Dengeye Etki Eden Faktörler

1. Yukarıda ifadesi verilen ilke, dengenin dış etkilere nasıl yanıt verdiğini açıklar. Bu ilkenin adı nedir?

• A) Avogadro ilkesi
• B) Le Chatelier ilkesi
• C) Hess yasası
• D) Dalton yasası
• E) Lenz yasası

Doğru cevap: B — Dengenin dış etkiye karşı koyacak yönde kayması Le Chatelier ilkesidir.

1. İlke dengedeki sistemin tepkisini anlatıyor.
2. Sistem etkiyi azaltacak yönde kayıyor.
3. Bu ilkenin adı Le Chatelier’dir.

2. Dengedeki bir sisteme girenlerden biri dışarıdan eklenmektedir. Sistem hangi yönde kayar?

giren derişimi artışı -> ileri yöne kayma

• A) Geri yönde, giren üretecek biçimde
• B) Hiçbir yönde kaymaz
• C) İleri yönde, eklenen maddeyi tüketecek biçimde
• D) Önce ileri sonra geri
• E) Yön belirlenemez

Doğru cevap: C — Sistem eklenen maddenin derişimini azaltmaya çalışır; bunun yolu onu tüketen yöne, yani ileri yöne kaymaktır.

1. Giren derişimi artırılmıştır.
2. Sistem bu artışı azaltmak ister.
3. Ürün yönüne kayarak eklenen maddeyi tüketir.

3. Dengedeki bir sistemden ürünlerden biri sürekli olarak dışarı alınmaktadır. Bu işlemin sisteme etkisi nedir?

• A) Denge geri yöne kayar.
• B) Denge etkilenmez.
• C) Tepkime durur.
• D) Denge ileri yöne kayar ve daha çok ürün oluşur.
• E) Denge sabiti büyür.

Doğru cevap: D — Ürün azaldıkça sistem onu yerine koymaya çalışır; ileri yöne kayar. Sanayide verim artırmanın yaygın yolu budur.

1. Ürün derişimi azaltılmıştır.
2. Sistem eksilen ürünü yerine koymak ister.
3. İleri yöne kayar.

4. Yukarıdaki gaz dengesinde kabın hacmi küçültülerek basınç artırılmaktadır. Sistem hangi yönde kayar?

N2(g) + 3H2(g) ⇌ 2NH3(g)

• A) Geri yönde, mol sayısı çok olan yöne
• B) Hiçbir yönde kaymaz
• C) Önce ileri sonra geri
• D) Yön belirlenemez
• E) İleri yönde, mol sayısı az olan yöne

Doğru cevap: E — Girenler 4 mol, ürünler 2 mol gazdır. Basınç artınca sistem basıncı düşürmek için mol sayısı az olan ürün yönüne kayar.

1. Giren tarafta 1 + 3 = 4 mol gaz var.
2. Ürün tarafında 2 mol gaz var.
3. Sistem az mollü tarafa, yani ileri yöne kayar.

5. Yukarıdaki dengede kabın hacmi değiştirilmektedir. Bu değişikliğin denge üzerindeki etkisi nedir?

H2(g) + I2(g) ⇌ 2HI(g)

• A) Denge ileri kayar.
• B) Denge geri kayar.
• C) İki taraftaki gaz mol sayısı eşit olduğu için denge kaymaz.
• D) Denge sabiti değişir.
• E) Tepkime durur.

Doğru cevap: C — Basınç etkisi ancak iki taraftaki gaz mol sayıları farklıysa görülür. Burada 2 mol karşısında 2 mol vardır; kayma olmaz.

1. Giren tarafta 1 + 1 = 2 mol gaz var.
2. Ürün tarafında 2 mol gaz var.
3. Mol sayıları eşit, basıncın etkisi yok.

6. Isı veren bir tepkimenin dengesinde sıcaklık yükseltilmektedir. Sistem hangi yönde kayar?

• A) İleri yönde, daha çok ürün oluşacak biçimde
• B) Hiçbir yönde kaymaz
• C) Yön belirlenemez
• D) Geri yönde, ısıyı tüketecek biçimde
• E) Tepkime durur

Doğru cevap: D — Ekzotermik tepkimede ısı bir ürün gibidir. Sıcaklık artırılınca sistem fazla ısıyı tüketmek için geri yöne kayar.

1. Ekzotermik tepkimede ısı ürün tarafındadır.
2. Sıcaklık artışı ürün eklemek gibidir.
3. Sistem geri yöne kayar.

7. Dengedeki bir sisteme katalizör eklenmektedir. Bu eklemenin denge üzerindeki etkisi nedir?

• A) Denge ileri kayar.
• B) Denge kaymaz; yalnız dengeye ulaşma süresi kısalır.
• C) Denge geri kayar.
• D) Denge sabiti büyür.
• E) Ürün miktarı artar.

Doğru cevap: B — Katalizör ileri ve geri tepkimeyi aynı oranda hızlandırır; dengenin yerini değiştirmez, yalnız oraya daha çabuk varılmasını sağlar.

