Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim

1. Bir bölgede yaşayan bitki, hayvan ve mikroorganizma türlerinin çeşitliliğine ne ad verilir?

• A) Nüfus yoğunluğu
• B) Biyoçeşitlilik
• C) Besin zinciri
• D) Ekosistem dengesi

Doğru cevap: B — Bir bölgedeki canlı türlerinin çeşitliliğine biyoçeşitlilik denir; doğal yaşamın sürmesi için önemlidir.

1. Soru bir bölgedeki tür çeşitliliğinin adını sormaktadır.
2. Bitki, hayvan ve mikroorganizma türlerinin tümünün çeşitliliği biyoçeşitliliktir.
3. Bu yüzden doğru cevap biyoçeşitliliktir.

2. Şekilde dört farklı tarım ve çevre uygulaması gösterilmiştir. Bu uygulamalardan hangisi biyoçeşitliliği tehdit ETMEZ, aksine artırır?

• A) Anız yakma
• B) Aşırı otlatma
• C) Ağaçlandırma yapma
• D) Aşırı gübre kullanımı

Doğru cevap: C — Anız yakma, aşırı otlatma ve aşırı gübre kullanımı biyoçeşitliliği tehdit eder; ağaçlandırma ise bitki örtüsünü ve buna bağlı canlı çeşitliliğini artırır.

1. Şekildeki dört uygulama tek tek değerlendirilir.
2. Anız yakma, aşırı otlatma ve aşırı gübre kullanımı doğal yaşamı olumsuz etkiler.
3. Ağaçlandırma yapmak bitki örtüsünü ve canlı çeşitliliğini artırdığı için doğru cevaptır.

3. Bir çiftçi, hasattan sonra tarlada kalan bitki artıklarını hızlıca temizlemek için anızı ateşe vermektedir. Komşu çiftçi bu uygulamaya karşı çıkmaktadır. Anız yakmanın biyoçeşitlilik üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Toprakta yaşayan mikroorganizmaları ve böcekleri yok ederek türleri azaltır
• B) Toprağın verimini artırarak bitki çeşitliliğini zenginleştirir
• C) Yalnızca zararlı otları yok ettiği için çevreye faydalıdır
• D) Toprak sıcaklığını dengeleyerek canlı yaşamını kolaylaştırır

Doğru cevap: A — Anız yakmak toprağın yüzeyindeki mikroorganizmaları, böcekleri ve yararlı canlıları yok eder; bu da biyoçeşitliliğin azalmasına yol açar.

1. Anız yakma sırasında toprak yüzeyi yüksek sıcaklığa maruz kalır.
2. Bu sıcaklık toprakta yaşayan mikroorganizma ve böcekleri öldürür.
3. Sonuç olarak bölgedeki tür çeşitliliği, yani biyoçeşitlilik azalır.

4. Tabloda dört farklı ısınma kaynağının hava kirliliğine etkisi karşılaştırılmıştır. Bu verilere göre çevreye en fazla zarar veren ısınma kaynağı hangisidir?

• A) Doğalgaz
• B) Kömür soba
• C) Odun soba
• D) Güneş enerjisi

Doğru cevap: B — Tabloya göre kömür sobasının hava kirliliğine etkisi 'Yüksek' düzeydedir; bu da onu en zararlı ısınma kaynağı yapar.

1. Tablodaki dört ısınma kaynağının etki düzeyi karşılaştırılır.
2. Kömür sobasının etkisi 'Yüksek' olarak verilmiştir.
3. Bu nedenle çevreye en fazla zarar veren kaynak kömür sobasıdır.

5. Grafikte bir şehirde dört farklı ayda ölçülen hava kirliliği düzeyi verilmiştir. Kirliliğin en yüksek olduğu ay ile bu artışın olası nedeni aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

• A) Temmuz – klima kullanımının artması
• B) Nisan – trafiğin yoğunlaşması
• C) Ocak – ısınma amaçlı yakıt kullanımının artması
• D) Ekim – tarım ilaçlarının kullanılması

Doğru cevap: C — Grafiğe göre kirlilik en yüksek Ocak ayında ölçülmüştür; kış aylarında evlerde ısınma amaçlı yakıt (kömür, odun vb.) kullanımının artması hava kirliliğini yükseltir.

1. Grafikteki dört ay için kirlilik değerleri karşılaştırılır.
2. En yüksek değer 82 ile Ocak ayına aittir.
3. Kış ayında ısınma amaçlı yakıt kullanımının artması bu yükselişin nedenidir.

