Theme 8: Life In The Universe & Future

1. Tabloda gelecek çalışmalarıyla ilgili terimler ve anlamları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bir öğrenci sunum sözlüğünü tamamlayacaktır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) a possible future described under stated assumptions
• B) an estimate based on current data
• C) a proven fact about the future
• D) a record of past events
• E) a mathematical constant

Doğru cevap: A — Senaryo ("scenario"), belirtilen varsayımlar altında olabilecek bir geleceği betimleyen anlatıdır.

1. Tablonun düzeni: solda terim, sağda anlamı. Dolu satır "forecast" (tahmin) → bugünkü veriye dayanan bir kestirim.
2. Tahmin eldeki veriyi ileri doğru uzatır; senaryo ise "şu koşullar gerçekleşirse ne olur?" sorusunu kurar. Dayandığı şey veri değil, açıkça belirtilmiş varsayımlardır.
3. Bu ayrımı veren seçenek "a possible future described under stated assumptions" (belirtilen varsayımlar altında betimlenen olası bir gelecek) olur.
4. Denetleyelim: senaryo "olası" diyor, kesinlik iddia etmiyor ✓ — gelecek çalışmalarında terimin kullanımı budur.

2. Tabloda görev türleri ve otomasyonun olası etkisi eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu eksikliği hangi seçenek giderir?

• A) fully automated as well
• B) supported by technology but still done by people
• C) completely removed from the economy
• D) done only by machines
• E) no longer needed at all

Doğru cevap: B — Yeni durumlarda yargı gerektiren işler teknolojiyle desteklenir, ama kararı yine insan verir.

1. Tablonun düzeni: solda görev türü, sağda otomasyonun olası etkisi. Dolu satır "repetitive and rule-based" (tekrarlı ve kural tabanlı) → büyük ölçüde otomatikleşir.
2. Bunun sebebi kuralın önceden yazılabilmesidir. İkinci satırdaki görev ise "requiring judgement in new situations" (yeni durumlarda yargı gerektiren); burada karşılaşılan durum önceden tanımlanmadığı için kural da yazılamaz.
3. Öyleyse bu işlerde teknoloji araç olarak kalır: "supported by technology but still done by people" (teknolojiyle desteklenen ama yine insanlarca yapılan).
4. Denetleyelim: seçenek otomasyonu tümden reddetmiyor, yalnız kararı insanda bırakıyor ✓ — tablodaki karşıtlık böyle kuruluyor.

3. Metinde uzay araştırmalarının bir sonucu anlatılmaktadır. Metne göre bu durum hangi kavramla açıklanır?

• A) the end of material science
• B) the failure of space research
• C) technology transfer to other fields
• D) a reduction in research budgets
• E) the closure of hospitals

Doğru cevap: C — Bir alan için geliştirilen teknolojinin başka alanlarda kullanılmasına teknoloji aktarımı denir.

1. Metnin söylediği şu: "Materials first developed for spacecraft" (önce uzay araçları için geliştirilen malzemeler) bugün itfaiyeci kıyafetlerinde ve hastane donanımında kullanılıyor.
2. Ortada iki farklı alan var: geliştirmenin yapıldığı alan (uzay) ve ürünün sonradan işe yaradığı alanlar (yangın söndürme, sağlık). Bilgi ilkinden ötekilere taşınmış.
3. Bu taşınmanın adı "technology transfer to other fields" (teknolojinin başka alanlara aktarılması) olur.
4. Denetleyelim: malzeme ortadan kalkmıyor, kullanım alanı genişliyor ✓ — aktarım kavramının anlattığı tam olarak budur.

4. Tabloda teknolojiye ilişkin sorular ve denetledikleri boyutlar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulur?

• A) the speed of development
• B) technical feasibility
• C) production cost only
• D) ethical acceptability and social consequences
• E) the size of the device

Doğru cevap: D — "Yapmalı mıyız?" sorusu teknik olanağı değil, etik kabul edilebilirliği ve toplumsal sonuçları sorgular.