1. Katalizör aktifleşme enerjisini düşürür.
2. Bu düşüş iki yön için de aynıdır.
3. Denge yeri değişmez, süre kısalır.

8. Tabloda çeşitli değişikliklerin denge sabitine etkisi gösterilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluğa gelmesi gereken yanıt hangisidir?

• A) Hayır, değişmez
• B) Yalnız gazlarda değişir
• C) Yalnız katılarda değişir
• D) Belirlenemez
• E) Evet, değişir

Doğru cevap: E — Derişim ve basınç değişiminde sistem yeni derişimlerle aynı sabite döner; yalnız sıcaklık sabitin sayısal değerini değiştirir.

1. Diğer etkenler dengeyi kaydırır ama sabiti değiştirmez.
2. Sıcaklık ileri ve geri hızları farklı oranda etkiler.
3. Bu yüzden yalnız sıcaklık sabiti değiştirir.

9. Sabit hacimli bir kaptaki gaz dengesine, tepkimeye girmeyen bir gaz eklenmektedir. Bu eklemenin dengeye etkisi nedir?

• A) Denge ileri kayar.
• B) Denge geri kayar.
• C) Denge etkilenmez; tepkimeye giren gazların derişimi değişmemiştir.
• D) Denge sabiti küçülür.
• E) Tepkime durur.

Doğru cevap: C — Toplam basınç artar ama hacim sabit olduğu için tepkimeye giren gazların derişimleri değişmez; dengeyi belirleyen derişimlerdir.

1. Hacim sabittir.
2. Tepkimeye giren gazların mol sayısı değişmemiştir.
3. Derişimler aynı kaldığı için denge kaymaz.

10. Yukarıdaki dengede kabın hacmi büyütülmektedir. Sistem hangi yönde kayar?

2SO3(g) ⇌ 2SO2(g) + O2(g)

• A) İleri yönde, mol sayısı çok olan yöne
• B) Geri yönde
• C) Hiçbir yönde
• D) Yön belirlenemez
• E) Önce geri sonra ileri

Doğru cevap: A — Hacim büyüyünce basınç düşer; sistem basıncı artırmak için gaz mol sayısı çok olan tarafa kayar. Ürün tarafı 3 mol, giren tarafı 2 moldür.

1. Giren tarafta 2 mol, ürün tarafında 2 + 1 = 3 mol gaz var.
2. Hacim büyüyünce basınç düşer.
3. Sistem çok mollü tarafa, yani ileri yöne kayar.

11. Isı alan bir tepkimenin dengesinde sıcaklık düşürülmektedir. Sistem hangi yönde kayar?

• A) İleri yönde
• B) Hiçbir yönde
• C) Yön belirlenemez
• D) Geri yönde, ısı açığa çıkaracak biçimde
• E) Tepkime durur

Doğru cevap: D — Endotermik tepkimede ısı giren gibidir. Sıcaklık düşürülünce sistem ısı üretmek için geri yöne kayar.

1. Endotermikte ısı giren tarafındadır.
2. Sıcaklık düşürmek gireni azaltmak gibidir.
3. Sistem geri yöne kayarak ısı üretir.

12. Sanayide tersinir bir tepkimenin verimini artırmak istenmektedir. Bu amaçla uygulanabilecek yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ürünü sistemde biriktirmek
• B) Girenleri azaltmak
• C) Oluşan ürünü sürekli sistemden uzaklaştırmak
• D) Katalizör miktarını azaltmak
• E) Kabı açık bırakıp girenleri kaçırmak

Doğru cevap: C — Ürün çekildikçe sistem onu yerine koymak için ileri yöne kayar; böylece girenlerin daha büyük kısmı ürüne dönüşür.

1. Ürün azalınca sistem ileri yöne kayar.
2. Bu, daha çok girenin harcanması demektir.
3. Toplam verim artar.

13. Grafikte dengedeki bir sisteme ikinci saniyede bir müdahale yapılmıştır. Grafiğe göre müdahaleden sonra sistemde ne olmuştur?

• A) Ürün derişimi hiç değişmemiştir.
• B) Sistem tümüyle durmuştur.
• C) Ürün derişimi sürekli artmıştır.
• D) Sistem sarsılıp yeni bir dengeye ulaşmıştır.
• E) Sıcaklık sabit kalmıştır.

Doğru cevap: D — Derişim önce sabit, sonra ani olarak değişip yeniden sabitleniyor; bu, müdahale sonrası yeni bir dengeye ulaşıldığını gösterir.

1. İlk bölümde derişim sabit: denge var.
2. Müdahaleyle ani değişim oluyor.
3. Sonra yeniden sabitleniyor: yeni denge.

14. Dengedeki bir sisteme, tepkimede yer alan katı maddeden bir miktar daha eklenmektedir. Bu eklemenin dengeye etkisi nedir?

• A) Denge etkilenmez; katının derişimi miktarla değişmez.
• B) Denge ileri kayar.
• C) Denge geri kayar.
• D) Denge sabiti büyür.
• E) Tepkime durur.