6. Şekilde bir fabrikanın atık suyunu arıtmadan doğrudan dereye bıraktığı görülmektedir. Bu durumun ardından deredeki balık ve diğer canlı türlerinin sayısında belirgin bir azalma gözlenmiştir. Bu çevre sorununa yönelik en uygun çözüm önerisi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Fabrikanın atık suyu arıtma tesisinden geçirilmeden dereye bağlanmaya devam etmesi
• B) Dere kenarındaki bitkilerin temizlenerek suyun hızlandırılması
• C) Deredeki balıkların başka bir bölgeye taşınarak sorunun görmezden gelinmesi
• D) Fabrikanın atık sularının arıtılıp uygun standartlara getirildikten sonra doğaya bırakılması

Doğru cevap: D — Bir çevre sorununa kalıcı çözüm, kirliliğin kaynağında önlenmesidir; atık suyun arıtılıp güvenli hâle getirildikten sonra doğaya verilmesi hem canlı çeşitliliğini korur hem de sorunu kökten çözer.

1. Sorunun kaynağı fabrikanın arıtılmamış atık suyudur.
2. Kalıcı çözüm sorunu kaynağında ortadan kaldırmalıdır; canlıları taşımak veya bitkileri temizlemek kaynağı değiştirmez.
3. Atık suyun arıtılıp standartlara uygun hâle getirilmesi hem dereyi hem canlı çeşitliliğini korur.

7. Şekildeki akış şemasında evsel atıkların geri dönüşüm sürecindeki adımlar sırasıyla verilmiştir. Bu sürece göre ilk basamakta yapılması gereken işlem nedir?

• A) Atıkların cinsine göre ayrıştırılması
• B) Toplama merkezine taşınması
• C) Geri dönüşüm tesisinde işlenmesi
• D) Yeni ürüne dönüştürülmesi

Doğru cevap: A — Geri dönüşüm sürecinin ilk ve en önemli basamağı, atıkların cam, kağıt, plastik ve metal gibi türlerine göre ayrıştırılmasıdır.

1. Şekildeki akış şeması sürecin sırasını gösterir.
2. İlk kutuda atıkların ayrıştırılması yer alır.
3. Bu nedenle sürecin ilk basamağı ayrıştırmadır.

8. Bir öğrenci, insan-çevre etkileşimlerini tabloda olumlu ve olumsuz etki olarak sınıflandırmıştır. Tabloda bir uygulama yanlış sütuna yazılmıştır. Bu yanlış sınıflandırma hangisidir?

• A) Bacadan süzülmemiş duman salınması – Olumsuz etki
• B) Ağaçlandırma yapmak – Olumsuz etki
• C) Atıkları geri dönüştürmek – Olumlu etki
• D) Milli park oluşturmak – Olumlu etki

Doğru cevap: B — Ağaçlandırma yapmak bitki örtüsünü ve dolayısıyla biyoçeşitliliği artıran olumlu bir insan-çevre etkileşimidir; tabloda yanlışlıkla 'olumsuz etki' sütununa yazılmıştır.

1. Tablodaki dört uygulama tek tek değerlendirilir.
2. Duman salınması, geri dönüşüm ve milli park doğru sütunlara yazılmıştır.
3. Ağaçlandırma yapmak olumlu bir etki olduğundan 'Olumsuz etki' sütununa yazılması yanlıştır.

9. A köyünde evler güneş paneliyle ısıtılırken B köyünde evler kömür sobasıyla ısıtılmaktadır. Birkaç yıl sonra B köyünün çevresinde hava kirliliği artmış, çevredeki bitki örtüsü zarar görmüştür. Bu bilgilere göre iki köyün çevreye etkisi karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) B köyündeki ısınma yöntemi çevreye A köyünden daha az zarar vermiştir
• B) İki köyün ısınma yöntemlerinin çevreye etkisi aynıdır
• C) A köyündeki yenilenebilir enerji kullanımı çevreye B köyünden daha az zarar vermiştir
• D) A köyündeki güneş enerjisi kullanımı da B köyü kadar hava kirliliğine yol açmıştır

Doğru cevap: C — Güneş enerjisi yenilenebilir ve temiz bir kaynaktır; kömür ise yanma sırasında duman ve zararlı gazlar açığa çıkararak hava kirliliğine yol açar. Bu yüzden A köyünün çevreye etkisi daha azdır.

1. İki köyün kullandığı ısınma kaynakları karşılaştırılır.
2. Kömür sobası yanarken duman ve zararlı gazlar açığa çıkarır, güneş paneli çıkarmaz.
3. Bu nedenle A köyündeki yenilenebilir enerji kullanımı çevreye daha az zarar vermiştir.

10. Şekildeki zincirde bir orman yangınının biyoçeşitlilik üzerindeki etkisi adım adım gösterilmiştir. Soru işaretli kutuya aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

• A) Yağmurlar artar ve toprak verimlenir
• B) Yeni bitki türleri bölgeye taşınır
• C) Hava kirliliği azalır
• D) Ağaçlar ve bitki örtüsü yok olur

Doğru cevap: D — Orman yangınından sonra sırasıyla ağaçlar ve bitki örtüsü yok olur, bu da hayvanların yaşam alanını kaybetmesine ve sonunda tür çeşitliliğinin azalmasına yol açar.

