Ekolojik Sürdürülebilirlik

1. Yukarıda tanımı verilen kavramın adı sorulmaktadır. Bu kavram hangisidir?

• A) Kalkınma
• B) Üretim
• C) Verimlilik
• D) Sürdürülebilirlik
• E) Tüketim

Doğru cevap: D — Tanımın belirleyici yanı zaman boyutudur: bugünkü kullanımın geleceği ipotek altına almaması. Bu yüzden sürdürülebilirlik yalnız çevreyi değil, kuşaklar arası adaleti de ilgilendirir.

1. Bugünün gereksinimleri karşılanıyor.
2. Gelecek kuşakların olanağı korunuyor.
3. Bu kavram sürdürülebilirliktir.

2. Tabloda doğal kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan özellik hangisidir?

• A) Hızla yenilenir
• B) İnsan ölçeğinde yeniden oluşmaz; tüketildiğinde yerine konamaz
• C) Sınırsızdır
• D) Kirletmez
• E) Ucuzdur

Doğru cevap: B — Kömür ve petrol milyonlarca yılda oluşmuştur; insan ömrü ölçeğinde yenilenmeleri söz konusu değildir. Orman gibi kaynaklar ise yenilenebilir olsa da tüketim hızı yenilenme hızını aşarsa tükenir.

1. Yenilenebilir kaynaklar doğal süreçlerle oluşur.
2. Yenilenemezler çok uzun sürede oluşmuştur.
3. Tüketildiklerinde yerine konamaz.

3. Ekolojik ayak izi kavramının anlamı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Bir kişinin ya da toplumun tükettiği kaynakları üretmek ve atıklarını soğurmak için gereken doğal alan miktarı
• B) Bir kişinin ayakkabı numarası
• C) Bir ülkenin yüzölçümü
• D) Bir bölgedeki tür sayısı
• E) Bir ormanın büyüklüğü

Doğru cevap: A — Ayak izi, tüketimi somut bir alana çevirerek karşılaştırılabilir kılar. Dünya nüfusunun tamamı yüksek gelirli ülkelerin ortalaması kadar tüketse birden fazla gezegen gerekirdi.

1. Tüketilen kaynakların üretilmesi alan gerektirir.
2. Atıkların soğurulması da alan gerektirir.
3. Bu toplam alan ekolojik ayak izidir.

4. Tabloda günlük davranışların ayak izine etkisi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan etki hangisidir?

• A) Azaltır
• B) Etkisi yoktur
• C) Belirlenemez
• D) Yalnız yazın artırır
• E) Artırır; bekleme durumunda da elektrik harcanır

Doğru cevap: E — Bekleme konumundaki cihazlar sürekli az miktarda elektrik çeker. Tek bir cihazda önemsiz görünen bu tüketim, milyonlarca hanede toplandığında kayda değer bir enerji ve salım anlamına gelir.

1. Fişte kalan cihaz bekleme akımı çeker.
2. Elektrik üretimi kaynak ve salım gerektirir.
3. Bu davranış ayak izini artırır.

5. Yerel ve mevsiminde üretilmiş ürünlerin tercih edilmesinin ekolojik gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yerel ürünlerin daha ucuz olması
• B) Yerel ürünlerin daha büyük olması
• C) Uzun taşıma ve sera koşullarında üretim gerektirmemesi; böylece enerji tüketiminin ve salımların düşük olması
• D) Mevsim dışı ürünlerin zehirli olması
• E) Yerel ürünlerin daha uzun dayanması

Doğru cevap: C — Mevsim dışı üretim ısıtma ve aydınlatma enerjisi gerektirir; uzak bölgelerden taşıma ise yakıt tüketir. Aynı ürünün ayak izi, nerede ve ne zaman üretildiğine göre kat kat değişebilir.

1. Uzak taşıma yakıt tüketir.
2. Mevsim dışı üretim ısıtma enerjisi gerektirir.
3. Yerel ve mevsiminde ürün bu yükleri azaltır.

