Çözünürlük Dengesi

1. Bir kapta çözünmemiş katı tuz ile çözeltisi bir arada durmakta ve katının miktarı artık değişmemektedir. Bu durumun adı nedir?

• A) Doymamış çözelti
• B) Aşırı doymuş çözelti
• C) Doymuş çözelti ve çözünürlük dengesi
• D) Süspansiyon
• E) Emülsiyon

Doğru cevap: C — Çözünme hızı ile çökelme hızı eşitlenmiştir; bu dinamik dengeye çözünürlük dengesi, çözeltiye doymuş çözelti denir.

1. Gözlemi doğru okuyalım: sabit olan şey KATININ MİKTARIDIR. Bu, hiçbir şeyin olmadığı anlamına gelmez.
2. Kapta iki yönlü bir geçiş vardır. Katı yüzeyinden sürekli iyonlar ayrılıp çözeltiye geçer; aynı sırada çözeltideki iyonlar da katı yüzeyine yeniden yapışır.
3. Bu iki hız eşitlendiğinde katı miktarı değişmez görünür. Çözelti daha fazla çözemeyeceği kadar iyon taşıdığı için doymuştur; kurulan dinamik dengeye çözünürlük dengesi denir.
4. Denetleyelim: işaretli tanecikler kullanılsa yer değiştirdikleri görülürdü ✓ — dengenin dinamik olduğunun doğrudan kanıtı.

2. Az çözünen bir tuzun denge ifadesi yazılmaktadır. Bu ifadede katı tuzun yer almamasının nedeni nedir?

Kçç = [A+] × [B-]

• A) Katının derişiminin miktardan bağımsız ve sabit olması
• B) Katının çözünmemesi
• C) Katının ölçülememesi
• D) Katının iyon vermemesi
• E) Katının sıcaklıkla değişmesi

Doğru cevap: A — Katının derişimi miktarından bağımsız ve sabittir; sabit bir değer denge sabitinin içine katılır.

1. Derişimin ne olduğunu koyalım: birim hacimdeki madde miktarı. Bir katı için bu, doğrudan yoğunluğuyla belirlenir.
2. Şimdi katı miktarını değiştirelim: bir gram tuz ile bir kilogram tuzun yoğunluğu aynıdır, yani birim hacimlerindeki tanecik sayısı da aynıdır. Katının derişimi miktarıyla DEĞİŞMEZ.
3. Değişmeyen bir sayı, denge ifadesinde çarpan olarak bulunsa da yeni bir bilgi taşımaz; sabit olduğu için denge sabitinin içine katılır. Bu yüzden katı tuz Kçç ifadesine ayrıca yazılmaz.
4. Denetleyelim: kaba fazladan katı eklemek dengeyi kaydırmıyor ✓ — ifadede yer almamasının gözlemdeki karşılığı.

3. İki iyona ayrışan az çözünen bir tuzun çözünürlüğü 10⁻⁴ mol/L ölçülmüştür. Buna göre çözünürlük çarpımı kaçtır?

Kçç = s × s = s²

• A) 10⁻²
• B) 10⁻⁸
• C) 10⁻⁴
• D) 10⁻⁶
• E) 10⁻¹²

Doğru cevap: B — Her iyonun derişimi çözünürlüğe eşittir; Kçç = (10⁻⁴)² = 10⁻⁸.

1. Verilenleri yazalım: tuz iki iyona ayrışıyor, çözünürlük s = 10⁻⁴ mol/L, istenen çözünürlük çarpımı Kçç.
2. Ayrışmayı düşünelim: çözünen her bir birim tuz, bir artı ve bir eksi iyon verir. Öyleyse iki iyonun da derişimi çözünürlüğe eşittir: [A⁺] = [B⁻] = 10⁻⁴ mol/L.
3. Çarpımı alalım: Kçç = 10⁻⁴ × 10⁻⁴ = 10⁻⁸. Üsler toplanır, katsayılar çarpılır.
4. Denetleyelim: değer çok küçük ✓ — az çözünen bir tuzda Kçç’nin küçük çıkması bekleniyordu.