1. Tablonun düzeni: solda teknoloji hakkında sorulan soru, sağda o sorunun denetlediği boyut. Dolu satır "Can we build it?" (Yapabilir miyiz?) → teknik yapılabilirlik.
2. "Should we build it?" (Yapmalı mıyız?) sorusundaki "should" bir yükümlülük ve değer sorusudur; bir şeyin yapılabiliyor olması, yapılmasının doğru olduğunu göstermez.
3. Öyleyse bu soru "ethical acceptability and social consequences" (etik kabul edilebilirlik ve toplumsal sonuçlar) boyutunu denetler.
4. Denetleyelim: iki soru aynı boyuta bakıyor olsaydı ikincisine gerek kalmazdı ✓ — biri olanağı, öteki meşruluğu ölçüyor.

5. Metinde bir yapay zekâ sisteminin davranışı anlatılmaktadır. Metne göre bu sonucun nedeni hangisidir?

• A) Applicants entered wrong information.
• B) The system had no data at all.
• C) The company had equal employment records.
• D) The system was designed to be fair.
• E) The system learned the imbalance present in its training data.

Doğru cevap: E — Sistem, eğitildiği kayıtlardaki dengesizliği öğrenip yeniden üretmiştir.

1. Metindeki iki olgu: sistem, teknik görevlerde kadınları nadiren istihdam etmiş bir şirketin kayıtlarıyla eğitilmiş; sonra erkek adayları daha üst sıraya koymaya başlamış.
2. Böyle bir sistem kural yazmaz, örneklerden desen çıkarır. Verilen örneklerde işe alınanların büyük çoğunluğu erkekse sistem bunu "uygun aday" ölçütü sanır.
3. Öyleyse sonucun nedeni "The system learned the imbalance present in its training data." (Sistem, eğitim verisindeki dengesizliği öğrendi.) olur.
4. Denetleyelim: sistem verideki dengesizliği düzeltmiyor, yansıtıyor ✓ — çıktıdaki eğilim girdideki eğilimin aynası.

6. Metinde bir bilimsel çalışma anlatılmakta ve bir yer boş bırakılmıştır. Süre ifadesi ve edilgen yapı esas alındığında boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) have been analysed
• B) are analysed
• C) were analysed
• D) have analysed
• E) are analysing

Doğru cevap: A — "since last year" present perfect gerektirir; edilgen biçimi "have been analysed" olur.

1. "since last year" bir başlangıç noktası veriyor.
2. Bu, present perfect gerektirir.
3. Örnekler incelenen taraf olduğu için edilgen yapı gelir.

7. Metinde bugüne ilişkin gerçek olmayan bir koşul anlatılmakta ve bir yer boş bırakılmıştır. İkinci tip koşul cümlesi ve edilgen yapı esas alındığında boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) are
• B) were
• C) will be
• D) have been
• E) had been

Doğru cevap: B — İkinci tip koşul cümlesinde "if" bölümü past simple ile kurulur; edilgen yapıda "were adopted" olur.

1. Sonuç bölümü "would have to change" biçimindedir.
2. Bu, ikinci tip koşul cümlesidir.
3. Edilgen yapıda "were adopted" olur.

8. Kartlarda teknolojiyle ilgili dört terim verilmiştir. Bir ürünün deneme amacıyla üretilen ilk örneği anlatılmak istenmektedir. Kartlardaki uygun ifade hangisidir?

• A) regulation
• B) breakthrough
• C) prototype
• D) obsolete
• E) patent

Doğru cevap: C — "Prototype", bir ürünün sınanmak üzere üretilen ilk örneğidir.