6. Bir bölgede yer altı suyunun yenilenme hızından daha hızlı çekilmesi durumunda ortaya çıkacak sonuç sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Su miktarı artar
• B) Yer altı su düzeyi düşer, kuyular kurur ve bazı bölgelerde çökmeler görülür
• C) Yağış artar
• D) Toprak zenginleşir
• E) Hiçbir değişiklik olmaz

Doğru cevap: B — Yenilenebilir bir kaynak bile yenilenme hızından fazla kullanıldığında tükenir. Konya Ovası’ndaki obruklar, aşırı yer altı suyu çekiminin somut sonuçlarındandır.

1. Çekim hızı yenilenme hızını aşıyor.
2. Su düzeyi sürekli düşer.
3. Kuyular kurur, çökmeler görülür.

7. Eğimli arazilerde bitki örtüsünün kaldırılmasının ardından toprak veriminin hızla düşmesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Toprağın soğuması
• B) Havanın değişmesi
• C) Toprağın ısınması
• D) Suyun artması
• E) Verimli üst toprağın erozyonla taşınması; bu tabakanın oluşmasının yüzlerce yıl alması

Doğru cevap: E — Bitki kökleri toprağı tutar, yaprak örtüsü yağmurun vurma etkisini azaltır. Bu koruma kalktığında en verimli üst tabaka yıkanıp gider; yerine gelmesi insan ölçeğinde olanaksızdır.

1. Bitki örtüsü toprağı tutar.
2. Örtü kalkınca üst toprak taşınır.
3. Bu tabakanın yenilenmesi çok uzun sürer.

8. Balıkçılıkta av yasağı dönemleri ve ağ göz açıklığı sınırları konulmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Balıkçıları cezalandırmak
• B) Balık fiyatını artırmak
• C) Balıkların üreme dönemini ve genç bireyleri koruyarak stokun kendini yenilemesini sağlamak
• D) Denizi temizlemek
• E) Avlanmayı yasaklamak

Doğru cevap: C — Üreme öncesi avlanan bir balık hiç döl bırakamaz. Yenilenme hızının üstünde avlanma, kısa vadede yüksek av verse de stoku çökertir; Kuzey Atlantik morina balığı bunun bilinen örneğidir.

1. Stok ancak üremeyle yenilenir.
2. Genç bireylerin üremesine olanak tanınmalıdır.
3. Yasak dönemi ve ağ sınırı bunu sağlar.

9. Grafikte bir bölgede kişi başına kaynak tüketiminin yıllara göre değişimi verilmiştir. Grafiğe göre yapılabilecek doğru yorum hangisidir?

• A) Tüketim giderek artmakta; kaynak baskısı yükselmektedir
• B) Tüketim azalmaktadır
• C) Tüketim sabittir
• D) Tüketim döngüseldir
• E) Grafik yatay bir doğrudur

Doğru cevap: A — Nüfus sabit kalsa bile kişi başı tüketimdeki artış toplam baskıyı yükseltir. Sürdürülebilirlik tartışmasında yalnız nüfusa değil tüketim düzeyine de bakılmasının nedeni budur.

1. Eğri sürekli yükseliyor.
2. Kişi başı tüketim artıyor.
3. Kaynaklar üzerindeki baskı büyüyor.

10. Tarım alanlarının yapılaşmaya açılmasının sürdürülebilirlik açısından sakıncalı sayılmasının gerekçesi nedir?

• A) Yapıların pahalı olması
• B) Nüfusun artması
• C) Kentlerin büyümesi
• D) Verimli tarım toprağının geri dönüşü olmayan biçimde yitirilmesi; gıda üretim kapasitesinin kalıcı olarak azalması
• E) Yolların uzaması

Doğru cevap: D — Üzerine beton dökülen toprak yeniden tarıma açılamaz. Tarım alanı kaybı, gıda güvenliğini doğrudan etkileyen ve tersine çevrilemeyen bir karardır.

1. Verimli toprak sınırlıdır.
2. Yapılaşma bu toprağı kalıcı olarak yok eder.
3. Üretim kapasitesi geri kazanılamaz.

11. Tarımda aşırı gübre kullanımının göllerde aşırı yosun üremesine yol açması olayı sorulmaktadır. Bu olayın canlılara etkisi nedir?

