Günlük Hayatta Asitler ve Bazlar

1. Çaydanlıkta biriken kireci çözmek için bir ürün seçilecektir. Bu iş için uygun ürün hangisidir?

kireç: bazik tuz

• A) Bazik bir temizleyici
• B) Asidik bir temizleyici
• C) Saf su
• D) Nötr sabun
• E) Bitkisel yağ

Doğru cevap: B — Kireç bazik özellikteki kalsiyum karbonattır; asitle tepkimeye girerek çözünür.

1. Önce çözülecek maddeyi tanıyalım: çaydanlıktaki kireç, sudaki kalsiyum bileşiklerinin çökelmesiyle oluşan kalsiyum karbonattır ve bazik özellik taşır.
2. Bir maddeyi kimyasal yolla çözmek için onunla tepkimeye giren bir madde gerekir. Bazik bir tuzla tepkimeye giren madde asittir.
3. Öyleyse asidik bir temizleyici seçilmelidir. Asit karbonatla tepkimeye girer, karbondioksit açığa çıkar ve kireç suda çözünen bir tuza dönüşür. Evde sirke kullanılmasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: bazik ürün seçilseydi ✓ — iki bazik madde birbiriyle tepkimeye girmez, kireç olduğu gibi kalırdı.

2. Mutfakta yağ lekesi çözmek için bir ürün seçilecektir. Bu iş için uygun ürün hangisidir?

yağ + baz -> sabunlaşma

• A) Sirke
• B) Limon suyu
• C) Tuz ruhu
• D) Saf su
• E) Bazik bir temizleyici

Doğru cevap: E — Bazlar yağla tepkimeye girip onu suda çözünebilir hâle getirir; yağ çözücüler bu yüzden baziktir.

1. Sorunu koyalım: yağ apolar bir maddedir ve polar olan suda çözünmez. Yalnız suyla silmek yağ lekesini çıkarmaz.
2. Yağın kimyasal yapısına bakalım: yağlar uzun zincirli esterlerdir. Bazlar bu ester bağını kırar; sabunlaşma tepkimesi tam olarak budur.
3. Tepkimenin ürünü sabundur ve sabun molekülünün bir ucu suyla, öteki ucu yağla etkileşebilir. Böylece yağ suda taşınabilir hâle gelir ve durulanınca gider. Bu yüzden yağ çözücü ürünler baziktir.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki sirke, limon suyu ve tuz ruhu ✓ — üçü de asidik, yağ üzerinde etkisiz kalır.

3. Yukarıdaki uyarı, çamaşır suyu gibi ürünlerin ambalajında yer almaktadır. Bu uyarının kimyasal gerekçesi nedir?

• A) Ürünün kokusunun bozulması
• B) Ambalajın erimesi
• C) Karışımdan zehirli gaz açığa çıkabilmesi
• D) Ürünün ucuzlaması
• E) Rengin değişmesi

Doğru cevap: C — Çamaşır suyu asidik bir ürünle karıştırılırsa klor gazı açığa çıkar; bu gaz zehirlidir.

1. Uyarının hangi ürünlerde bulunduğuna bakalım: çamaşır suyu gibi klor içeren bazik ürünlerde. Klor, ürünün etkisini sağlayan bileşende bağlı hâlde durur.
2. Bu ürün asidik bir temizleyiciyle (tuz ruhu, kireç çözücü, sirke) karıştırılırsa asit, klorun bağlı olduğu yapıyı bozar ve klor gaz hâlinde açığa çıkar.
3. Klor gazı çok zehirlidir; kapalı bir banyoda solunduğunda solunum yollarına kalıcı zarar verebilir, ölümcül olabilir. Uyarı bir ambalaj süsü değil, doğrudan bir can güvenliği uyarısıdır.
4. Denetleyelim: iki ürün ayrı ayrı güvenli kullanılabiliyor ✓ — tehlike maddelerin kendisinde değil, karışımlarında.