4. Tabloda aynı tipte iki tuzun çözünürlük çarpımları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan değerlendirme hangisidir?

• A) Yine daha büyük
• B) İkisi eşit
• C) Belirlenemez
• D) Daha küçük
• E) Sıfır

Doğru cevap: D — Aynı tipteki tuzlarda çözünürlük çarpımı küçüldükçe çözünürlük de küçülür; L daha az çözünür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda tuz ve çözünürlük çarpımı, sağda çözünürlüğü. Dolu satır: K tuzu, Kçç = 10⁻⁶ → daha büyük çözünürlük.
2. İkisinin AYNI TİPTE olduğunu not edelim; bu, ikisinin de aynı sayıda iyona ayrıştığı anlamına gelir ve karşılaştırmayı geçerli kılar.
3. Kçç, iyon derişimlerinin çarpımıdır ve o derişimler çözünürlükten gelir. Çarpım küçükse iyon derişimleri de küçüktür, yani tuz daha az çözünmüştür. L’nin çarpımı 10⁻¹² ile çok daha küçük olduğuna göre çözünürlüğü de daha küçüktür.
4. Denetleyelim: farklı tiplerde bu karşılaştırma yapılamazdı ✓ — üsler farklı olacağı için doğrudan kıyas yanıltıcı olurdu.

5. Az çözünen bir tuzun doymuş çözeltisine, aynı katyonu içeren çözünür bir tuz eklenmektedir. Bu eklemenin çözünürlüğe etkisi nedir?

ortak iyon -> denge katı yönüne

• A) Çözünürlük artar.
• B) Çözünürlük değişmez.
• C) Tuz tümüyle çözünür.
• D) Çözünürlük çarpımı büyür.
• E) Çözünürlük azalır ve bir miktar katı çöker.

Doğru cevap: E — Ortak iyonun derişimi arttığı için denge katı yönüne kayar; çözünürlük azalır ve bir miktar katı çöker.

1. Dengeyi yazalım: katı ⇌ katyon + anyon. Sisteme, aynı katyonu içeren çözünür bir tuz ekleniyor.
2. Bu eklemeyle çözeltideki katyon derişimi birden yükselir. Le Chatelier ilkesine göre sistem bu artışı azaltacak yönde tepki verir.
3. Katyonu azaltmanın yolu, onu anyonla birleştirip katı hâline geçirmektir. Denge katı yönüne kayar; bir miktar tuz çökelir ve çözünürlük azalır. Buna ortak iyon etkisi denir.
4. Denetleyelim: Kçç değişmiyor ✓ — sıcaklık aynı kaldığı için sabit korunuyor, değişen yalnız çözünürlük.

6. Grafikte bir katının çözünürlüğünün sıcaklıkla değişimi verilmiştir. Grafiğe göre bu katının çözünmesi için ne söylenir?

• A) Ekzotermiktir; ısı açığa çıkar.
• B) Endotermiktir; çözünme ısı alır.
• C) Enerji değişimi yoktur.
• D) Sıcaklıktan bağımsızdır.
• E) Çözünme gerçekleşmez.

Doğru cevap: B — Sıcaklık arttıkça çözünürlük artıyorsa çözünme ısı alan, yani endotermik bir süreçtir.

1. Grafiği okuyalım: yatay eksende sıcaklık, dikey eksende çözünürlük. Eğri sıcaklıkla birlikte yükseliyor.
2. Çözünmeyi bir denge gibi yazalım ve ısıyı da denklemin bir öğesi sayalım. Çözünme endotermikse ısı GİRENLER tarafında, ekzotermikse ürünler tarafında yer alır.
3. Sıcaklığı artırmak, sisteme ısı eklemek demektir. Le Chatelier ilkesine göre sistem eklenen ısıyı harcayacak yöne kayar. Grafikte sıcaklık artınca çözünürlük arttığına göre, ısı eklemek çözünmeyi desteklemiştir; öyleyse ısı girenler tarafındadır ve çözünme endotermiktir.
4. Denetleyelim: bazı tuzlarda tersi görülüyor ✓ — onlarda çözünme ekzotermik ve sıcaklık arttıkça çözünürlük düşüyor.