• A) Yosunlar öldüğünde ayrıştırıcıların suyun oksijenini tüketmesi ve su canlılarının boğulması
• B) Balıkların çoğalması
• C) Suyun temizlenmesi
• D) Yosunların suyu oksijenlendirmesi
• E) Hiçbir etkisi olmaması

Doğru cevap: A — Ötrofikasyon adı verilen bu süreçte önce yüzeyde yoğun bir yosun tabakası oluşur, ışık dibe ulaşamaz. Ölen yosunları ayrıştıran bakteriler oksijeni tükettiğinde balıklar kitlesel olarak ölür.

1. Fazla gübre suya karışır.
2. Yosunlar aşırı çoğalır ve ölür.
3. Ayrıştırıcılar oksijeni tüketir.

12. Bir öğrenci okulunun çevresinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumları belirlemek istemektedir. Gözleme dayalı geçerli bir tahmin yapabilmesi için önce yapması gereken nedir?

• A) Doğrudan sonucu yazmak
• B) Yalnız arkadaşlarına sormak
• C) Belirli bir süre boyunca düzenli gözlem yapıp kayıt tutmak; su, enerji ve atık kullanımını ölçülebilir verilerle izlemek
• D) İnternetten kopyalamak
• E) Yalnız bir gün gözlem yapmak

Doğru cevap: C — Tahmin, gözlemden çıkarsa değerlidir. Tek günlük bir gözlem rastlantısal bir günü yansıtabilir; düzenli kayıt ise eğilimi ve tekrarlayan sorunları görünür kılar.

1. Tahmin veriye dayanmalıdır.
2. Düzenli gözlem eğilimi gösterir.
3. Ölçülebilir kayıtlar tutulur.

13. Güneş ve rüzgâr enerjisinin fosil yakıtlara göre üstünlüğü sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Daha ucuz kurulmaları
• B) Her yerde eşit verim vermeleri
• C) Hiç maliyet gerektirmemeleri
• D) Yenilenebilir olmaları ve kullanım sırasında sera gazı salımı yapmamaları
• E) Depolanmalarının kolay olması

Doğru cevap: D — Kurulum aşamasında kaynak ve enerji harcanır; üstünlük kullanım aşamasındadır. Kaynak tükenmez ve elektrik üretimi sırasında karbondioksit salınmaz.

1. Güneş ve rüzgâr tükenmeyen kaynaklardır.
2. Kullanım sırasında yakıt yakılmaz.
3. Sera gazı salımı olmaz.

14. Bir ürünün üretimi için harcanan toplam su miktarına su ayak izi denir. Bu kavramın tüketiciye sağladığı bilgi nedir?

• A) Ürünün fiyatı
• B) Ürünün görünmeyen su maliyeti; doğrudan içilmeyen ama üretimde harcanan suyun büyüklüğü
• C) Ürünün ağırlığı
• D) Ürünün tazeliği
• E) Ürünün rengi

Doğru cevap: B — Bir kilogram etin ya da bir pamuklu tişörtün üretimi binlerce litre su gerektirir. Bu su musluktan akmadığı için görünmez; ayak izi kavramı onu görünür kılar.

1. Üretim sürecinde su harcanır.
2. Bu su tüketiciye görünmez.
3. Su ayak izi bu miktarı gösterir.

15. Bireysel önlemlerin küresel sorunlar karşısında etkisiz olduğu görüşü tartışılmaktadır. Doğru değerlendirme hangisidir?

• A) Bireysel önlem tümüyle gereksizdir
• B) Sorunlar çözülemez
• C) Yalnız bireysel önlem yeterlidir
• D) Politikalar gereksizdir
• E) Tek başına yeterli değildir; ama milyonlarca bireyin davranışı toplamda ölçülebilir etki yaratır ve toplumsal politikaları da yönlendirir

Doğru cevap: E — Bireysel ve yapısal önlemler birbirinin yerine geçmez; birbirini besler. Talebin yön değiştirmesi üretim biçimini, oluşan toplumsal duyarlılık ise düzenlemeleri etkiler.

1. Tek bireyin etkisi küçüktür.
2. Milyonlarca birey toplamda büyük etki yaratır.
3. Bireysel ve yapısal önlemler birlikte gerekir.