4. Sirkenin ekşi tadı ve pH ölçümünün 3 civarında çıkması gözlenmektedir. Bu iki gözlem sirke hakkında ne söyler?

sirke pH ≈ 3

• A) Zayıf asit özelliği taşıdığını
• B) Kuvvetli baz olduğunu
• C) Nötr olduğunu
• D) Tuz olduğunu
• E) Çözünmediğini

Doğru cevap: A — Ekşi tat asitlerin ortak özelliğidir; pH’ın 7’nin altında ama çok düşük olmaması zayıf asit olduğunu gösterir.

1. İki gözlemi ayrı ayrı okuyalım. Ekşi tat, asitlerin ortak duyusal özelliğidir; bazlar acımsı tat verir ve kaygan hissettirir.
2. İkinci gözlem pH ölçümü: 3 civarı. Bu değer 7’nin altında olduğu için çözelti kesinlikle asidiktir.
3. Şimdi kuvvetini belirleyelim. Kuvvetli asitler aynı derişimde pH’ı 0-1 dolayına indirir. Sirkenin pH’ı 3 civarında kalıyorsa, moleküllerinin yalnız küçük bir bölümü iyonlaşıyor demektir; sirke zayıf asit özelliği taşır.
4. Denetleyelim: sirke gıda olarak tüketilebiliyor ✓ — kuvvetli asit olsaydı bu mümkün olmazdı.

5. Bir çiftçi toprağının fazla asidik olduğunu ölçmüş ve düzeltmek istemektedir. Bu amaçla toprağa ne eklemesi gerekir?

asidik toprak: pH < 7

• A) Sirke
• B) Limon suyu
• C) Tuz ruhu
• D) Kireç gibi bazik bir madde
• E) Saf su

Doğru cevap: D — Asidik toprağın pH’ını yükseltmek için bazik madde eklenir; tarımda bu iş için kireç kullanılır.

1. Sorunu belirleyelim: toprağın pH’ı 7’nin altında, yani fazla asidik. Bitkilerin çoğu belirli bir pH aralığında besin alabildiği için bu değerin yükseltilmesi gerekiyor.
2. pH’ı yükseltmenin yolu ortamdaki fazla hidronyumu bağlamaktır; bunu ancak bazik bir madde yapar.
3. Tarımda bu amaçla kireç kullanılır: ucuzdur, kolay bulunur ve toprakta yavaş çözünerek etkisini uzun süreye yayar. Kuvvetli bir baz kullanmak bitki köklerine zarar verirdi.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki sirke, limon suyu ve tuz ruhu ✓ — üçü de asidik, toprağı daha da asitleştirirdi.

6. Tabloda iki temizlik ürününün pH değeri ve niteliği verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan nitelik hangisidir?

• A) Kuvvetli asit
• B) Zayıf asit
• C) Nötr
• D) Zayıf baz
• E) Kuvvetli baz

Doğru cevap: E — pH 12, nötr noktadan çok uzakta ve yüksek taraftadır; bu kuvvetli baz demektir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ürün ve pH değeri, sağda niteliği. Dolu satır: tuz ruhu, pH 1 → kuvvetli asit.
2. Dolu satırdan iki bilgi çıkaralım. Birincisi yön: pH 7’nin altındaysa asidik, üstündeyse bazik. İkincisi kuvvet: değer ölçeğin ucuna ne kadar yakınsa madde o kadar kuvvetlidir; pH 1 uca çok yakın olduğu için "kuvvetli" denmiş.
3. Çamaşır suyunun pH’ı 12: 7’nin üstünde, yani bazik; üstelik üst uca (14) çok yakın, yani kuvvetli. Boşluğa "kuvvetli baz" gelir.
4. Denetleyelim: iki ürün ölçeğin iki ucunda ✓ — karıştırıldıklarında şiddetli tepkime vermelerinin nedeni de bu.

7. Şampuan ambalajlarında "pH dengeli" ifadesi yer almaktadır. Bu ifadenin anlamı nedir?