1. Zincirdeki adımlar neden-sonuç sırasıyla ilerler.
2. Yangından hemen sonra ağaçlar ve bitki örtüsü yok olur.
3. Bu da hayvanların yaşam alanını kaybetmesine, ardından tür çeşitliliğinin azalmasına neden olur.

11. Bir tarım işletmesi üç sulama yöntemini bir dönüm arazi için harcanan su miktarı bakımından karşılaştırmıştır. Su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı açısından bu tabloya göre hangi yöntem tercih edilmelidir?

• A) Damla sulama, çünkü aynı alan için en az suyu harcar
• B) Salma sulama, çünkü toprağı daha çok ıslatır
• C) Yağmurlama, çünkü doğal yağışa benzer
• D) Üçü de aynıdır, seçim önemli değildir

Doğru cevap: A — Damla sulama aynı alan için 350 ton su ister; öteki iki yöntemden belirgin biçimde azdır.

1. Tabloda aynı büyüklükteki arazi için harcanan su verilmiş.
2. En küçük değer 350 ton ile damla sulamada.
3. Sürdürülebilirlik, aynı işi daha az kaynakla yapmaktır.
4. Bu yüzden damla sulama seçilir.

12. Şemada bir bölgedeki besin zinciri verilmiştir. Tarım ilaçlarının aşırı kullanımıyla otçul böcekler bölgeden yok olursa zincirin geri kalanında ne olması beklenir?

• A) Zincirdeki tüm canlıların sayısı artar
• B) Yalnızca bitkiler etkilenir, kuşlar etkilenmez
• C) Küçük kuşlar besinsiz kalır ve yırtıcı kuşlar da azalır
• D) Yırtıcı kuşlar bitkiyle beslenmeye başlar

Doğru cevap: C — Besin zincirinde bir halkanın yok olması kendisinden sonraki tüm halkaları etkiler; küçük kuşlar azalınca yırtıcı kuşlar da azalır.

1. Şemada her canlı bir sonrakinin besinidir.
2. Otçul böcek yok olursa küçük kuşlar besinsiz kalır.
3. Küçük kuşlar azalınca yırtıcı kuşların da besini azalır.
4. Zincirdeki etki yukarı doğru yayılır; tek bir halka yalnız kalmaz.

13. Şekildeki kartlarda bir canlı türünün özellikleri verilmiştir. Bu özellikleri taşıyan türler için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Göçmen tür
• B) Endemik tür
• C) Evcil tür
• D) İstilacı tür

Doğru cevap: B — Yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan türlere endemik tür denir; yaşam alanı daraltılırsa türün tamamı risk altına girer.

1. Kartlar türün tek bir bölgeye özgü olduğunu söylüyor.
2. Başka yerde doğal olarak bulunmuyor.
3. Bu özellikteki türlere endemik tür denir.
4. Göçmen türler yer değiştirir, istilacı türler ise başka bölgeden gelip yayılır.

14. Grafikte bir kişinin 1 kilometre yol için farklı ulaşım araçlarıyla ortaya çıkardığı karbondioksit miktarı verilmiştir. Bir okulun çevreye etkisini azaltmak isteyen öğrenciler bu grafiğe dayanarak hangi öneriyi getirmelidir?

• A) Herkes okula otomobille gelsin
• B) Ulaşım şekli çevreyi etkilemez
• C) Yakın oturanlar bisikletle, uzaktakiler toplu taşımayla gelsin
• D) Otobüs seferleri kaldırılsın

Doğru cevap: C — Grafiğe göre kişi başına karbondioksit en çok otomobilde, en az bisiklettedir; toplu taşıma ise otomobilden belirgin biçimde düşüktür.

1. Grafikte en yüksek sütun otomobile ait.
2. Bisiklet hiç karbondioksit çıkarmamış, otobüs ise otomobilin çok altında.
3. Yakın mesafede bisiklet, uzak mesafede toplu taşıma en düşük salımı verir.
4. Bu yüzden ikisini birlikte öneren seçenek doğrudur.

15. Şemada fosil yakıt kullanımının sonuçları sırayla verilmiş, bir basamak boş bırakılmıştır. Soru işaretli kutuya gelmesi gereken ifade hangisidir?

• A) Atmosferdeki oksijen tamamen biter
• B) Güneşışığı Dünya'ya hiç ulaşamaz
• C) Yağışlar her bölgede eşit dağılır
• D) Atmosferde tutulan ısı artar, ortalama sıcaklık yükselir

Doğru cevap: D — Sera gazları yeryüzünden yayılan ısının bir bölümünü atmosferde tutar; miktarları artınca ortalama sıcaklık yükselir ve buzullar erir.

1. Zincirde önce sera gazının arttığı, sonra buzulların eridiği söyleniyor.
2. Buzulların erimesi için ortamın ısınması gerekir.
3. Sera gazları ısıyı atmosferde tutar ve ortalama sıcaklık yükselir.
4. Boş basamak bu ısınma adımıdır.