Teknoloji ve Sosyal Bilimler

1. Zaman şeridinde iletişimi değiştiren bazı buluşlar sırayla verilmiştir. Şeridin bütününden iletişim teknolojileri hakkında hangi sonuç çıkarılır?

• A) Bilgiye ulaşma hızının zamanla artmış olduğu
• B) Bilgiye ulaşmanın giderek zorlaştığı
• C) Buluşların toplum hayatını hiç etkilemediği
• D) İletişimin yalnızca yazıyla yapılabildiği

Doğru cevap: A — Matbaadan akıllı telefona uzanan sıralamada bilginin yayılma hızı ve erişilebilirliği sürekli artmıştır.

1. Matbaa, kitapların çoğaltılmasını hızlandırmıştır.
2. Telefon sesin anında iletilmesini sağlamıştır.
3. İnternet ve akıllı telefon bilgiye her an erişimi mümkün kılmıştır.
4. Bu sıralama bilgiye ulaşma hızının arttığını gösterir.

2. Ekranda bir öğrencinin denediği üç şifre görülmektedir. Hesap güvenliği açısından en güçlü şifre ve gerekçesi hangisidir?

• A) Şifre 1; kısa ve akılda kalıcı olduğu için
• B) Şifre 3; büyük-küçük harf, rakam ve sembol içerdiği için
• C) Şifre 2; kullanıcı adıyla aynı olduğu için
• D) Şifre 1; yalnızca rakamlardan oluştuğu için

Doğru cevap: B — Güçlü şifre uzundur; büyük-küçük harf, rakam ve sembolü birlikte içerir ve kişisel bilgiden türetilmez.

1. Şifre 1 yalnızca ardışık rakamlardan oluşmaktadır, kolayca tahmin edilir.
2. Şifre 2 kullanıcı adının aynısıdır, bu da tahmin edilebilir.
3. Şifre 3 farklı karakter türlerini bir arada kullanmaktadır.
4. Bu nedenle en güçlü olan Şifre 3'tür.

3. Bir öğrenci, sınıf arkadaşıyla alay eden bir görsel hazırlayıp bunu birden çok gruba göndermiş; arkadaşı bu yüzden okula gelmek istememiştir. Bu davranış hangi kavramla adlandırılır?

• A) Dijital ayak izi
• B) Telif hakkı
• C) Siber zorbalık
• D) Veri yedekleme

Doğru cevap: C — Dijital ortamda bir kişiyi hedef alan, onu küçük düşüren ve tekrarlanan davranışlara siber zorbalık denir.

1. Görsel doğrudan bir kişiyi hedef almaktadır.
2. İçerik birden çok gruba yayılmıştır.
3. Hedef alınan öğrenci okula gelmek istemeyecek kadar etkilenmiştir.
4. Dijital ortamda yapılan bu tür davranışlara siber zorbalık denir.

4. Yukarıda bir öğretmenin ödev değerlendirme notu verilmiştir. Nota göre öğrencinin ihlal ettiği kural hangisidir?

• A) Ödevin süresinde teslim edilmesi
• B) Ödevin bilgisayarda yazılması
• C) Ödevin belirli bir uzunlukta olması
• D) Yararlanılan kaynağın belirtilmesi ve telif hakkına saygı

Doğru cevap: D — Başkasının metnini kaynak göstermeden kullanmak telif hakkına ve bilimsel dürüstlüğe aykırıdır.

1. Notta bölümün olduğu gibi kopyalandığı yazmaktadır.
2. Ayrıca kaynağın belirtilmediği söylenmektedir.
3. Başkasının emeğini kaynak göstermeden kullanmak telif hakkını ihlal eder.
4. Bu nedenle ihlal edilen kural kaynak gösterme ve telif hakkına saygıdır.

5. İnternette bir yarışmaya katılmak isteyen öğrenciden T.C. kimlik numarası, ev adresi ve okul bilgisi istenmektedir. Öğrencinin yapması gereken en doğru davranış nedir?

• A) Bilgileri paylaşmayıp durumu ailesine danışmak
• B) Bilgileri hemen girip yarışmaya katılmak
• C) Bilgileri önce arkadaşlarıyla paylaşmak
• D) Yalnızca kimlik numarasını girip devam etmek

Doğru cevap: A — Kimlik numarası, adres ve okul bilgisi kişisel veridir; tanınmayan sitelerle paylaşılmaz, önce bir yetişkine danışılır.

1. İstenen bilgiler kişiyi doğrudan tanımlayan kişisel verilerdir.
2. Bir yarışma için bu düzeyde bilgi istenmesi olağan değildir.
3. Bu veriler kötü niyetli kişilerin eline geçebilir.
4. Bu nedenle bilgi paylaşılmadan önce aileye danışılmalıdır.