• A) Ürünün pH’ının 14 olduğu
• B) Ürünün pH’ının cilde yakın, hafif asidik bir değerde tutulduğu
• C) Ürünün hiç pH’ı olmadığı
• D) Ürünün kuvvetli baz olduğu
• E) Ürünün su olduğu

Doğru cevap: B — "pH dengeli", ürünün pH’ının cilde yakın, hafif asidik bir değerde tutulduğu anlamına gelir.

1. Cildin kendi pH’ını koyalım: sağlıklı deri ve saç yüzeyi hafif asidiktir, pH’ı 5 dolayındadır. Bu asitlik zararlı mikroorganizmalara karşı doğal bir koruma sağlar.
2. Sabun ve şampuanların çoğu üretim gereği baziktir. Bazik bir ürün bu doğal asit örtüyü bozar; saç kabarır, deri kurur ve tahriş olur.
3. "pH dengeli" ifadesi, ürünün pH’ının cildin kendi değerine yaklaştırıldığını söyler. Amaç ürünü nötr yapmak değil, cilde yakın kılmaktır.
4. Denetleyelim: pH 14 olsaydı ✓ — o değer kuvvetli baz demek olurdu ve ürün cildi yakardı.

8. Kek yapımında kabartma tozunun yanına limon suyu ya da yoğurt eklenmesi önerilmektedir. Bu önerinin kimyasal gerekçesi nedir?

• A) Tadı değiştirmek
• B) Kabartma tozundaki bazik maddenin asitle tepkimeye girip gaz üretmesi
• C) Rengi açmak
• D) Hamuru soğutmak
• E) Pişme süresini uzatmak

Doğru cevap: B — Kabartma tozundaki bazik tuz asitle tepkimeye girer; açığa çıkan karbondioksit hamuru kabartır.

1. Kabartmanın nasıl olduğunu belirleyelim: hamurun içinde gaz kabarcıkları oluşmalı ve pişerken bu kabarcıklar hamuru şişirmeli.
2. Kabartma tozu bazik bir tuz (karbonat) içerir. Karbonatlar asitle tepkimeye girdiğinde karbondioksit gazı açığa çıkarır.
3. Limon suyu ve yoğurt asidik maddelerdir. Hamura eklendiklerinde karbonatla tepkimeye girer ve gaz üretimi başlar; hamur kabarır. Asidik bir bileşen eklenmezse tepkime yeterince yürümez ve kek yeterince kabarmaz.
4. Denetleyelim: sirke ile karbonatın köpürmesi ✓ — aynı tepkimenin mutfaktaki tanıdık gösterimi.

9. Arı sokmasının asidik, yaban arısı sokmasının bazik olduğu bilinmektedir. Bu bilgiye göre arı sokmasına uygulanacak madde hangisidir?

• A) Limon suyu
• B) Sirke
• C) Karbonatlı su gibi hafif bazik bir çözelti
• D) Tuz ruhu
• E) Saf alkol

Doğru cevap: C — Asidik etkiyi hafif bazik bir madde nötralleştirir; cilt için kuvvetli değil hafif olanı seçilir.

1. Sokmanın kimyasal doğasını yazalım: arı sokması asidiktir. Öyleyse etkisini azaltmak için ortamdaki asidi bağlayacak bir madde gerekir.
2. Bunu yapan madde bazdır; asit ile baz nötralleşme tepkimesi verir. Seçeneklerdeki limon suyu ve sirke asidik olduğu için elenir; ikisi de etkiyi artırırdı.
3. Geriye iki bazik seçenek gibi görünen durum kalıyor, ama burada ikinci bir ölçüt devreye girer: madde CİLDE uygulanacaktır. Kuvvetli baz dokuyu yakar. Karbonatlı su gibi hafif bazik bir çözelti hem asidi nötrler hem cilde zarar vermez.
4. Denetleyelim: yaban arısı sokmasında tersi gerekir ✓ — o bazik olduğu için sirke gibi hafif asidik bir madde kullanılır.