1. Aranan şey belli: deneme amacıyla yapılan ilk örnek.
2. Kartları anlamlarıyla ayıralım: "breakthrough" büyük bir atılım, "regulation" düzenleme ya da kural, "obsolete" ise eskiyip kullanımdan düşmüş demektir. Üçü de bir ilk örneği anlatmaz.
3. Geriye "prototype" kalır; sözcük "ilk" anlamındaki "proto-" önekini taşır ve seri üretimden önce sınanan örneği adlandırır.
4. Denetleyelim: "They tested the first prototype in the lab." → "İlk prototipi laboratuvarda denediler." ✓ — terim tam bu bağlamda kullanılıyor.

9. Tabloda dijital beceri gerektiren işlerin payındaki değişim verilmiştir. Bir öğrenci bu değişimi özetleyecektir. Bu bilgileri doğru veren cümle hangisidir?

• A) The share has risen by 68 percentage points.
• B) The share has fallen since 2010.
• C) The share has stayed the same.
• D) The share has more than doubled over fourteen years.
• E) The share was highest in 2010.

Doğru cevap: D — Yüzde 29’un iki katı %58’dir; oran %68’e çıktığına göre on dört yılda iki katından fazla artmıştır.

1. Tablodaki iki veri: 2010 yılında dijital beceri gerektiren işlerin payı %29, 2024 yılında %68.
2. "İki katına çıktı" diyebilmek için gereken değeri hesaplayalım: $29 \times 2 = 58$. Ulaşılan değer 68 olduğuna göre $68 > 58$, yani artış iki katını aşmış.
3. Dönem uzunluğu da $2024-2010=14$ yıldır. Öyleyse "The share has more than doubled over fourteen years." cümlesi doğrudur.
4. Denetleyelim: $68 \div 29 \approx 2,3$ ✓ — oran iki katının biraz üzerinde çıkıyor.

10. Yukarıdaki cümlede edat kullanımı bakımından bir hata bulunmaktadır. Cümlenin düzeltilmiş biçimi hangisidir?

• A) Scientists are still discussed the consequences.
• B) Scientists are still discussing for the consequences.
• C) Scientists are still discuss the consequences.
• D) Scientists still discussing about the consequences.
• E) Scientists are still discussing the consequences.

Doğru cevap: E — "Discuss" geçişli bir fiildir ve nesnesini edatsız alır: "discussing the consequences".

1. Öğrencinin cümlesi: "Scientists are still discussing about the consequences." Zaman ve özne-yüklem uyumu doğru; sorun "about" edatındadır.
2. İngilizcede "talk about" ve "speak about" edat alır, ama "discuss" nesnesini doğrudan alır. Türkçedeki "… hakkında tartışmak" karşılığı burada yanıltıyor.
3. Öyleyse doğru biçim "Scientists are still discussing the consequences." (Bilim insanları sonuçları hâlâ tartışıyor.) olur.
4. Denetleyelim: fiilin hemen ardında nesne var mı? "the consequences" ✓ — araya edat girmiyor.

11. Metinde bir üstünlüğün ardından bir maliyet belirtilmekte ve bir yer boş bırakılmıştır. Bu karşıtlığı sağlayan bağlayıcı hangisidir?

• A) on the other hand
• B) therefore
• C) consequently
• D) as a result
• E) similarly

Doğru cevap: A — Bir üstünlükten sonra karşı yöndeki bir maliyeti sunmak için "on the other hand" bağlayıcısı kullanılır.

1. Cümlenin iki bölümünü ayıralım: "The new model is far more accurate" (yeni model çok daha doğru) olumlu bir yön; "it requires much more computing power" (çok daha fazla işlem gücü gerektiriyor) ise bir maliyet.
2. Cümlenin kurgusu bir üstünlük ile onun bedelini karşı karşıya koyuyor; ikinci bölüm birincinin sonucu olarak değil, dengeleyici yönü olarak sunuluyor.
3. Karşıt yönü sunan bağlayıcı "on the other hand" (öte yandan) olur.
4. Denetleyelim: cümleyi kurup okuyalım — "Yeni model çok daha doğru; öte yandan çok daha fazla işlem gücü istiyor." ✓ — bağlantı yerine oturuyor.

