Zekât ve Sadaka

1. Yukarıdaki kutuda tanımı verilen ibadet aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Zekât
• B) Sadaka
• C) Kurban
• D) Fitre

Doğru cevap: A — Belirli bir zenginlik ölçüsüne ulaşan kişinin malının belirlenmiş bir bölümünü yılda bir kez vermesi zekâttır.

1. Ne soruluyor: kutudaki tanımın hangi ibadete ait olduğu.
2. Tanımda üç belirleyici ölçü var: belirli bir zenginlik ölçüsüne ulaşmak, malın belirlenmiş bir bölümü, yılda bir kez.
3. Zenginlik şartı, belirli oran ve yıllık süre birlikte zekâtın özellikleridir.
4. Doğru şık A. Denetleme: sadaka gönüllüdür ve miktarı serbesttir; kurban ve fitre ise belirli zamanlarda yerine getirilen başka yükümlülüklerdir.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. İkisi de ihtiyaç sahibine verildiği için sadaka seçiliyor; tanımdaki belirli oran ve yılda bir kez ölçüsü sadakada yoktur.

2. Bir öğrenci zekâtın İslam'ın beş şartından biri olduğunu öğrenmiş ve dinî hükmünü merak etmiştir. Buna göre zekât, şartlarını taşıyan Müslüman için hangi hükümdedir?

• A) Nafile
• B) Farz
• C) Sünnet
• D) Mübah

Doğru cevap: B — Zekât İslam'ın beş şartından biridir ve şartlarını taşıyan Müslümana farzdır.

1. Ne soruluyor: şartlarını taşıyan Müslüman için zekâtın dinî hükmü.
2. Öğrenci zekâtın İslam'ın beş şartından biri olduğunu öğrenmiştir.
3. İslam'ın şartları olan temel ibadetler, şartlarını taşıyan kişiye kesin olarak emredilmiştir.
4. Kesin olarak emredilen ibadetin hükmü farzdır; doğru şık B. Denetleme: nafile ve sünnet ek ibadetlerdir, mübah ise yapılıp yapılmaması serbest olandır.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Peygamberimizin zekât verdiği bilindiği için sünnet sanılıyor; zekât ise Kur'an'da emredilmiş bir farzdır.

3. Yukarıda tanımı verilen ölçüye ne ad verilir?

• A) İnfak
• B) Fitre
• C) Nisap
• D) Vakıf

Doğru cevap: C — Zekâtın farz olması için gereken en az zenginlik ölçüsüne nisap denir.

1. Ne soruluyor: zekât verebilmek için gereken en az zenginlik ölçüsünün adı.
2. Kutuda bir miktar değil, bir alt sınır tanımlanıyor: "en az zenginlik ölçüsü".
3. İslam hukukunda bu alt sınıra nisap denir.
4. Doğru şık C. Denetleme: infak genel olarak iyilik yolunda harcamak, fitre Ramazan'daki yükümlülük, vakıf ise kalıcı hayır kurumudur.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Fitre de zekâtla birlikte anıldığı için karışır; fitre bir ölçü değil, verilen bir yükümlülüktür.

4. Tabloda iki kişinin zekâta tabi birikimi ve verecekleri zekât miktarı verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Ahmet'in verdiği miktardan yararlanarak Selma'nın vereceği zekât kaç TL olmalıdır?

• A) 1.500 TL
• B) 2.400 TL
• C) 3.000 TL
• D) 4.000 TL

Doğru cevap: C — Ahmet 80.000 TL için 2.000 TL vermiştir; bu kırkta bir (%2,5) oranıdır. Selma'nın 120.000 TL'si için 3.000 TL olur.

1. Ne soruluyor: Ahmet'in örneğinden yararlanarak Selma'nın vereceği zekât.
2. Ahmet: 80.000 TL birikimden 2.000 TL. Oran: 2.000 ÷ 80.000 = 1/40, yani %2,5.
3. Selma: 120.000 TL × 1/40 = 3.000 TL.
4. Doğru şık C. Denetleme: 3.000 ÷ 120.000 = 1/40; oran Ahmet'inkiyle aynı çıkıyor.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Selma'nın birikimi 40.000 TL fazla olduğu için zekâtın da 2.000 TL artıp 4.000 TL olacağı sanılıyor; oysa fazladan gelen 40.000 TL'nin zekâtı da 1/40'tır, yani 1.000 TL. Toplam 3.000 TL.