10. Sanayi bacalarından çıkan kükürt ve azot oksitleri yağmur suyunda çözünmektedir. Bu olayın çevresel sonucu nedir?

• A) Yağmurun asitleşip toprağa, suya ve yapılara zarar vermesi
• B) Yağmurun baz hâline gelmesi
• C) Yağmurun tuzlanması
• D) Yağmurun donması
• E) Hiçbir değişiklik olmaması

Doğru cevap: A — Kükürt ve azot oksitleri suyla birleşip asit oluşturur; oluşan asit yağmuru toprağa, sulara ve yapılara zarar verir.

1. Olayın ilk adımını yazalım: bacalardan çıkan kükürt ve azot oksitleri atmosferdeki su damlacıklarında çözünür ve onlarla birleşerek sülfürik ile nitrik asit oluşturur.
2. Böylece yağmurun pH’ı düşer; normalde 5,6 dolayında olan yağmur suyu daha asidik hâle gelir. Buna asit yağmuru denir.
3. Zararı üç ayrı alanda görülür. Toprakta pH’ı düşürüp bitki besinlerinin alınmasını engeller; göllerde suyu asitleştirip canlıları öldürür; mermer ve kireç taşı yapıları, karbonatları çözerek aşındırır.
4. Denetleyelim: zarar kaynaktan uzakta da görülüyor ✓ — oksitler rüzgârla taşındığı için etki sınır tanımıyor.

11. Lavabo açıcı ürünlerin çoğu kuvvetli bazik maddeler içermektedir. Bu tercihin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bazın saç ve yağ gibi tıkanıklık yapan organik maddeleri parçalaması
• B) Bazın boruyu ısıtması
• C) Bazın suyu buharlaştırması
• D) Bazın kireç oluşturması
• E) Bazın kokuyu artırması

Doğru cevap: A — Tıkanıklığın çoğu saç ve yağdır; kuvvetli baz bu organik yapıları parçalayarak suda taşınabilir hâle getirir.

1. Tıkanıklığın neyden oluştuğunu belirleyelim: gider borularında biriken şey çoğunlukla saç, sabun kalıntısı ve yağdır. Üçü de organik maddedir.
2. Saç keratin adı verilen bir proteindir, yağlar ise esterdir. Kuvvetli bazlar hem protein zincirlerini hem ester bağlarını kırar.
3. Parçalanan bu yapılar suda çözünebilir küçük parçalara dönüşür ve suyla birlikte akıp gider. Ürünlerin kuvvetli bazik seçilmesinin nedeni budur; asidik bir ürün saç ve yağ üzerinde bu etkiyi göstermez.
4. Denetleyelim: aynı ürün cilde de zarar verir ✓ — cilt de protein olduğu için eldiven kullanımı zorunlu.

12. Kuvvetli asit ya da baz içeren ürünlerle çalışırken eldiven ve gözlük kullanılması istenmektedir. Bu önlemin gerekçesi nedir?

• A) Ürünün kokusunu azaltmak
• B) Ürünün rengini korumak
• C) Ürünün daha hızlı etki etmesi
• D) Bu maddelerin deriyi ve gözü ciddi biçimde yakabilmesi
• E) Ürünün ucuzlaması

Doğru cevap: D — Kuvvetli asit ve bazlar dokuyla tepkimeye girip kalıcı yanık oluşturabilir; koruyucu ekipman zorunludur.

1. Bu ürünlerin ortak özelliğini yazalım: pH ölçeğinin uçlarına yakındırlar, yani çok derişik hidronyum ya da hidroksit içerirler.
2. Deri ve göz dokusu protein ve yağdan oluşur. Kuvvetli bazlar bu yapıları parçalar, kuvvetli asitler ise su çekerek dokuyu tahrip eder. İki durumda da kimyasal yanık oluşur.
3. Göz özellikle savunmasızdır: sıçrayan tek damla kalıcı görme kaybına yol açabilir. Bu yüzden eldiven ve gözlük isteğe bağlı değil, zorunlu önlemdir.
4. Denetleyelim: hasar anında hissedilmeyebiliyor ✓ — özellikle bazlarda yanma hissi geç başladığı için önlem daha da önemli.

