Kur'an ve İnsan

1. Kartlarda Kur'an-ı Kerim'in ana konularından bazıları verilmiştir. Bu kartlar birlikte değerlendirildiğinde Kur'an'ın kapsamı hakkında ne söylenebilir?

• A) Yalnızca geçmiş olayları anlatır.
• B) İnanç, ibadet ve ahlak gibi hayatın birçok yönünü kapsar.
• C) Yalnızca ibadetleri konu edinir.
• D) Yalnızca ahlak kurallarından oluşur.

Doğru cevap: B — Kur'an-ı Kerim inanç, ibadet, ahlak ve kıssalar gibi birbirini tamamlayan konuları birlikte ele alır.

1. Ne soruluyor: kartların birlikte gösterdiği kapsam.
2. Kartlarda dört ayrı başlık var: inanç, ibadet, ahlak ve kıssalar.
3. İnanç düşünce dünyasını, ibadet uygulamayı, ahlak davranışı, kıssalar geçmişten örnekleri kapsar.
4. Birbirinden farklı bu alanlar birlikte hayatın birçok yönüne karşılık gelir. Denetleme: A, C ve D "yalnızca" diyerek dört karttan yalnız birini seçiyor.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Kıssalar kartı görülünce Kur'an'ın yalnız tarih anlattığı sanılıyor; o, dört başlıktan yalnız biridir.

2. Yukarıdaki kutuda insanın öteki canlılardan ayrılan yönleri sıralanmıştır. Bu bilgilere göre insanın değerini belirleyen temel unsur hangisidir?

• A) Akıl, irade ve sorumluluk taşıması
• B) Boyu ve gücü
• C) Yaşadığı bölge
• D) Sahip olduğu mal

Doğru cevap: A — İnsanı ayrıcalıklı kılan; akıl sahibi olması, iradesiyle seçim yapabilmesi ve bu seçimden sorumlu tutulmasıdır.

1. Ne soruluyor: kutuya göre insanın değerini belirleyen temel unsur.
2. Kutuda üç ayırt edici yön sayılıyor: akıl sahibi olmak, seçim yapabilmek, sorumluluk taşımak.
3. Seçim yapabilmek irade demektir; yani üç yön akıl, irade ve sorumluluktur.
4. Doğru şık bu üçünü birlikte veren A şıkkıdır. Denetleme: boy, bölge ve mal kutuda hiç geçmez; bunlar kişiden kişiye değişen dış özelliklerdir.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Güçlü olmak bir üstünlük gibi görünür; kutu ise insanı öteki canlılardan güçle değil akıl ve sorumlulukla ayırıyor.

3. Bir öğretmen, Kur'an'da aklını kullanmaya ve düşünmeye yapılan çağrılara dikkat çekmiştir. Bu çağrıların insan açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İnsanın hiçbir şeyi sorgulamaması
• B) İnsanın öğrenmekten uzak durması
• C) İnsanın yalnızca duyduğuna inanması
• D) İnsanın düşünerek doğruyu bulma sorumluluğu taşıması

Doğru cevap: D — Aklı kullanmaya yapılan çağrı, insanın düşünerek doğruyu araması ve bulduğundan sorumlu olması anlamına gelir.

1. Ne soruluyor: düşünmeye yapılan çağrıların insan açısından sonucu.
2. Düşünmeye çağrılan kişiden olayları incelemesi ve yargıya kendisi varması beklenir.
3. Düşünme gücü verilen kişi, doğruyu araştırmaktan da sorumlu olur.
4. Sonuç: insan düşünerek doğruyu bulma sorumluluğu taşır. Denetleme: A, B ve C düşünmeyi ya da öğrenmeyi bırakmayı anlatıyor; çağrının tam tersidir.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. "İnanmak" sözcüğü tanıdık geldiği için seçiliyor; oysa çağrı duyduğunu sorgulamadan kabul etmeyi değil, akılla düşünmeyi öğütlüyor.

4. Kartlarda insana emanet edildiği kabul edilen bazı varlıklar verilmiştir. Bu kartlara göre emanet bilinci taşıyan bir kişiden beklenen davranış hangisidir?

• A) Bunları korumak ve doğru kullanmak
• B) Bunlara hiç ilgi göstermemek
• C) Yalnızca bedenine dikkat etmek
• D) Bunları başkasına devretmek

Doğru cevap: A — Emanet bilinci, kendisine verilen imkânları korumayı ve amacına uygun kullanmayı gerektirir.

