir levha hâline getiriliyor. Bu işlemden sonra metalin kütlesi ve yoğunluğu için ne beklenir?

• A) Kütle 90 gram kalır, yoğunluk da değişmez.
• B) Kütle artar, yoğunluk azalır.
• C) Kütle azalır, yoğunluk artar.
• D) Şekil değiştiği için yoğunluk da değişir.

Doğru cevap: A — Şekil değişikliği madde miktarını değiştirmez; kütle de yoğunluk da aynı kalır.

1. Eritme ve şekillendirme sırasında madde kaybı olmamıştır.
2. Bu yüzden kütle 90 gram olarak kalır.
3. Hacim de değişmediği için kütle-hacim oranı sabittir.
4. Yoğunluk ayırt edici özellik olduğundan şekle bağlı değildir.

15. Şekildeki kaba yoğunluğu K sıvısınınkinden de küçük yeni bir sıvı yavaşça ekleniyor. Bu sıvının kapta alacağı konum nasıl olur?

• A) M sıvısının altına yerleşir.
• B) L sıvısı ile M sıvısının arasına yerleşir.
• C) En üstte, K sıvısının üzerinde yer alır.
• D) Diğer sıvılarla karışıp tek katman oluşturur.

Doğru cevap: C — Karışmayan sıvılarda yoğunluğu en küçük olan en üstte toplanır.

1. Kapta yoğunluk sıralaması yukarıdan aşağıya artmaktadır.
2. En üstteki K, en küçük yoğunluğa sahiptir.
3. Eklenen sıvının yoğunluğu K'ninkinden de küçüktür.
4. Bu yüzden yeni sıvı en üstte, K'nin üzerinde yer alır.