6. Grafikte bir öğrencinin gün içindeki ekran kullanımı saat cinsinden verilmiştir. Grafiğe göre öğrencinin toplam ekran süresini azaltmak için önce hangi alandan kısması beklenir?

• A) Ders için ayrılan süreden
• B) Oyun için ayrılan süreden
• C) Video izleme süresinden
• D) Uyku öncesi kullanımdan

Doğru cevap: B — En büyük pay 4 saatle oyuna aittir ve ders dışı bir kullanımdır; azaltmaya buradan başlamak en etkilidir.

1. Grafikteki değerler 2, 4, 3 ve 1 saattir.
2. En büyük değer 4 saat ile oyuna aittir.
3. Ders süresi öğrenme amaçlı olduğu için önce kısılmaz.
4. Bu nedenle azaltmaya en büyük pay olan oyun süresinden başlanır.

7. Sosyal medyada "Yarın tüm okullar tatil edildi." başlıklı bir paylaşım hızla yayılmış, paylaşımda hiçbir kaynak gösterilmemiştir. Bu paylaşımı gören öğrencinin yapması gereken ilk iş nedir?

• A) Paylaşımı hemen bütün gruplara iletmek
• B) Bilgiyi doğru kabul edip ertesi gün okula gitmemek
• C) Valilik ve millî eğitim müdürlüğünün resmî duyurusuna bakmak
• D) Paylaşımı yapan kişiyi engelleyip konuyu kapatmak

Doğru cevap: C — Doğrulanmamış bilgi yayılmadan önce resmî ve yetkili kaynaktan kontrol edilmelidir.

1. Paylaşımda kaynak gösterilmemiştir.
2. Kaynağı belirsiz bilgi doğru kabul edilemez.
3. Okulların tatili resmî makamlarca duyurulur.
4. Bu nedenle ilk iş resmî duyuruya bakıp bilgiyi doğrulamaktır.

8. Kavram haritasında dijital vatandaşlığın gerektirdiği davranışlar toplanmış, bir kutu boş bırakılmıştır. Haritanın bütünlüğüne göre boş kutuya hangisi gelmelidir?

• A) Doğruluğu bilinmeyen haberi hızla yaymak
• B) Başkasının hesabına izinsiz giriş yapmak
• C) Yorumlarda hakaret ederek tepki vermek
• D) Çevrim içi ortamda başkalarının haklarına saygı göstermek

Doğru cevap: D — Haritadaki diğer kutular sorumlu dijital davranışlardır; başkalarının haklarına saygı da bunlardan biridir.

1. Haritada güçlü şifre, kaynak gösterme ve kişisel veriyi koruma yer alır.
2. Üçü de sorumluluk taşıyan davranışlardır.
3. Diğer seçenekler dijital vatandaşlığa aykırı davranışlardır.
4. Bu nedenle boş kutuya başkalarının haklarına saygı gelmelidir.

9. Matbaanın yaygınlaşmasıyla kitaplar ucuzlamış, okuma yazma oranı yükselmiş ve düşünceler çok daha hızlı yayılmıştır. Bu bilgiler buluşlarla ilgili neyi göstermektedir?

• A) Bir buluşun toplum hayatını geniş biçimde değiştirebildiğini
• B) Buluşların yalnızca üreticiyi ilgilendirdiğini
• C) Kitapların hiçbir zaman yaygınlaşmadığını
• D) Buluşların bilime katkı sunmadığını

Doğru cevap: A — Matbaa yalnızca bir baskı aracı değildir; eğitimden düşünce hayatına kadar geniş bir toplumsal değişim başlatmıştır.

1. Matbaa kitapların çoğaltılmasını kolaylaştırmıştır.
2. Ucuzlayan kitap daha çok kişiye ulaşmıştır.
3. Okuma yazma oranı ve düşüncelerin yayılma hızı artmıştır.
4. Bu zincir, bir buluşun toplumu geniş biçimde değiştirdiğini gösterir.

10. Tabloda bazı çevrim içi davranışlar değerlendirilmiş, bir hücre boş bırakılmıştır. Tablonun mantığına göre boş hücreye ne yazılmalıdır?

• A) Uygun
• B) Uygun değil
• C) Serbest
• D) Zorunlu

Doğru cevap: B — Hakaret, kişilik haklarını zedelediği için hem etik hem hukuki olarak uygun değildir.

1. Tabloda başkasının hakkını zedeleyen davranışlara "Uygun değil" yazılmıştır.
2. Kaynak göstererek alıntı yapmak ise "Uygun" olarak değerlendirilmiştir.
3. Yorumda hakaret etmek kişilik haklarını zedeler.
4. Bu nedenle boş hücreye "Uygun değil" yazılmalıdır.