13. Asitli içecekler tüketildikten sonra hemen diş fırçalamanın önerilmediği belirtilmektedir. Bu önerinin gerekçesi nedir?

• A) Fırçanın kırılması
• B) Diş macununun tükenmesi
• C) Suyun soğuk olması
• D) Asitle yumuşamış minenin fırçalamayla aşınması
• E) Ağızda köpük oluşması

Doğru cevap: D — Asit diş minesini geçici olarak yumuşatır; o hâldeyken fırçalamak minenin daha çok aşınmasına yol açar.

1. Asidin mineye ne yaptığını yazalım: mine az çözünen bir kalsiyum tuzudur ve asitli içecek yüzeydeki bu yapıyı kısmen çözer. Yüzey geçici olarak yumuşar.
2. Tükürük bu durumu kendiliğinden onarır: ağızdaki pH yükseldikçe çözünen mineraller yüzeye geri çöker ve mine yeniden sertleşir. Bu onarım yarım saat kadar sürer.
3. Fırçalamak ise mekanik bir aşındırmadır. Mine henüz yumuşakken fırçalanırsa, onarılacak tabaka fırçayla sıyrılıp kalıcı olarak kaybedilir. Bu yüzden bir süre beklemek önerilir.
4. Denetleyelim: ağzı suyla çalkalamak zarar vermiyor ✓ — mekanik aşındırma olmadığı için, hatta asidi seyreltip onarımı hızlandırıyor.

14. Tabloda kirlilik türleri ile uygun temizleyiciler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan eşleştirme hangisidir?

• A) Yine bazik temizleyici
• B) Asidik temizleyici
• C) Saf su
• D) Nötr sabun
• E) Alkol

Doğru cevap: B — Kireç ve pas asitle tepkimeye girip çözünür; bu kirler için asidik temizleyici seçilir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kirlilik türü, sağda uygun ürün. Dolu satır: yağ ve organik kir → bazik temizleyici.
2. Dolu satırdaki mantığı okuyalım: kirin kimyasal doğası, onunla tepkimeye girecek ürünü belirliyor. Organik kir bazla parçalanıyordu.
3. Kireç bazik bir karbonat tuzudur, pas ise demir oksittir. İkisi de asitle tepkimeye girip suda çözünebilir tuzlara dönüşür. Öyleyse bu satırın karşılığı asidik temizleyicidir.
4. Denetleyelim: iki satır birbirinin tersi ✓ — bazik kir asitle, organik kir bazla çözülüyor.

15. Alüminyum kaplarda kuvvetli bazik temizleyici kullanılmaması önerilmektedir. Bu önerinin gerekçesi nedir?

• A) Bazın kabı boyaması
• B) Bazın kabı ısıtması
• C) Alüminyumun kuvvetli bazlarla tepkimeye girip aşınması
• D) Bazın kokusunun kalması
• E) Bazın kabı ağırlaştırması

Doğru cevap: C — Alüminyum hem asitlerle hem bazlarla tepkimeye girebilen bir metaldir; kuvvetli baz yüzeyi aşındırır.

1. Alüminyumun ayırt edici özelliğini koyalım: çoğu metalden farklı olarak hem asitlerle hem kuvvetli bazlarla tepkimeye girer. Bu davranışa amfoterlik denir.
2. Normalde alüminyum yüzeyini ince ve dayanıklı bir oksit tabakası korur; kabın uzun süre dayanmasını sağlayan da bu tabakadır.
3. Kuvvetli bazik bir temizleyici bu koruyucu oksit tabakasını çözer ve altındaki metalle tepkimeye girer. Yüzey matlaşır, kararır ve aşınır; hasar kalıcıdır. Bu yüzden alüminyum kaplarda kuvvetli baz kullanılmaz.
4. Denetleyelim: paslanmaz çelikte aynı sorun yok ✓ — o amfoter olmadığı için bazik üründen etkilenmiyor.