1. Ne soruluyor: emanet bilinci taşıyan kişiden beklenen davranış.
2. Kartlarda dört varlık var: beden, akıl, doğa ve zaman.
3. Emanet, sahibine ait olup geçici olarak birine bırakılan şeydir; emanet alan onu korur ve yerinde kullanır.
4. Buna göre beden, akıl, doğa ve zaman da korunmalı ve doğru kullanılmalıdır. Denetleme: C yalnız bedene bakıyor, oysa kartlar dört varlık sayıyor.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Emaneti geri vermek başkasına devretmek sanılıyor; emanet bilinci onları özenle kullanmayı gerektirir.

5. Yukarıdaki metinde anlatılan davranışlar, insanın doğayla ilişkisi bakımından hangi anlayışı yansıtır?

• A) Doğanın sınırsızca tüketilebileceğini
• B) Doğanın insandan bağımsız olduğunu
• C) Doğanın insana emanet edildiğini ve korunması gerektiğini
• D) Doğaya müdahale edilemeyeceğini

Doğru cevap: C — Çöp toplamak, ateşi söndürmek ve zarar vermemek doğayı emanet sayan bir anlayışın göstergesidir.

1. Ne soruluyor: piknikçilerin davranışının yansıttığı doğa anlayışı.
2. Grup çöplerini toplamış, ateşi tamamen söndürmüş ve dalları kırmamıştır.
3. Üç davranış da doğaya zarar vermemeye ve alanı korumaya yöneliktir.
4. Bu, doğanın insana emanet edildiği ve korunması gerektiği anlayışıdır. Denetleme: A sınırsız tüketimi, D ise piknik yapmayı bile dışarıda bırakan bir anlayışı anlatır; metinle çelişir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Doğayı korumak hiç dokunmamak sanılıyor; grup doğayı kullanmış ama zarar vermemiştir.

6. Yukarıda konusu özetlenen surenin ana mesajı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Zamanı boşa harcamak gerektiği
• B) İnanç, iyi davranış ve birbirine öğüt vermenin önemi
• C) Yalnızca bireysel kurtuluşun yeterliliği
• D) Çalışmanın gereksizliği

Doğru cevap: B — Asr suresinde inanç, salih amel ve birbirine hakkı ve sabrı tavsiye etmek birlikte anılır; kurtuluş bu üçünün birleşimine bağlanır.

1. Ne soruluyor: kutuda özetlenen kısa surenin ana mesajı.
2. Kutu önce insanın kayıpta olduğunu söylüyor.
3. Sonra bundan ayrılanları sayıyor: inananlar, iyi işler yapanlar, birbirine doğruyu ve sabrı öğütleyenler.
4. Ana mesaj bu üç özelliğin önemidir: inanç, iyi davranış ve birbirine öğüt. Denetleme: C "yalnızca bireysel" diyor; oysa "birbirine öğüt" toplumsal bir yöndür.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. İnanç ve iyi iş kişisel görünür; ama üçüncü özellik başkalarıyla ilgilidir, mesaj yalnız bireysel değildir.

7. Kartlarda Kur'an'ın toplumsal ilişkilere dair bazı uyarıları verilmiştir. Bu uyarıların ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İnsanların birbirinden uzaklaşmasını sağlamak
• B) Konuşmayı tamamen yasaklamak
• C) Kişilerin onurunu ve toplumsal barışı korumak
• D) Yalnızca büyükleri korumak

Doğru cevap: C — Alay, lakap, zan ve gıybet kişinin onurunu zedeler ve ilişkileri bozar; uyarıların ortak amacı bu zararı önlemektir.

1. Ne soruluyor: kartlardaki uyarıların ortak amacı.
2. Kartlar dört davranıştan sakındırıyor: alay etmek, lakap takmak, kötü zanda bulunmak, gıybet etmek.
3. Dördü de bir insanın onurunu zedeler ve insanlar arasında güveni bozar.
4. Bunlardan sakınmak kişilerin onurunu ve toplumsal barışı korur. Denetleme: A amacın tersini, B ise yalnız kötü sözlerden sakınmayı konuşmanın tamamen yasaklanması olarak okur.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Uyarılar belirli söz türleriyle ilgilidir; konuşmanın kendisiyle değil.

8. Tabloda sorumluluğun şartları iki örnek üzerinden karşılaştırılmıştır. Tabloya göre soru işaretli yere ne gelmelidir ve gerekçesi nedir?

• A) Evet; çünkü herkes her durumda sorumludur.
• B) Hayır; çünkü çocukların hiçbir davranışı önemli değildir.
• C) Evet; çünkü yaşın önemi yoktur.
• D) Hayır; çünkü sorumluluk için sonucu kavrayabilme gerekir.

Doğru cevap: D — Sorumluluk için akıl ve sonucu kavrayabilme aranır; bunu henüz kazanmamış küçük çocuk aynı ölçüde sorumlu tutulmaz.