7. Gazların sudaki çözünürlüğü, katıların aksine sıcaklık arttıkça azalmaktadır. Bu davranışın günlük hayattaki bir sonucu nedir?

• A) Soğuk suyun daha az gaz içermesi
• B) Kaynayan sudan gaz kabarcıklarının çıkması
• C) Gazların hiç çözünmemesi
• D) Suyun donması
• E) Gazın katılaşması

Doğru cevap: B — Su ısındıkça içinde çözünmüş gazları tutamaz; kaynamadan önce çıkan kabarcıklar bu gazlardır.

1. Verilen kuralı alalım: gazların sudaki çözünürlüğü, katıların aksine sıcaklık arttıkça AZALIR. Nedeni, ısınan gaz moleküllerinin sudan kaçacak enerjiyi kolayca bulmasıdır.
2. Bir tencere suyu ısıtalım. Suda başlangıçta çözünmüş hâlde hava (azot ve oksijen) bulunur.
3. Su ısındıkça bu gazların çözünürlüğü düşer ve su onları tutamaz hâle gelir; gazlar kabarcık olarak ayrılır. Kaynama sıcaklığına varılmadan önce, tencere dibinde görülen küçük kabarcıklar su buharı değil, bu çözünmüş havadır.
4. Denetleyelim: kaynatılmış su tatsız gelir ✓ — içindeki çözünmüş gazlar uçtuğu için.

8. Gazlı bir içeceğin kapağı açıldığında kabarcıkların ortaya çıktığı gözlenmektedir. Bu gözlemin açıklaması nedir?

• A) Basınç düşünce gazın çözünürlüğünün azalması
• B) Sıcaklığın düşmesi
• C) Suyun buharlaşması
• D) Şekerin çözünmesi
• E) Kabın küçülmesi

Doğru cevap: A — Kapalı şişede gaz yüksek basınç altında çözünmüştür; kapak açılınca basınç düşer, çözünürlük azalır ve gaz kabarcık olarak ayrılır.

1. Şişenin kapalı hâlini yazalım: içeride karbondioksit hem sıvıda çözünmüş hem de üst boşlukta yüksek basınçta bulunur. Bu basınç, gazı suda çözünmüş hâlde tutar.
2. Gazların çözünürlüğü basınçla doğru orantılıdır: basınç ne kadar yüksekse suda o kadar çok gaz çözünebilir.
3. Kapak açıldığında üstteki basınç birden atmosfer basıncına düşer. Yeni basınçta bu kadar gaz çözünmüş kalamaz; fazlası kabarcıklar hâlinde ayrılıp yüzeye çıkar. Şişe açık bırakılırsa gaz tümüyle kaçar ve içecek "gazı kaçmış" olur.
4. Denetleyelim: soğuk içecekte gaz daha uzun kalıyor ✓ — sıcaklık düşükken çözünürlük daha yüksek olduğu için.

9. Karbonat içeren az çözünen bir tuzun bulunduğu çözeltiye asit eklenmektedir. Bu eklemenin çözünürlüğe etkisi nedir?

• A) Çözünürlük değişmez.
• B) Çözünürlük azalır.
• C) Katı miktarı artar.
• D) Tuz katılaşır.
• E) Çözünürlük artar; asit karbonat iyonunu tüketir.

Doğru cevap: E — Asit, çözeltideki karbonat iyonunu tepkimeyle tüketir; ürün azalınca denge çözünme yönüne kayar.