16. Evde bir çözeltinin asidik mi bazik mi olduğunu belirlemek gerekmektedir. Bu amaçla kullanılabilecek en pratik yöntem nedir?

• A) Tadına bakmak
• B) Kokusunu almak
• C) Elle dokunmak
• D) pH kâğıdı ya da turnusol kullanmak
• E) Isıtmak

Doğru cevap: D — Bilinmeyen çözelti tadılmaz ve dokunulmaz; pH kâğıdı ya da turnusol güvenli ve pratik yöntemdir.

1. Seçenekleri önce güvenlik yönünden eleyelim. Tadına bakmak ve elle dokunmak, madde kuvvetli asit ya da baz çıkarsa ciddi yanığa yol açar; laboratuvarda ve evde kesinlikle yapılmaz.
2. Kokusunu almak da güvenli değildir ve zaten çoğu çözelti kokusuyla ayırt edilemez. Isıtmak ise pH hakkında hiçbir bilgi vermez, üstelik zararlı buhar çıkarabilir.
3. Geriye gösterge kâğıdı kalıyor: turnusol ya da pH kâğıdı çözeltiye değdirildiğinde renk değiştirir ve ortamın asidik mi bazik mi olduğunu anında gösterir. Hem güvenli hem pratiktir.
4. Denetleyelim: pH kâğıdı ayrıca kabaca değeri de veriyor ✓ — turnusol yalnız yönü söylerken pH kâğıdı ölçeğe yaklaşık bir sayı da veriyor.

17. Havuz suyunun pH değeri düzenli olarak ölçülüp belirli bir aralıkta tutulmaktadır. Bu uygulamanın nedeni nedir?

havuz pH aralığı: 7,2 - 7,6

• A) Suyun renginin korunması
• B) Suyun daha hızlı akması
• C) Aralık dışına çıkan pH’ın cildi tahriş etmesi ve dezenfektanı etkisizleştirmesi
• D) Suyun soğuk kalması
• E) Havuzun derinleşmesi

Doğru cevap: C — pH çok düşükse cilt ve göz tahriş olur, çok yüksekse klorun dezenfekte gücü düşer; iki uçta da sorun çıkar.

1. Verilen aralığa bakalım: 7,2 - 7,6. Bu, nötrün hemen üstünde çok dar bir bant. Öyleyse hem aşağı hem yukarı sapmanın ayrı birer sakıncası olmalı.
2. Aşağı sapmayı düşünelim: su asidikleştikçe göz ve cilt tahriş olur, ayrıca havuz donanımındaki metal parçalar aşınmaya başlar.
3. Yukarı sapmada ise farklı bir sorun çıkar: klorun dezenfekte edici etkin biçimi bazik ortamda azalır. Su temiz görünse de mikroorganizmalara karşı koruma zayıflar; ayrıca kireç çökelmesi artar. İki uçta da sorun olduğu için pH dar bir aralıkta tutulur.
4. Denetleyelim: aralık tam 7 değil, biraz üstü ✓ — göz için en rahat değer buraya denk geldiği için seçilmiş.

18. Ahşap ve doğal taş yüzeyler için nötr temizleyiciler önerilmektedir. Bu önerinin gerekçesi nedir?

• A) Asidik ve bazik ürünlerin bu yüzeylerin yapısını bozabilmesi
• B) Nötr ürünlerin daha ucuz olması
• C) Nötr ürünlerin kokusuz olması
• D) Nötr ürünlerin daha hızlı kuruması
• E) Nötr ürünlerin renk vermesi

Doğru cevap: A — Doğal taş asitle, ahşabın cilası bazla bozulabilir; nötr ürün iki riski de ortadan kaldırır.