1. Ne soruluyor: tablodaki boş yer ve gerekçesi.
2. Yetişkin bilerek ve isteyerek davranıyor, tabloda sorumlu (Evet).
3. Çok küçük çocuk davranışının sonucunu kavrayamıyor.
4. Sorumluluk için sonucu kavrayabilmek gerekir; bu şart yoksa boş yere "Hayır" gelir, gerekçe D şıkkındaki gibidir. Denetleme: A ve C tablodaki iki satırın farkını yok sayıyor.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Cevap "Hayır" doğrudur ama gerekçe yanlıştır; çocukların davranışı önemsiz değil, sonucu kavrama şartı eksiktir.

9. Sınıf başkanı, arkadaşı olduğu için bir öğrencinin kural ihlalini görmezden gelmiş, aynı ihlali yapan başka bir öğrenciyi ise öğretmene bildirmiştir. Bu davranış aşağıdaki değerlerden hangisine aykırıdır?

• A) Adalet
• B) Cömertlik
• C) Tutumluluk
• D) Sabır

Doğru cevap: A — Aynı durumda olan kişilere farklı davranmak adalet ilkesine aykırıdır.

1. Ne soruluyor: sınıf başkanının davranışının aykırı olduğu değer.
2. Aynı kural ihlalini iki öğrenci yapmıştır.
3. Başkan arkadaşı olanı görmezden gelmiş, ötekini bildirmiştir; aynı durumda iki farklı ölçü kullanmıştır.
4. Aynı duruma aynı ölçüyü uygulamamak adalete aykırıdır. Denetleme: davranışta vermek, biriktirmek ya da beklemek yok; B, C ve D konuyla ilgisiz.
5. Sık yapılan hata: arkadaşlığı korumayı iyi bir değer sanıp davranışı haklı görmek; ölçü kişiye göre değişince adalet bozulur.

10. Yaptığı bir hatayı saklamayıp öğretmenine kendi anlatan ve sonucuna katlanan bir öğrencinin bu davranışı hangi ahlaki ilkeyle adlandırılır?

• A) Cimrilik
• B) Dürüstlük
• C) Kıskançlık
• D) Kayıtsızlık

Doğru cevap: B — Hatayı gizlemeyip olduğu gibi söylemek ve sonucunu üstlenmek dürüstlüktür.

1. Ne soruluyor: hatasını saklamayan öğrencinin davranışını adlandıran ilke.
2. Öğrenci hatayı gizleyebilecekken kendisi anlatmıştır.
3. Üstelik sonucuna da katlanmıştır, yani gerçeği kendi zararına da olsa söylemiştir.
4. Gerçeği saklamadan söylemek dürüstlüktür. Denetleme: A cimrilik ve C kıskançlık başka duygulardır; D kayıtsızlık ise umursamamaktır, oysa öğrenci durumu önemsemiştir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Sonucuna "katlanmak" boş vermek gibi okunabiliyor; öğrenci sorumluluğu üstlenmiştir.

11. Yukarıdaki bilgi, İslam düşüncesinde bilgiye verilen yer bakımından nasıl yorumlanır?

• A) Bilgi ikinci planda tutulmuştur.
• B) Yalnızca belirli kişiler okuyabilir.
• C) Öğrenmek ve okumak baştan itibaren önemli görülmüştür.
• D) Okumak sonradan önem kazanmıştır.

Doğru cevap: C — İlk emrin okuma ve öğrenmeyle ilgili olması, bilgiye baştan itibaren merkezî bir yer verildiğini gösterir.

1. Ne soruluyor: ilk inen ayetlerin bilgiye verilen yer bakımından yorumu.
2. Kutuya göre ilk inen ayetler okumayı ve öğrenmeyi öne çıkaran bir emirle başlar.
3. Bir metnin ilk sözü genellikle en çok önem verilen konuyu gösterir.
4. Buna göre öğrenmek ve okumak baştan itibaren önemli görülmüştür. Denetleme: D "sonradan önem kazandı" diyor; oysa bilgi "ilk" ayetlerde yer alıyor.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Okuma emri herkese yöneliktir; belirli kişilerle sınırlandırıldığına dair kutuda bilgi yoktur.

12. Kur'an'da geçmiş toplumların ve peygamberlerin yaşadıkları anlatılır. Bir öğrenci bu anlatımların amacını sormuştur. Programda anlatılan yaklaşıma göre en uygun cevap hangisidir?

• A) Yalnızca tarih bilgisi vermek
• B) Geçmişten ders çıkarılmasını sağlamak
• C) Coğrafya öğretmek
• D) Hikâye anlatarak vakit geçirmek

Doğru cevap: B — Kıssalar bilgi vermenin ötesinde okuyanın ibret almasını ve davranışını gözden geçirmesini amaçlar.