5. Kartlarda zekâtın verilebileceği kimseler sayılmış, aralarına bir yanlış kart karışmıştır. Kartlara göre zekât verilmesi uygun olmayan grup hangisidir?

• A) Yoksullar
• B) Borçlular
• C) Yolda kalmışlar
• D) Zenginler

Doğru cevap: D — Zekât ihtiyaç sahiplerine verilir; zenginler zekâtı veren taraftır, alan taraf değildir.

1. Ne soruluyor: kartlardan zekât verilmesi UYGUN OLMAYAN grup.
2. Zekâtın amacı ihtiyaç sahibinin sıkıntısını gidermektir.
3. Yoksullar, borçlular ve yolda kalmışlar Kur'an'da zekât verilebilecekler arasında sayılır; hepsi ihtiyaç içindedir.
4. Zenginler ihtiyaç sahibi değildir; üstelik nisaba ulaşan kişi zekâtı veren taraftır. Doğru şık D.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Borçlu birinin geliri olabilir diye zekât alamayacağı sanılıyor; borcunu ödeyemeyen kişi ihtiyaç sahibidir.

6. Harçlığından ayırdığı parayı okuldaki yardım kutusuna bırakan bir öğrenci, bunu kendi isteğiyle ve miktarını kendisi belirleyerek yapmıştır. Öğrencinin bu davranışı aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?

• A) Zekât
• B) Sadaka
• C) Nisap
• D) Fitre

Doğru cevap: B — Miktarı ve zamanı belirli olmayan, gönüllü olarak yapılan yardıma sadaka denir.

1. Ne soruluyor: öğrencinin yardım davranışını adlandıran kavram.
2. Öğrenci yardımı kendi isteğiyle yapmıştır; bir yükümlülük yoktur.
3. Miktarı da kendisi belirlemiştir; belirli bir oran yoktur.
4. Gönüllü ve miktarı serbest yardım sadakadır; doğru şık B. Denetleme: zekât belirli oran ve zenginlik şartı taşır, nisap bir ölçüdür, fitre Ramazan'a özgüdür.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Her yardım zekât sanılıyor; zekâtın zenginlik şartı ve belirli oranı öğrencinin harçlığında aranmaz.

7. Tabloda zekât ile sadaka üç ölçüt bakımından karşılaştırılmıştır. Tabloya göre bu iki kavram hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Zekâtın miktarı bellidir.
• B) Sadaka her zaman verilebilir.
• C) Zekât gönüllülük esasına dayanır.
• D) Sadakanın miktarı kişiye bırakılmıştır.

Doğru cevap: C — Tabloda zekâtın hükmü "farz" olarak verilmiştir; farz olan bir ibadet gönüllülük esasına dayanmaz.

1. Ne soruluyor: tabloya göre SÖYLENEMEYECEK yargı.
2. Tablo: zekât farz, miktarı belirli, yılda bir; sadaka gönüllü, miktarı serbest, her zaman.
3. A tabloyla uyumlu: zekâtın miktarı belirli. B ve D de uyumlu: sadaka her zaman verilir, miktarı serbesttir.
4. C "zekât gönüllülük esasına dayanır" diyor; tabloda zekât farz, gönüllü olan sadakadır. Söylenemeyecek yargı C.
5. Sık yapılan hata: soru kökündeki "söylenemez" ifadesini atlayıp tabloya uyan ilk yargıyı (A) işaretlemek.

8. Kartlarda dört yardım örneği verilmiştir. Bunlardan üçü yararı uzun süre devam eden, biri ise etkisi tek seferle sınırlı kalan yardımdır. Kartlara göre sadaka-i cariye sayılmayan davranış hangisidir?

• A) Çeşme yaptırmak
• B) Kütüphane kurmak
• C) Ağaç dikmek
• D) Bir kez ekmek almak

Doğru cevap: D — Sadaka-i cariye, yararı sürekli devam eden yardımdır; tek seferlik bir ikram sadaka olsa da "cariye" (sürekli) sayılmaz.

1. Ne soruluyor: yararı sürekli olmayan, yani sadaka-i cariye sayılmayan davranış.
2. Sadaka-i cariye, kişi hayatta olmasa bile yararı sürmeye devam eden iyiliktir.
3. Çeşmeden yıllarca su içilir, kütüphaneden kuşaklar yararlanır, dikilen ağaç uzun süre gölge ve ürün verir.
4. Bir kez ekmek almak değerli bir yardımdır ama etkisi o günle sınırlıdır; doğru şık D.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Ağaç dikmek sıradan bir iş gibi görünür; oysa yıllarca yarar sağladığı için sadaka-i cariyenin en bilinen örneklerindendir.