12. Metinde bir teknoloji iddiası anlatılmaktadır. Metne göre bu iddia hakkında yapılabilecek en uygun değerlendirme hangisidir?

• A) The claim has been proven correct.
• B) The claim should be treated with caution until it is independently verified.
• C) The device certainly does not work.
• D) Independent testing is unnecessary.
• E) The start-up published many test results.

Doğru cevap: B — Bağımsız doğrulama yapılmadıkça bir teknoloji iddiası ne doğrulanmış ne çürütülmüş sayılır; temkin gerekir.

1. Metindeki iki olgu: bir girişim pil ömrünü ikiye katlayacak bir aygıt sözü vermiş; üç yıl geçmesine karşın bağımsız test sonucu yayımlamamış.
2. "Independent test results" (bağımsız test sonuçları), iddiayı ortaya atandan başka birinin ölçümüdür. Yokluğu iddianın yanlış olduğunu göstermez, yalnız sınanmadığını gösterir.
3. Bu durumda söylenebilecek en uygun şey "The claim should be treated with caution until it is independently verified." (İddiaya, bağımsız olarak doğrulanana kadar temkinle yaklaşılmalıdır.) olur.
4. Denetleyelim: seçenek ne "doğrudur" ne "yanlıştır" diyor ✓ — elde yalnızca kanıt eksikliği var, bu da karar vermeye yetmez.

13. Tabloda düzenleme yaklaşımları ve riskleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere ne gelmelidir?

• A) no risk of any kind
• B) harm may spread before action
• C) useful applications may be blocked before they develop
• D) the technology becomes cheaper
• E) testing becomes unnecessary

Doğru cevap: C — Başından çok katı kurallar koymak, henüz gelişmemiş yararlı uygulamaların önünü kesebilir.

1. Tablonun düzeni: solda düzenleme yaklaşımı, sağda taşıdığı risk. Dolu satır "no rules until problems appear" (sorun çıkana kadar kural yok) → zarar önlem alınmadan yayılabilir.
2. İkinci satırdaki yaklaşım bunun tersi: "very strict rules from the start" (baştan çok katı kurallar). Ters yöndeki bir yaklaşımın riski de ters yönde olmalıdır.
3. Katı kurallar zararı erken keser ama yararlı ile zararlıyı ayıramadan keser; bu yüzden risk "useful applications may be blocked before they develop" (yararlı uygulamalar gelişmeden engellenebilir) olur.
4. Denetleyelim: tablo iki uç yaklaşımı karşılaştırıyor ve her birine bir bedel yazıyor ✓ — risksiz bir seçenek sunulmuyor.

14. Metinde uzay çöpüyle ilgili bir tehlike anlatılmaktadır. Metne göre bu tehlikenin nedeni hangisidir?

• A) The absence of debris in orbit.
• B) The large size of all debris.
• C) The low speed of satellites.
• D) The very high speed of even small fragments.
• E) The weight of coins on Earth.

Doğru cevap: D — Tehlikenin kaynağı parçaların büyüklüğü değil, saniyede birkaç kilometreye ulaşan hızlarıdır.

1. Metnin verdiği iki bilgi: alçak yörüngedeki uzay çöpü saniyede birkaç kilometre hızla gidiyor ve madenî para büyüklüğünde bir parça bile çalışan bir uyduyu devre dışı bırakabiliyor.
2. İkinci cümledeki "Even a fragment the size of a coin" (madenî para büyüklüğünde bir parça bile) ifadesi büyüklüğü zaten eliyor: parça küçük olduğu hâlde zarar veriyor.
3. Geriye açıklayıcı etken olarak hız kalır: "The very high speed of even small fragments." (Küçük parçaların bile çok yüksek hızı.)
4. Denetleyelim: çarpmanın şiddeti hız büyüdükçe hızla artar ✓ — bu yüzden küçük bir kütle bile yüksek hızda uyduyu işlevsiz bırakabiliyor.