1. Ne soruluyor: geçmiş toplumların ve peygamberlerin anlatılmasının amacı.
2. Kıssalar olayları anlatır ama asıl dikkat, olayların sonuçlarına ve insan davranışına çekilir.
3. Okuyandan geçmişteki doğru ve yanlış davranışlardan kendi hayatı için ders çıkarması beklenir.
4. Amaç geçmişten ders çıkarılmasını sağlamaktır. Denetleme: A "yalnızca" tarih bilgisi der, oysa anlatımın amacı bilgiden öte bir öğüttür.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Olaylar tarihte yaşandığı için amaç tarih öğretmek sanılıyor; kıssalar tarih kitabı gibi değil ibret için anlatılır.

13. Tabloda iki tüketim davranışı ve sonucu karşılaştırılmıştır. Tabloya göre emanet bilinci taşıyan bir kişinin tercih etmesi beklenen davranış hangisidir ve neden?

• A) Gereksiz tüketim; çünkü kaynaklar sınırsızdır.
• B) Hiçbiri; tüketim davranışı önemsizdir.
• C) İkisi de aynıdır.
• D) Bilinçli tüketim; çünkü kaynaklar korunmalı ve sonraki nesillere bırakılmalıdır.

Doğru cevap: D — Tabloda bilinçli tüketimin kaynakları koruduğu görülmektedir; emanet bilinci bu tercihi gerektirir.

1. Ne soruluyor: emanet bilinci taşıyan kişinin tercihi ve gerekçesi.
2. Tabloda gereksiz su tüketimi kaynakların azalmasına, bilinçli tüketim kaynakların korunmasına yol açıyor.
3. Emanet bilinci, kullanılan şeyi koruyup sonrakilere de bırakmayı gerektirir.
4. Tercih bilinçli tüketimdir, gerekçe kaynakların korunmasıdır. Denetleme: C "ikisi de aynı" diyor; tablodaki sonuçlar tam tersidir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. "Kaynaklar sınırsızdır" varsayımı tablodaki "kaynakların azalması" sonucuyla doğrudan çelişir.

14. Tabloda iki kişinin sözü ile davranışı karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma ahlaki tutarlılık bakımından hangi sonucu destekler?

• A) Söz ile davranışın uyumlu olması gerekir.
• B) Söylenenler yapılanlardan daha önemlidir.
• C) Davranış hiç önemli değildir.
• D) Söz ve davranışın ilgisi yoktur.

Doğru cevap: A — İkinci kişide söz ile davranış çelişmektedir; ahlaki tutarlılık ikisinin uyumlu olmasını gerektirir.

1. Ne soruluyor: iki kişinin sözü ile davranışı karşılaştırılınca desteklenen sonuç.
2. İki kişi de "Dürüst olun" diyor.
3. Birinci kişi söylediği gibi davranıyor; ikinci kişi ise yalan söyleyerek sözüyle çelişiyor.
4. Karşılaştırma, ahlaki tutarlılık için sözün davranışla uyumlu olması gerektiğini gösterir. Denetleme: B ve D sözü davranıştan ayırıyor, tablonun gösterdiği farkı yok sayıyor.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. İki kişinin sözü aynı olduğu için sözün yeterli sanılması; onları ayıran şey davranışlarıdır.

15. Kartlarda bu ünitede Kur'an'ın insana bakışıyla ilgili üç temel düşünce verilmiştir. Bu kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) İnsanın hiçbir görevi yoktur.
• B) İnsan değerli olduğu için hiç sorgulanmaz.
• C) Değeri akıl ve iradesinden gelen insan, seçimlerinin sonucunu üstlenir.
• D) Akıl ile sorumluluk birbirinden bağımsızdır.

Doğru cevap: C — Üç kart birlikte okunduğunda, değeri akıl ve iradesinden gelen ve bu yüzden seçiminin sonucunu üstlenen insan tablosu ortaya çıkar.

1. Ne soruluyor: üç kartın birlikte gösterdiği en kapsayıcı sonuç.
2. Birinci kart insanın değerli olduğunu, ikinci kart aklını kullandığını söylüyor.
3. Üçüncü kart insanın yaptığından sorumlu olduğunu ekliyor.
4. Üçünü birleştiren yargı: değeri akıl ve iradesinden gelen insan, seçimlerinin sonucunu üstlenir. Denetleme: A ve B üçüncü kartla, D ikinci ve üçüncü kartın birlikteliğiyle çelişir.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. "Değerli" olmak sorumluluktan muaf olmak sanılıyor; kartlar değeri ve sorumluluğu birlikte veriyor.