9. Bir öğretmen, kişinin sahip olduğu imkânları Allah rızası için başkalarının yararına harcamasını anlatan geniş kapsamlı bir kavramdan söz etmiştir. Bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Nisap
• B) İnfak
• C) Ecel
• D) Kaza

Doğru cevap: B — İnfak, mal ve imkânları Allah rızası için başkalarının yararına harcamayı ifade eden geniş bir kavramdır; zekât ve sadaka onun kapsamındadır.

1. Ne soruluyor: imkânları Allah rızası için başkalarının yararına harcamayı anlatan geniş kavram.
2. Öğretmen "geniş kapsamlı" bir kavramdan söz ediyor; tek bir ibadet değil, bir tutum anlatılıyor.
3. Zekât, sadaka ve her türlü hayır harcaması bu geniş kavramın içindedir; buna infak denir.
4. Doğru şık B. Denetleme: nisap bir ölçü, ecel yaşam süresi, kaza takdirin gerçekleşmesidir; hiçbiri harcamayla ilgili değildir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Nisap da zekâtla ilgili bir terim olduğu için seçiliyor; nisap bir alt sınırdır, harcama değildir.

10. Yukarıda tanımı verilen ve tarihimizde imaret, şifahane, kütüphane gibi yapıların kurulmasını sağlayan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Vakıf
• B) Nisap
• C) Fitre
• D) Mizan

Doğru cevap: A — Geliri sürekli olarak toplum yararına ayrılan mala vakıf denir; imaret ve şifahaneler bu yolla kurulmuştur.

1. Ne soruluyor: kutuda tanımlanan ve imaret, şifahane, kütüphane gibi yapıları mümkün kılan kurum.
2. Tanımın anahtarı: malın gelirinin sürekli olarak toplumun yararına harcanmak üzere kalıcı biçimde ayrılması.
3. Tarihimizde bu yolla kurulan ve yüzyıllarca hizmet veren kurumlara vakıf denir.
4. Doğru şık A. Denetleme: nisap zenginlik ölçüsü, fitre Ramazan yükümlülüğü, mizan ise terazi ve ölçü anlamına gelir.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Fitre de ihtiyaç sahiplerine yöneliktir; ama tek seferliktir, vakıf ise kalıcıdır.

11. Tabloda iki mahallenin yardımlaşma sandığı bakımından durumu karşılaştırılmıştır. Tabloya göre zekât ve sadakanın toplumsal etkisi hakkında ne söylenebilir?

• A) Yardımlaşma yalnızca kişiyi ilgilendirir.
• B) Paylaşma, ihtiyaç sahiplerinin sıkıntısını azaltarak toplumu güçlendirir.
• C) Yardımlaşmanın topluma hiçbir katkısı yoktur.
• D) Sandık kurmak ihtiyaçları artırır.

Doğru cevap: B — Tabloda sandığı olan mahallede somut ihtiyaçların karşılandığı görülmektedir; paylaşma toplumsal dayanışmayı güçlendirir.

1. Ne soruluyor: iki mahallenin karşılaştırmasından paylaşmanın toplumsal etkisine dair çıkan sonuç.
2. A mahallesinde yardımlaşma sandığı var ve kırtasiye ile kışlık giysi ihtiyaçları karşılanmış.
3. B mahallesinde sandık yok ve karşılanan ihtiyaç da yok.
4. Fark paylaşmanın ihtiyaç sahiplerinin sıkıntısını azalttığını ve toplumu güçlendirdiğini gösterir; doğru şık B. Denetleme: A ve C tablodaki farkı yok sayıyor.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Sandık kurulunca yardım isteyenlerin artacağı düşünülüyor; tablo ise karşılanan ihtiyacı gösteriyor, yeni ihtiyacı değil.

12. Bir kişi yaptığı yardımı herkese duyurmak, övgü almak için yapmaktadır. Din Kültürü dersinde yardımın niyetinin de önemli olduğu anlatılmıştır. Buna göre bu davranış için en uygun değerlendirme hangisidir?

• A) Yardımın değeri niyetten bağımsızdır.
• B) Yardım gösteriş için yapıldığında amacından uzaklaşır.
• C) Yardım ancak duyurulursa geçerli olur.
• D) Yardımı gizlemek yanlıştır.