15. Şemada bir teknoloji sunum süreci verilmiştir. Şemaya göre bu süreci İngilizce olarak en uygun anlatan cümle hangisidir?

• A) If a new tool is tested in a limited area first, problems are noticing early and wider release becoming safer.
• B) If a new tool is tested in a limited area first, problems is noticed early and wider release become safer.
• C) If a new tool tests in a limited area first, problems are noticed early and wider release becomes safer.
• D) If a new tool was tested in a limited area first, problems are noticed early and wider release becomes safer.
• E) If a new tool is tested in a limited area first, problems are noticed early and wider release becomes safer.

Doğru cevap: E — Araç denenen taraf olduğu için edilgen yapı gerekir; "problems" çoğul olduğundan "are noticed", "release" tekil olduğundan "becomes" gelir.

1. Şemanın akışı şu: yeni araç sınırlı alanda denenir → sorunlar erken görülür → yaygınlaştırma güvenli olur. Cümle bu üç basamağı bir koşul cümlesine dökecek.
2. Birinci basamak: aracı biri deniyor; araç deneyen değil denenen taraftır. Öyleyse edilgen kurulur: "If a new tool is tested in a limited area first".
3. İkinci ve üçüncü basamakta özne-yüklem uyumuna bakalım: "problems" çoğuldur ve "are noticed" alır; "release" tekildir ve geniş zamanda "becomes" alır.
4. Denetleyelim: üç koşulu birlikte sağlayan cümle "If a new tool is tested in a limited area first, problems are noticed early and wider release becomes safer." ✓ — hem çatı hem uyum doğru.

16. Tabloda bir tartışmadaki savlar konumlarına göre sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulur?

• A) in favour
• B) against
• C) neutral
• D) irrelevant
• E) a question

Doğru cevap: A — Uzay araştırmasının Dünya’da kullanılan teknolojiler ürettiğini söyleyen sav bütçeyi destekler; konumu "in favour"dur.

1. Tablonun düzeni: solda sav, sağda savın uzay bütçesi tartışmasındaki konumu. Dolu satır "Money should be spent on problems on Earth first." (Para önce Dünya’daki sorunlara harcanmalı.) → karşı.
2. İkinci sav: "Space research produces technologies used on Earth." (Uzay araştırması Dünya’da kullanılan teknolojiler üretir.) Bu cümle harcamanın Dünya’ya dönen bir getirisi olduğunu söylüyor.
3. Getiriyi göstermek bütçeyi savunmaktır; öyleyse savın konumu "in favour" (destekleyen) olur.
4. Denetleyelim: sav tarafsız bir bilgi olsaydı tartışmada bir yön belirtmezdi ✓ — oysa bu cümle karşı savın gerekçesini doğrudan yanıtlıyor.

17. Tabloda veri uygulamaları ve kullanıcı denetimi karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu eksikliği hangi seçenek giderir?

• A) high, because the document is detailed
• B) low, because most users never read the whole text
• C) the same as a clear consent screen
• D) complete control for the user
• E) no relation to user control

Doğru cevap: B — Uzun bir metnin içine gizlenmiş onay, kullanıcıya gerçek bir seçim bırakmadığı için denetimi düşürür.

1. Tablonun düzeni: solda veri uygulaması, sağda kullanıcının denetimi. Dolu satır "clear consent screen with real choices" (gerçek seçenekler sunan açık onay ekranı) → yüksek.
2. Denetimi yüksek kılan iki şey var: seçeneğin görünür olması ve gerçekten seçilebilmesi. İkinci satırda ise onay uzun bir belgenin içine gizlenmiş.
3. Görülmeyen bir seçenek kullanılamaz; bu yüzden karşılığı "low, because most users never read the whole text" (düşük, çünkü kullanıcıların çoğu metnin tamamını okumaz) olur.
4. Denetleyelim: onay biçimsel olarak alınmış görünüyor ama bilgiye dayanmıyor ✓ — gerçek denetim ancak bilinçli seçimle olur.