16. Nöbetleşe ekim (münavebe) yapılmasının toprak açısından sağladığı yarar sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Toprağı ısıtması
• B) Ürünü çoğaltması
• C) Farklı bitkilerin farklı besin öğelerini kullanması ve baklagillerin toprağı azotça zenginleştirmesi; toprağın tek yönlü yorulmasının önlenmesi
• D) Suyu artırması
• E) Tarlayı büyütmesi

Doğru cevap: C — Aynı bitki her yıl ekildiğinde aynı besin öğeleri tükenir ve o bitkinin zararlıları toprakta birikir. Nöbetleşe ekim, gübre ve ilaç gereksinimini azaltan geleneksel bir sürdürülebilirlik uygulamasıdır.

1. Her bitki farklı besin öğesi kullanır.
2. Baklagiller azot bağlayıcı bakterilerle ortak yaşar.
3. Toprak tek yönlü yorulmaz.

17. Millî park ve tabiat koruma alanı ilan edilmesinin sürdürülebilirliğe katkısı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Turizmi engellemesi
• B) Yalnız ağaçları koruması
• C) Halkı uzaklaştırması
• D) Belirli alanlarda kullanımın sınırlandırılarak ekosistemlerin ve türlerin bir arada korunması
• E) Yeni tür yaratması

Doğru cevap: D — Koruma alanları, tek tek türleri değil bütün yaşam ortamını ve ilişkiler ağını kapsar. Aynı zamanda bilimsel araştırma ve denetimli ziyaret için de çerçeve sağlar.

1. Alanlarda kullanım sınırlandırılır.
2. Ekosistem bütün olarak korunur.
3. Türler ve ilişkileri birlikte sürer.

18. Bir ülkenin ekolojik ayak izinin, sahip olduğu biyolojik kapasitenin iki katı olduğu hesaplanmıştır. Bu sonucun anlamı nedir?

• A) Ülkenin kaynak fazlası olduğu
• B) Ülkenin çevre dostu olduğu
• C) Ülkenin nüfusunun az olduğu
• D) Hesabın yanlış olduğu
• E) Ülkenin kendi kaynaklarının iki katını tükettiği; farkı dışarıdan karşıladığı ya da doğal sermayesini tükettiği

Doğru cevap: E — Ayak izi biyolojik kapasiteyi aştığında açık verilmiş olur. Bu açık ya ithalatla ya da orman, toprak ve su gibi doğal sermayenin yenilenme hızından hızlı tüketilmesiyle kapatılır.

1. Ayak izi tüketimi, kapasite ise üretimi gösterir.
2. Ayak izi kapasitenin iki katıdır.
3. Aradaki fark açık olarak kapatılmaktadır.

19. Bir öğrenci sınıfının kâğıt tüketimini azaltmak için bir çalışma yürütmek istemektedir. En uygun yol hangisidir?

• A) Önce bir hafta tüketimi ölçmek, sonra çift yüzlü yazdırma gibi önlemler uygulayıp aynı ölçümü yineleyerek farkı karşılaştırmak
• B) Doğrudan kural koymak
• C) Yalnız afiş asmak
• D) Kâğıt kullanımını yasaklamak
• E) Sonucu tahmin etmek

Doğru cevap: A — Önlemin işe yarayıp yaramadığı ancak önce-sonra ölçümüyle anlaşılır. Başlangıç ölçümü olmadan azalma iddiası bir izlenimden öteye geçmez.

1. Başlangıç durumu ölçülür.
2. Önlem uygulanır.
3. Aynı ölçüm yinelenip fark karşılaştırılır.

20. Sürdürülebilirlik, kaynakların yenilenme hızını aşmadan kullanılmasını gerektirir; ekolojik ayak izi bu kullanımın ölçüsüdür. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Aşırı avlanma stokları çökertir.
• B) Yenilenebilir kaynaklar sınırsız kullanılabilir.
• C) Nöbetleşe ekim toprağı korur.
• D) Yerel ürün tüketimi ayak izini azaltır.
• E) Erozyon üst toprağı yitirtir.

Doğru cevap: B — Yenilenebilir olmak sınırsız olmak demek değildir. Orman, balık stoku ya da yer altı suyu, yenilenme hızından hızlı kullanıldığında tükenebilir.

1. Yenilenebilir kaynakların da bir yenilenme hızı vardır.
2. Kullanım bu hızı aşarsa kaynak azalır.
3. Sınırsız kullanım olanaklı değildir.