Doğru cevap: B — Yardımın amacı ihtiyaç sahibine destek olmaktır; gösteriş amacı öne çıktığında davranış bu amacından uzaklaşır.

1. Ne soruluyor: övgü almak için yardımı duyuran kişinin davranışının değerlendirmesi.
2. Derste yardımın yalnız kendisinin değil niyetinin de önemli olduğu anlatılmıştır.
3. Kişinin amacı ihtiyaç sahibine destek olmaktan çok övgü toplamaktır.
4. Yardım gösteriş için yapıldığında asıl amacından uzaklaşır; doğru şık B. Denetleme: A derste anlatılanla doğrudan çelişir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Yardımı duyurmanın yanlış olduğu sonucu tersine çevriliyor; sorun duyurmak değil, niyetin gösteriş olmasıdır.

13. Ramazan ayında, bayram namazından önce verilmesi gereken ve kişinin kendisi ile bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerinin her biri için ayrı ayrı hesaplanan malî yükümlülük aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Nisap
• B) Vakıf
• C) Fitre
• D) İnfak

Doğru cevap: C — Fitre (fıtır sadakası) Ramazan ayında verilir ve zekâttan ayrı bir yükümlülüktür.

1. Ne soruluyor: Ramazan'da bayram namazından önce, her aile bireyi için ayrı hesaplanan yükümlülüğün adı.
2. Zaman: Ramazan ayı ve bayram namazından önce. Hesap: kişinin kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu her aile bireyi için.
3. Bu özellikler fitreye, yani fıtır sadakasına aittir; zekâttan ayrı bir yükümlülüktür.
4. Doğru şık C. Denetleme: nisap bir ölçü, vakıf kalıcı hayır kurumu, infak ise genel bir kavramdır; hiçbiri Ramazan'a özgü değildir.
5. Sık yapılan hata: fitrenin hiçbir zenginlik ölçüsü aranmadan herkese gerektiğini sanmak; fitre de temel ihtiyaçlar dışında nisap miktarı mala sahip olana gerekir.

14. Kartlarda zekâtın kişiye ve topluma katkıları sıralanmış, aralarına yanlış bir kart eklenmiştir. Kartlara göre zekâtın sonucu olarak beklenmeyecek ifade hangisidir?

• A) Malı bereketlendirir
• B) İhtiyaç sahibini sevindirir
• C) Cimriliği azaltır
• D) Malı yok eder

Doğru cevap: D — Zekât malın kırkta biri gibi belirli bir bölümünden verilir; malı yok etmez, paylaşımı sağlar ve cimriliği azaltır.

1. Ne soruluyor: kartlardan zekâtın sonucu olarak BEKLENMEYECEK ifade.
2. Zekât ihtiyaç sahibini sevindirir; bu, karttaki B ile uyumludur.
3. Paylaşmaya alıştırarak cimriliği azaltır (C); dinî anlayışta malı bereketlendirdiği kabul edilir (A).
4. Zekât malın yalnız küçük bir bölümüdür (%2,5); malı yok etmez. Beklenmeyecek ifade D.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Mal azaldığı hâlde "bereket" ifadesi çelişkili görülüyor; bereket, verilen payın malı tüketmediği ve fayda getirdiği anlamında kullanılır.

15. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Bu kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Zekât ile sadaka arasında hiçbir fark yoktur.
• B) Yalnızca zekât vermek yeterlidir.
• C) Hükümleri farklı olsa da her ikisi de paylaşma ahlakının parçasıdır.
• D) Sadaka vermek zekâtın yerine geçer.

Doğru cevap: C — Zekât farz ve ölçüsü belirli, sadaka gönüllü ve serbesttir; hükümleri ayrı olsa da ikisi de aynı paylaşma ahlakının parçasıdır.

1. Ne soruluyor: üç kartın birlikte gösterdiği en kapsayıcı sonuç.
2. Birinci kart zekâtın farz ve belirli olduğunu, ikinci kart sadakanın gönüllü ve serbest olduğunu söylüyor.
3. Üçüncü kart ikisinin de paylaşma olduğunu ekliyor.
4. Hükümleri farklı olsa da ikisi de paylaşma ahlakının parçasıdır; doğru şık C. Denetleme: A ilk iki kartın farkını, D ise farz ile gönüllü arasındaki ayrımı yok sayıyor.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Zekât farz olduğu için yeterli sanılıyor; üçüncü kart sadakayı da paylaşmanın parçası sayıyor.