Doğru cevap: A — Katının derişimi yoğunluğuna bağlıdır ve miktarı artsa da değişmez; bu yüzden denge ifadesine de girmez, dengeyi de kaydırmaz.

1. Katının derişimi miktardan bağımsızdır.
2. Denge ifadesinde katı yer almaz.
3. Kayma olmaz.

15. Amonyak üretimi ısı veren ve gaz mol sayısını azaltan bir tepkimedir. Verimi artırmak için uygulanması gereken koşullar hangileridir?

• A) Yüksek sıcaklık ve düşük basınç
• B) Düşük sıcaklık ve yüksek basınç
• C) Yüksek sıcaklık ve yüksek basınç
• D) Düşük sıcaklık ve düşük basınç
• E) Sıcaklık ve basınç önemsizdir

Doğru cevap: B — Ekzotermik olduğu için düşük sıcaklık, mol sayısı azaldığı için yüksek basınç dengeyi ürün yönüne kaydırır. Pratikte çok düşük sıcaklık hızı öldürdüğü için ılımlı bir sıcaklık seçilir.

1. Ekzotermikte sıcaklığı düşürmek ileri kaydırır.
2. Mol sayısı azaldığı için basıncı artırmak ileri kaydırır.
3. Düşük sıcaklık ve yüksek basınç gerekir.

16. Sulu çözeltide kurulmuş bir dengeye saf su eklenerek çözelti seyreltilmektedir. Bu işlemin sisteme etkisi nasıl açıklanır?

• A) Bütün derişimler azalır ve sistem mol sayısı çok olan yöne kayar.
• B) Denge hiç etkilenmez.
• C) Denge sabiti küçülür.
• D) Tepkime durur.
• E) Yalnız ürünler etkilenir.

Doğru cevap: A — Seyreltme bütün derişimleri düşürür; gaz dengesinde hacim büyütmeye benzer biçimde sistem tanecik sayısı çok olan yöne kayar.

1. Su eklemek derişimleri düşürür.
2. Sistem derişimi artırmak ister.
3. Tanecik sayısı çok olan yöne kayar.

17. Bir öğrenci sıcaklığın dengeye etkisini araştırmak istemektedir. Bu deneyde sabit tutması gereken değişkenler hangileridir?

• A) Derişimler, basınç ve kabın hacmi
• B) Yalnız kabın rengi
• C) Yalnız ölçüm saati
• D) Yalnız katalizör miktarı
• E) Yalnız laboratuvarın büyüklüğü

Doğru cevap: A — Dengeyi kaydırabilecek diğer bütün etkenler sabit tutulmalı; yoksa kaymanın sıcaklıktan mı başka bir etkenden mi geldiği anlaşılmaz.

1. Sınanan değişken sıcaklıktır.
2. Dengeyi derişim, basınç ve hacim de etkiler.
3. Bunlar sabit tutulmalıdır.

18. Tabloda renkli bir gaz dengesinde sıcaklık değiştirildiğinde gözlenen renk verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan gözlem hangisidir?

• A) Renk yine açılır
• B) Renk hiç değişmez
• C) Renk kaybolur
• D) Kap patlar
• E) Renk koyulaşır

Doğru cevap: E — Soğutmada renk açılıyorsa ısıtmada ters yönde kayma olur ve renkli tür artar; renk koyulaşır.

1. Soğutma dengeyi bir yöne kaydırıyor.
2. Isıtma ters yöne kaydırır.
3. Renkli tür arttığı için renk koyulaşır.

19. Bir öğrenci katalizör ekleyerek tersinir tepkimenin verimini artırabileceğini düşünmektedir. Bu düşüncenin değerlendirmesi nedir?

• A) Doğrudur; katalizör ürün miktarını artırır.
• B) Yanlıştır; katalizör dengeyi kaydırmaz, yalnız süreyi kısaltır.
• C) Doğrudur; katalizör denge sabitini büyütür.
• D) Kısmen doğrudur; yalnız gazlarda geçerlidir.
• E) Belirlenemez.

Doğru cevap: B — Katalizör iki yönü aynı oranda hızlandırdığı için dengedeki derişimleri değiştirmez; yalnız o dengeye daha çabuk varılmasını sağlar.

1. Katalizör ileri ve geri tepkimeyi eşit oranda hızlandırır.
2. Denge yeri değişmez.
3. Verim değil, süre değişir.

20. Dengeye derişim, basınç ve sıcaklık etki eder; katalizör dengeyi kaydırmaz ve denge sabitini yalnız sıcaklık değiştirir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Basınç dengeyi kaydırabilir.
• B) Katalizör dengeye ulaşma süresini kısaltır.
• C) Sıcaklık denge sabitini değiştirir.
• D) Derişim değişimi dengeyi kaydırır.
• E) Katalizör ürün verimini artırır.

Doğru cevap: E — Verilen bilgi katalizörün dengeyi kaydırmadığını açıkça söyler; verimi artırdığı yargısı bununla çelişir.

1. Bilgide katalizörün dengeyi kaydırmadığı yazıyor.
2. Verim dengedeki ürün miktarıdır.
3. Kayma olmadan verim değişmez.