1. Dengeyi yazalım: katı karbonat tuzu ⇌ katyon + karbonat iyonu. Sisteme asit ekleniyor.
2. Asidin ne yaptığını izleyelim: hidronyum iyonları karbonat iyonuyla tepkimeye girer, karbonik asit oluşur ve bu da su ile karbondioksite ayrışır. Yani karbonat iyonu ortamdan ÇEKİLİR.
3. Ürünlerden biri azaldığında Le Chatelier ilkesine göre sistem onu yeniden üretmeye çalışır; denge çözünme yönüne kayar. Daha çok katı çözünür, yani çözünürlük artar.
4. Denetleyelim: ortak iyon etkisinin tam tersi ✓ — orada ürün eklenip denge katıya, burada ürün çekilip denge çözünmeye kayıyor.

10. İki çözelti karıştırıldığında hesaplanan iyon çarpımı, çözünürlük çarpımından büyük bulunmuştur. Bu durumda ne gözlenir?

Q > Kçç

• A) Hiçbir değişiklik olmaz.
• B) Çözelti doymamış kalır.
• C) Katı çökelir.
• D) Çözelti ısınır.
• E) Tuz gaz hâline geçer.

Doğru cevap: C — İyon çarpımı denge değerini aştığında sistem fazlalığı katı hâlde ayırarak dengeye döner; katı çökelir.

1. İki büyüklüğü ayıralım: Kçç, o sıcaklıkta dengede olabilecek en büyük iyon çarpımıdır. Q ise o andaki gerçek iyon çarpımıdır.
2. Q > Kçç olması, çözeltide dengede kalabileceğinden daha çok iyon bulunduğu anlamına gelir. Böyle bir çözelti kararsızdır.
3. Sistem dengeye dönmek için iyon derişimlerini düşürmelidir; bunun tek yolu fazla iyonların birleşip katı hâlde çökelmesidir. Çökelme, Q değeri Kçç’ye eşitlenene kadar sürer.
4. Denetleyelim: Q < Kçç olsaydı ✓ — çözelti doymamış olur, çökelme görülmez ve daha fazla katı çözünebilirdi.

11. Ortak iyon eklenerek bir tuzun çözünürlüğü düşürülmüştür. Bu işlem sırasında çözünürlük çarpımının değeri için ne söylenir?

• A) Küçülür.
• B) Büyür.
• C) Sıfırlanır.
• D) Belirlenemez.
• E) Değişmez; sıcaklık sabit kaldığı sürece sabittir.

Doğru cevap: E — Çözünürlük çarpımı bir denge sabitidir ve yalnız sıcaklıkla değişir; ortak iyon çözünürlüğü değiştirir, sabiti değil.

1. İki büyüklüğü ayıralım. Çözünürlük, belirli koşullarda ne kadar katının çözündüğüdür ve koşullara göre değişir. Çözünürlük çarpımı ise bir denge sabitidir.
2. Denge sabitlerinin ortak kuralını hatırlayalım: derişim, basınç ya da başka madde eklemek dengeyi kaydırır, ama sabitin sayısal değerini değiştirmez. Sabiti yalnız sıcaklık değiştirir.
3. Ortak iyon eklendiğinde iyon derişimlerinden biri artar, öteki azalır; çarpımları yine aynı Kçç değerini verir. Değişen şey çözünürlüktür. Öyleyse sıcaklık sabit kaldığı sürece çözünürlük çarpımı değişmez.
4. Denetleyelim: çözünürlük düştü ama çarpım aynı ✓ — bir iyonun artışı ötekinin azalışıyla dengeleniyor.

12. Diş minesi az çözünen bir tuzdan oluşur ve asitli ortamda çözünürlüğü artar. Bu bilginin diş sağlığı açısından anlamı nedir?

• A) Asidin mineyi kalınlaştırması
• B) Asidin mineyi güçlendirmesi
• C) Asidin dişi beyazlatması
• D) Asitli gıdaların mineyi çözerek çürüğe zemin hazırlaması
• E) Asidin etkisiz olması

Doğru cevap: D — Asit mine tuzunun iyonlarını tüketerek dengeyi çözünme yönüne kaydırır; mine incelir ve çürüğe zemin hazırlanır.