1. Bu soruda ölçütün değiştiğini görelim: öteki sorularda kirin doğasına bakılıyordu, burada korunması gereken şey YÜZEYİN kendisi.
2. Doğal taşların çoğu (mermer, traverten) kalsiyum karbonat içerir. Asidik bir temizleyici kireci nasıl çözüyorsa bu yüzeyi de aynı biçimde aşındırır; parlaklık kalıcı olarak kaybolur.
3. Ahşapta ise tersi risk vardır: bazik ürünler yüzeydeki cilayı ve doğal yağı çözer, ahşap matlaşıp kurur. İki yüzey için de ne asit ne baz uygundur; nötr temizleyici tek güvenli seçenektir.
4. Denetleyelim: nötr ürün organik kirde daha az etkili ✓ — burada temizleme gücünden, yüzeyi korumak için bilerek ödün veriliyor.

19. Temizlik ürünü ambalajlarında belirtilen seyreltme oranına uyulması istenmektedir. Fazla derişik kullanmanın sakıncası nedir?

• A) Ürünün kokusunun azalması
• B) Temizlik süresinin uzaması
• C) Ürünün donması
• D) Ambalajın küçülmesi
• E) Yüzeye zarar verme ve sağlık riski taşıma

Doğru cevap: E — Derişim arttıkça temizleme gücü aynı oranda artmaz, ama aşındırıcılık ve solunum riski belirgin biçimde artar.

1. Seyreltme oranının neden yazıldığını düşünelim: üretici, ürünün en verimli çalıştığı derişimi belirlemiştir. O derişimde kir yeterince çözülür.
2. Daha derişik kullanmanın kazancı sınırlıdır: kir zaten çözülüyorsa fazla madde ek bir yarar sağlamaz, yalnız durulama güçleşir ve yüzeyde kalıntı bırakır.
3. Buna karşılık riskler hızla artar. Derişik ürün yüzeyi aşındırır, boya ve cilayı bozar; ayrıca buharı yoğunlaşacağı için solunum yollarını tahriş eder. Kazanç küçük, risk büyüktür.
4. Denetleyelim: seyreltilen ürün daha uzun süre yetiyor ✓ — orana uymak ekonomik olarak da kazançlı.

20. Kireç asitle, yağ bazla çözülür; kuvvetli asit ve bazlar aşındırıcıdır ve bazı ürünler karıştırıldığında zehirli gaz açığa çıkar. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Kirin türü ürün seçimini belirler.
• B) Temizlik ürünleri karıştırılmamalıdır.
• C) Kuvvetli ürünlerde koruyucu ekipman gerekir.
• D) Yağ lekesinde bazik ürün tercih edilir.
• E) Ürünleri karıştırmak temizleme gücünü artırır.

Doğru cevap: E — Verilen bilgi karıştırmanın zehirli gaz üretebileceğini söyler; gücü artırdığı yargısı bununla çelişir.

1. Verilen bilgiyi üç yargıya ayıralım: kireç asitle, yağ bazla çözülür; kuvvetli asit ve bazlar aşındırıcıdır; bazı ürünler karıştırıldığında ZEHİRLİ GAZ açığa çıkar.
2. Seçenekleri bunlarla karşılaştıralım. Kirin türünün ürün seçimini belirlemesi ve yağ lekesinde bazik ürün tercih edilmesi birinci yargıdan, koruyucu ekipman gereği ikincisinden, ürünlerin karıştırılmaması üçüncüsünden doğrudan çıkıyor.
3. Geriye kalan yargı, karıştırmanın temizleme gücünü artıracağını söylüyor. Bu hem bilgiyle çelişir hem kimyasal olarak yanlıştır: asit ile baz karıştırıldığında birbirini nötralleştirip ikisi de etkisizleşir, üstelik zehirli gaz çıkabilir. Bu yargı söylenemez.
4. Denetleyelim: yargı yalnız yanlış değil tehlikeli de ✓ — ambalaj uyarılarının varlık nedeni tam olarak bu inanç.