11. İnternette yapılan paylaşımlar, yazılan yorumlar ve gerçekleştirilen aramalar silinse bile çeşitli sunucularda kayıt olarak kalabilmektedir. Bu duruma ne ad verilir?

• A) Telif hakkı
• B) Siber zorbalık
• C) Dijital ayak izi
• D) Veri yedekleme

Doğru cevap: C — Kişinin çevrim içi ortamda geride bıraktığı kalıcı kayıtlara dijital ayak izi denir.

1. Paylaşım, yorum ve aramalar birer kayıt oluşturur.
2. Bu kayıtlar kullanıcı silse bile başka yerlerde kalabilir.
3. Böylece kişinin geçmiş etkinlikleri izlenebilir hâle gelir.
4. Geride kalan bu kalıcı izlere dijital ayak izi denir.

12. Şemada bir araştırma çalışmasının basamakları sırayla verilmiş, sonuncusu boş bırakılmıştır. Şemaya göre son basamakta ne yapılmalıdır?

• A) Verileri kendi görüşüne uyacak biçimde değiştirmek
• B) Yararlanılan kaynakları gizlemek
• C) Sonucu araştırma yapmadan yazmak
• D) Bulguları kaynak göstererek raporlamak

Doğru cevap: D — Araştırmanın son basamağı, elde edilen bulguların kaynaklarıyla birlikte dürüstçe raporlanmasıdır.

1. İlk basamakta araştırma sorusu belirlenmiştir.
2. İkinci basamakta kaynaklar taranmıştır.
3. Üçüncü basamakta veriler karşılaştırılmıştır.
4. Son basamakta bulgular kaynak gösterilerek raporlanır.

13. Bir öğrenci ödevini baştan sona çevrim içi bir araca yazdırmış ve metni kendi çalışması gibi teslim etmiştir. Bu davranışın bilişim etiği açısından sorunu nedir?

• A) Başkasının ürettiği içeriği kendi emeği gibi göstermesi
• B) Ödevini bilgisayarda yazmış olması
• C) Ödevini zamanında teslim etmesi
• D) Ödevinde başlık kullanması

Doğru cevap: A — Bilişim etiğinin temel kuralı emeğe saygıdır; başkasının ya da bir aracın ürettiği metni kendi çalışması gibi sunmak dürüstlüğe aykırıdır.

1. Metni öğrenci değil, kullandığı araç üretmiştir.
2. Öğrenci bu durumu belirtmemiştir.
3. Böylece kendisine ait olmayan bir emeği kendi ürünü gibi göstermiştir.
4. Bu davranış bilişim etiğindeki dürüstlük ilkesine aykırıdır.

14. Ekranda bir öğrencinin telefonuna gelen ileti görülmektedir. Bu iletiye karşı yapılması gereken doğru davranış nedir?

• A) Bağlantıya tıklayıp istenen bilgileri girmek
• B) İletiye yanıt vermeden silmek ve durumu bir yetişkine bildirmek
• C) İletiyi bütün arkadaşlarına iletmek
• D) Yalnızca kart numarasını yazıp devam etmek

Doğru cevap: B — Tanınmayan adresten gelen, ödül vaat edip kart bilgisi isteyen iletiler dolandırıcılık amaçlıdır; tıklanmadan silinmeli ve bildirilmelidir.

1. Gönderen adresi tanınmayan bir adrestir.
2. İleti ödül vaat ederek acele ettirmektedir.
3. Kart bilgisi istemesi dolandırıcılığın açık işaretidir.
4. Bu nedenle bağlantıya tıklanmadan ileti silinmeli ve bir yetişkine bildirilmelidir.

15. Öğrenciler güvenli internet kullanımı üzerine görüş bildirmiştir. Aşağıdaki görüşlerden hangisi güvenli internet anlayışına aykırıdır?

• A) Şifreler hiç kimseyle paylaşılmamalıdır.
• B) Bilinmeyen bağlantılara tıklanmamalıdır.
• C) Tanımadığımız kişilerle adres ve okul bilgisi paylaşılabilir.
• D) Rahatsız edici içerikler ilgili birimlere bildirilmelidir.

Doğru cevap: C — Adres ve okul bilgisi kişisel veridir; tanınmayan kişilerle paylaşılması güvenliği doğrudan tehlikeye atar.

1. Adres ve okul bilgisi kişinin yerini gösteren verilerdir.
2. Bu bilgiler kötü niyetli kişilerin eline geçebilir.
3. Güvenli internet kullanımı kişisel verinin korunmasını gerektirir.
4. Bu nedenle söz konusu görüş güvenli internet anlayışına aykırıdır.