1. Mineyi bir çözünürlük dengesi olarak yazalım: mine az çözünen bir kalsiyum tuzudur ve ağız ortamında katı ⇌ iyonlar dengesi kurulur. Normalde bu denge katı yönünde durur.
2. Asitli gıda ağız pH’ını düşürünce ne olduğuna bakalım: hidronyum iyonları, mine tuzunun anyonuyla tepkimeye girip onu ortamdan çeker.
3. Ürünlerden biri azaldığında Le Chatelier ilkesi gereği denge çözünme yönüne kayar; mine çözünmeyi sürdürür. Yüzey incelir, koruma zayıflar ve çürük için zemin hazırlanır.
4. Denetleyelim: tükürük pH’ı yükseltince iyonlar geri çöküyor ✓ — denge katı yönüne döndüğü için mine kendini onarabiliyor.

13. Tabloda çözünürlüğe etki eden işlemler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan etki hangisidir?

• A) Yine azaltır
• B) Etkisi yoktur
• C) Sıfırlar
• D) Artırır
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: D — Çözünme ısı alan bir süreçse sıcaklık artışı dengeyi çözünme yönüne kaydırır; çözünürlük artar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yapılan işlem, sağda çözünürlüğe etkisi. Dolu satır: ortak iyon eklemek → azaltır.
2. İkinci satırın koşulunu okuyalım: çözünme ENDOTERMİK, yani ısı alarak yürüyor. Bu durumda ısıyı denklemin girenler tarafında düşünebiliriz.
3. Sıcaklığı artırmak sisteme ısı eklemek demektir. Le Chatelier ilkesine göre sistem eklenen ısıyı harcayacak yöne kayar; ısı girenlerde olduğuna göre denge çözünme yönüne gider. Öyleyse çözünürlük artar.
4. Denetleyelim: çoğu tuz sıcak suda daha iyi çözünüyor ✓ — çözünmelerinin endotermik olmasının gündelik karşılığı.

14. Böbrek taşı oluşumunu azaltmak için bol su içilmesi önerilmektedir. Bu önerinin çözünürlük dengesi açısından gerekçesi nedir?

• A) Suyun taşı eritmesi
• B) Suyun iyon derişimini düşürüp iyon çarpımını denge değerinin altında tutması
• C) Suyun sıcaklığı artırması
• D) Suyun asit üretmesi
• E) Suyun böbreği soğutması

Doğru cevap: B — Böbrek taşı iyon çarpımı denge değerini aşınca çökelmeyle oluşur; bol su iyonları seyrelterek çarpımı eşiğin altında tutar.

1. Taşın nasıl oluştuğunu yazalım: idrardaki kalsiyum ve oksalat gibi iyonların çarpımı, o tuzun çözünürlük çarpımını aştığında fazlalık katı olarak çökelir. Bu çökelti zamanla büyüyüp taş hâline gelir.
2. Öyleyse taşı önlemenin yolu iyon çarpımını Kçç değerinin ALTINDA tutmaktır.
3. Bol su içmek idrar hacmini artırır; aynı miktar iyon daha büyük hacme dağılır ve derişimleri düşer. Çarpım eşiğin altında kaldığı sürece çökelme başlamaz. Önerinin dayanağı budur.
4. Denetleyelim: su taşı eritmiyor ✓ — yaptığı iş oluşumu ÖNLEMEK, var olanı çözmek değil.

15. Sert suyun ısıtıldığı kaplarda zamanla kireç birikmesi gözlenmektedir. Bu birikimin çözünürlük açısından açıklaması nedir?

• A) Kireç tuzunun sıcaklık arttıkça çözünürlüğünün azalıp çökelmesi
• B) Suyun buharlaşmaması
• C) Kabın erimesi
• D) Suyun asitleşmesi
• E) Kirecin gaz hâline geçmesi

Doğru cevap: A — Kireç tuzunun çözünürlüğü sıcaklıkla azalır; ısınan suda çözünemeyen kısım kap yüzeyinde çökelir.