18. Diyalogda öğretmen tartışmalı bir soru sormaktadır. Öğrenci dengeli ve gerekçeli bir görüş bildirmek istemektedir. Boş bırakılan balonu hangi ifade tamamlar?

• A) Our school has thirty classrooms.
• B) AI tools run on computers.
• C) I think they should, provided that students also learn to check the output critically.
• D) I like using my tablet at home.
• E) The lesson started ten minutes ago.

Doğru cevap: C — Dengeli bir görüş savunduğu şeyi bir koşula bağlar; "provided that" ile kurulan yanıt bunu yapar.

1. Öğretmenin sorusu tartışmalı: "Should schools teach students to work with AI tools?" (Okullar öğrencilere yapay zekâ araçlarıyla çalışmayı öğretmeli mi?)
2. Sınıf sayısı, araçların bilgisayarda çalışması, tablet sevgisi ve dersin başlama saati bir görüş bildirmiyor; bunlar soruya yanıt değil, ilgisiz bilgilerdir.
3. Geriye kalan yanıt hem bir yön belirtiyor hem koşul koyuyor: "I think they should, provided that students also learn to check the output critically." (Bence öğretmeliler, yeter ki öğrenciler çıktıyı eleştirel biçimde denetlemeyi de öğrensin.)
4. Denetleyelim: "provided that" (… koşuluyla) bağlacı desteğin sınırını gösteriyor ✓ — dengeli görüşü koşulsuz onaydan ayıran şey budur.

19. Tabloda kalıcı beceriler ve gerekçeleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangisidir?

• A) evaluation is no longer needed
• B) new tools appear constantly
• C) sources are always reliable
• D) the amount of unverified information keeps growing
• E) information has stopped growing

Doğru cevap: D — Doğrulanmamış bilginin sürekli artması, kaynak değerlendirme becerisini kalıcı biçimde gerekli kılar.

1. Tablonun düzeni: solda kalıcı beceri, sağda kalıcı olmasının gerekçesi. Dolu satır "learning how to learn" (öğrenmeyi öğrenmek) → sürekli yeni araçlar çıkıyor.
2. Gerekçenin mantığı şu: bir beceriyi kalıcı kılan, o beceriyi gerektiren durumun ortadan kalkmamasıdır. Araçlar hep yenilendiği için öğrenmeyi öğrenmek eskimiyor.
3. Aynı mantığı ikinci satıra uygulayalım: kaynak değerlendirmeyi kalıcı kılan "the amount of unverified information keeps growing" (doğrulanmamış bilginin miktarı artmayı sürdürüyor) olur.
4. Denetleyelim: gerekçe, becerinin gerekliliğini sürdüren bir durum mu? Artış duran değil süren bir eğilim ✓ — beceri de bu yüzden eskimiyor.

20. Kartlarda bu temada işlenen üç kavram verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde teknoloji ve gelecek için ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) The future cannot be discussed at school.
• B) Innovation needs no verification.
• C) Responsibility belongs to no one.
• D) Verification slows down all progress.
• E) Innovation is valuable only when claims are verified and consequences are owned.

Doğru cevap: E — Yenilik, ancak iddiaları doğrulandığında ve sonuçlarının sorumluluğu üstlenildiğinde değer taşır.

1. Üç kartı okuyalım: "innovation" (yenilik), "verification" (doğrulama) ve "responsibility" (sorumluluk). Soru üçünü birlikte kapsayan sonucu istiyor.
2. Kartların temadaki karşılıklarını hatırlayalım: yenilik yeni aygıt ve yöntemler, doğrulama bağımsız test sonuçları, sorumluluk ise etik ve toplumsal sonuçların üstlenilmesi tarafıdır.
3. Üçünü de içeren tek seçenek "Innovation is valuable only when claims are verified and consequences are owned." cümlesidir.
4. Denetleyelim: kartlardan biri dışarıda kalıyor mu? Yenilik, doğrulama ve sorumluluk cümlede tek tek anılıyor ✓ — kapsam tam.