1. Sert suyun ne taşıdığını belirleyelim: içinde çözünmüş kalsiyum ve magnezyum bileşikleri vardır. Bunlar soğuk suda çözünmüş hâlde durur.
2. Bu tuzların ayırt edici özelliği şudur: çoğu katının aksine çözünürlükleri sıcaklık arttıkça AZALIR. Çünkü çözünmeleri ekzotermiktir.
3. Su ısıtıldığında çözünürlük düşer ve çözeltide fazla kalan kısım katı hâlde ayrılır. Isıtıcı yüzeyi en sıcak yer olduğu için çökelme orada başlar; kireç tabakası böyle birikir.
4. Denetleyelim: kireç en çok ısıtıcı rezistansında toplanıyor ✓ — sıcaklığın en yüksek olduğu yer olması açıklamayı doğruluyor.

16. Doymuş bir çözeltide katı tuzun bir kısmı işaretlenip izlenseydi, işaretli taneciklerin zamanla çözeltiye geçtiği görülürdü. Bu gözlem neyi kanıtlar?

• A) Çözünmenin durduğunu
• B) Katının kaybolduğunu
• C) Dengenin dinamik olduğunu
• D) Sıcaklığın değiştiğini
• E) Çözeltinin doymamış olduğunu

Doğru cevap: C — Katı miktarı sabit görünse de çözünme ve çökelme sürmektedir; işaretli taneciklerin yer değiştirmesi dengenin dinamik olduğunu kanıtlar.

1. Dışarıdan ne göründüğünü yazalım: doymuş çözeltide katı miktarı değişmiyor. Bu gözlem tek başına, hiçbir şeyin olmadığı biçiminde de yorumlanabilirdi.
2. İşaretli tanecikler bu belirsizliği ortadan kaldırır. Katıdaki işaretli tanecikler zamanla çözeltide görülüyorsa, katıdan çözeltiye geçiş sürüyor demektir.
3. Katı miktarı yine de değişmediğine göre, aynı sırada çözeltiden katıya da geçiş olmalıdır. İki yön eşit hızda sürüyor; denge durgun değil dinamiktir. Deney bunun doğrudan kanıtıdır.
4. Denetleyelim: aynı yöntem kimyasal dengede de kullanılıyor ✓ — dinamikliği göstermenin standart yolu.

17. Bir karışımdaki iki iyondan yalnız birini çökeltmek istenmektedir. Bu ayırmayı mümkün kılan özellik nedir?

• A) İyonların renklerinin farklı olması
• B) İyonların kütlelerinin eşit olması
• C) Çözeltinin ısıtılması
• D) Oluşacak tuzların çözünürlük çarpımlarının farklı olması
• E) İyonların aynı yükte olması

Doğru cevap: D — Her tuzun kendine özgü bir çözünürlük çarpımı vardır; çarpımı küçük olan tuz önce çökelir ve o iyon ayrılabilir.

1. Sorunu koyalım: çözeltide iki farklı katyon var ve yalnız biri çökeltilecek. Öyleyse ikisini birbirinden ayıracak bir özellik bulunmalı.
2. Çökeltici madde eklendiğinde her iki katyon da onunla tuz oluşturabilir. Ama bu iki tuzun çözünürlük çarpımları farklıdır.
3. Çarpımı küçük olan tuz, iyon çarpımı eşiği daha erken aştığı için ÖNCE çökelir. Çökeltici damla damla ve dikkatle eklenirse, ikinci tuzun eşiğine varılmadan durulur; yalnız birinci iyon katı olarak ayrılır. Ayırmayı mümkün kılan özellik budur.
4. Denetleyelim: iki tuzun Kçç değerleri birbirine çok yakın olsaydı ✓ — ayırma güçleşir, ikisi neredeyse birlikte çökelirdi.

18. Bir öğrenci sıcaklığın çözünürlüğe etkisini ölçmek istemektedir. Bu deneyde sabit tutması gereken değişkenler hangileridir?

• A) Çözücü miktarı ve tuzun cinsi
• B) Yalnız kabın rengi
• C) Yalnız ölçüm saati
• D) Yalnız laboratuvarın büyüklüğü
• E) Yalnız karıştırma çubuğunun malzemesi

Doğru cevap: A — Çözünürlüğü çözücü miktarı ve maddenin cinsi de belirler; sıcaklığın etkisini görebilmek için bunlar sabit tutulmalıdır.

1. Deneyin sınadığı değişkeni belirleyelim: sıcaklık. Öyleyse deney boyunca değiştirilecek olan yalnız odur.
2. Çözünürlüğü sıcaklık dışında neyin etkilediğini yazalım: kullanılan çözücü miktarı ve çözünen maddenin cinsi. Her tuzun kendine özgü bir çözünürlük eğrisi vardır.
3. İkisi de sabit tutulmalıdır. Su miktarı değişirse ölçülen çözünen miktarı yanıltıcı olur; tuzun cinsi değişirse farkın sıcaklıktan mı maddeden mi geldiği ayırt edilemez.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki kabın rengi, ölçüm saati, laboratuvarın büyüklüğü ve çubuk malzemesi ✓ — hiçbiri çözünürlüğü belirlemiyor.

19. Tabloda iki kavram karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan açıklama hangisidir?

• A) Çözünmenin ne kadar sürdüğünü
• B) Katının kütlesini
• C) Doymuş çözeltideki iyon derişimlerinin çarpımını
• D) Çözeltinin sıcaklığını
• E) Kabın hacmini

Doğru cevap: C — Çözünürlük çarpımı, doymuş çözeltideki iyon derişimlerinin çarpımıdır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda ne anlattığı. Dolu satır: çözünürlük → belirli sıcaklıkta çözünebilen en fazla madde miktarı.
2. Dolu satırdaki kavramın bir MİKTAR bildirdiğini görelim; birimi mol/L ya da gram/100 mL’dir ve doğrudan ölçülebilir.
3. Çözünürlük çarpımı ise bir miktar değil, bir denge sabitidir: doymuş çözeltide bulunan iyonların derişimlerinin çarpımı. Çözünürlükten hesaplanır ama ondan farklı bir büyüklüktür.
4. Denetleyelim: iki büyüklük ünitenin her sorusunda ayrı ✓ — ortak iyon çözünürlüğü değiştiriyor, çarpımı değiştirmiyor.

20. Ortak iyon çözünürlüğü azaltır, çözünürlük çarpımı yalnız sıcaklıkla değişir ve iyon çarpımı denge değerini aşınca çökelme olur. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Ortak iyon çökelmeye yol açabilir.
• B) Sıcaklık çözünürlük çarpımını değiştirir.
• C) Çökelme için bir eşik aşılmalıdır.
• D) Doymuş çözeltide denge vardır.
• E) Ortak iyon eklemek çözünürlük çarpımını büyütür.

Doğru cevap: E — Bilgi çözünürlük çarpımının yalnız sıcaklıkla değiştiğini söyler; ortak iyonun onu büyüttüğü yargısı bununla çelişir.

1. Verilen bilgiyi üç yargıya ayıralım: ortak iyon çözünürlüğü azaltır; çözünürlük çarpımı YALNIZ sıcaklıkla değişir; iyon çarpımı denge değerini aşınca çökelme olur.
2. Seçenekleri bunlarla karşılaştıralım. Ortak iyonun çökelmeye yol açabilmesi birinci ve üçüncü yargının birleşimi; sıcaklığın çarpımı değiştirmesi ikinci yargıda doğrudan yazılı; çökelme için bir eşiğin aşılması gerektiği üçüncüsünden çıkıyor; doymuş çözeltide denge bulunması ise ünitenin tanımı.
3. Geriye kalan yargı, ortak iyon eklemenin çözünürlük çarpımını büyüteceğini söylüyor. Oysa bilgi sabiti yalnız sıcaklığın değiştirdiğini belirtiyor ve ortak iyon eklemek sıcaklığı değiştirmez. Bu yargı söylenemez.
4. Denetleyelim: ortak iyon bir derişimi artırırken ötekini azaltıyor ✓ — çarpımları yine aynı sabiti veriyor.