Kimyasal Tepkimelerde Hız

1. Bir tepkimede giren maddenin derişimi 4 saniyede 0,8 mol/L azalmaktadır. Buna göre tepkimenin ortalama hızı kaç mol/L × s olur?

hız = derişim değişimi / zaman

• A) 0,1
• B) 0,2
• C) 0,4
• D) 2
• E) 3,2

Doğru cevap: B — Hız, derişim değişiminin zamana oranıdır; 0,8 / 4 = 0,2 mol/L·s.

1. Verilenleri yazalım: derişim değişimi 0,8 mol/L, geçen süre 4 s, istenen ortalama hız. Bağıntı hız = derişim değişimi / zaman.
2. Değerleri yerleştirelim: hız = 0,8 / 4.
3. İşlemi yapalım: hız = 0,2. Birim (mol/L) / s = mol/L·s. Tepkimede her saniye 0,2 mol/L giren madde harcanıyor.
4. Denetleyelim: 0,2 × 4 = 0,8 ✓ — bulunan hız ile süre çarpımı verilen derişim değişimini geri veriyor.

2. Grafikte bir tepkimede giren maddenin derişiminin zamanla değişimi verilmiştir. Grafiğe göre tepkime hızı zamanla nasıl değişir?

• A) Sürekli artar.
• B) Azalarak sıfıra yaklaşır.
• C) Sabit kalır.
• D) Önce azalır sonra artar.
• E) Belirlenemez.

Doğru cevap: B — Eğrinin eğimi başta dik, sonra yatık; eğim hızı verdiğine göre hız azalarak sıfıra yaklaşır.

1. Grafiğin eksenlerini okuyalım: yatay eksende zaman, dikey eksende giren maddenin derişimi. Eğri sürekli iniyor, çünkü giren harcanıyor.
2. Hızın grafikte neye karşılık geldiğini belirleyelim: hız, derişimin zamana göre değişimidir, yani eğrinin EĞİMİDİR. Dik eğim büyük hız, yatık eğim küçük hız demektir.
3. Eğri başta dik iniyor, sonra giderek yatıklaşıyor. Öyleyse hız başlangıçta en büyük, sonra sürekli azalıyor ve eğri yataya yaklaştıkça sıfıra yaklaşıyor.
4. Denetleyelim: eğri hiç yükselmiyor ✓ — giren madde yeniden oluşmadığı için hız artamıyor.

3. Bir tepkimede hız zamanla azalmaktadır. Bu azalmanın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sıcaklığın kendiliğinden düşmesi
• B) Ürünlerin yok olması
• C) Katalizörün tükenmesi
• D) Kabın küçülmesi
• E) Giren maddelerin derişiminin azalmasıyla etkin çarpışma sayısının düşmesi

Doğru cevap: E — Tepkime ilerledikçe giren madde azalır; birim hacimdeki tanecik sayısı düştüğü için etkin çarpışma sayısı ve hız azalır.

1. Hızı neyin belirlediğini koyalım: birim zamanda gerçekleşen etkin çarpışma sayısı. Öyleyse hızın azalması, çarpışmaların seyrelmesi demektir.
2. Tepkime ilerlerken ne değiştiğine bakalım: giren maddeler harcanıyor, derişimleri düşüyor. Kap içindeki tanecik sayısı azalıyor.
3. Az tanecik daha seyrek çarpışır. Öyleyse etkin çarpışma sayısı ve buna bağlı olarak hız azalır. Bu, tepkimenin kendi ilerlemesinin doğal sonucudur.
4. Denetleyelim: sıcaklık ya da katalizör değişmiyor ✓ — azalmanın nedeni dışarıdan bir etken değil, derişimin kendi düşüşü.

4. Aynı tepkime biri 20 °C, diğeri 60 °C’de yürütülmektedir. Sıcaklığın tepkime hızına etkisi nasıl açıklanır?

sıcaklık artışı -> etkin çarpışma artışı

• A) Hızı azaltır; tanecikler yavaşlar.
• B) Hızı değiştirmez.
• C) Hızı artırır; taneciklerin hızı ve etkin çarpışma sayısı artar.
• D) Yalnız ürünleri değiştirir.
• E) Yalnız katalizörlü tepkimelerde etkilidir.

Doğru cevap: C — Sıcaklık artınca tanecikler hem daha sık hem daha enerjik çarpışır; etkin çarpışma sayısı ve hız artar.

1. Sıcaklığın tanecik düzeyindeki karşılığını yazalım: taneciklerin ortalama hareket enerjisi. Sıcaklık artınca tanecikler hızlanır.
2. Bunun iki ayrı sonucu vardır. Birincisi, hızlı tanecikler birim zamanda daha çok çarpışır; çarpışma sıklığı artar.
3. İkincisi ve daha önemlisi, çarpışmaların enerjisi büyür. Aktifleşme enerjisini aşabilen taneciklerin oranı hızla yükselir. İki etki birlikte etkin çarpışma sayısını artırır ve tepkime 60 °C’de 20 °C’dekinden çok daha hızlı yürür.
4. Denetleyelim: asıl belirleyici olan ikinci etki ✓ — sıcaklık az arttığında bile hızın katlanması bununla açıklanıyor.

5. Tabloda aynı maddenin iki farklı biçiminin çözünme hızı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan değerlendirme hangisidir?

• A) Daha hızlı
• B) Daha yavaş
• C) Aynı
• D) Hiç çözünmez
• E) Belirsiz

Doğru cevap: B — Kesme şekerde temas yüzeyi küçük olduğu için çözünme yavaştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda maddenin biçimi, sağda çözünme hızı. Dolu satır: toz hâlindeki şeker → hızlı.
2. Olayın nerede gerçekleştiğini belirleyelim: çözünme, katının su ile TEMAS ETTİĞİ yüzeyde olur. İçerideki tanecikler suya değene kadar çözünemez.
3. Aynı kütledeki şeker toz hâline getirildiğinde toplam yüzey alanı kat kat büyür; su aynı anda çok daha fazla tanecikle temas eder. Kesme şekerde ise yalnız dış yüzey temas hâlindedir. Öyleyse çözünme daha yavaştır.
4. Denetleyelim: kesme şeker karıştırılırsa hızlanıyor ✓ — karıştırma yüzeydeki doymuş tabakayı uzaklaştırıyor, ama yüzey alanı yine küçük.

6. Bir tepkimeye katalizör eklendiğinde hızın arttığı gözlenmektedir. Katalizörün bu etkiyi hangi yolla sağladığı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Aktifleşme enerjisini düşürerek
• B) Sıcaklığı yükselterek
• C) Derişimi artırarak
• D) Ürünleri uzaklaştırarak
• E) Kabı büyülterek

Doğru cevap: A — Katalizör tepkimeye daha düşük enerji engelli bir yol açar; aktifleşme enerjisini düşürerek hızı artırır.

1. Tepkimenin önündeki engeli hatırlayalım: taneciklerin tepkime verebilmesi için aktifleşme enerjisini aşması gerekir. Bu enerjiye ulaşamayan çarpışmalar sonuçsuz kalır.
2. Katalizörün ne yaptığını görelim: tepkimeyi zorlamaz, taneciklere enerji de vermez. Yaptığı şey, ürünlere giden daha düşük engelli ALTERNATİF bir yol açmaktır.
3. Engel alçalınca, aynı sıcaklıkta onu aşabilen tanecik oranı büyür. Etkin çarpışma sayısı arttığı için hız yükselir. Sıcaklığı yükseltmeden hız kazanmanın yolu budur.
4. Denetleyelim: girenlerin ve ürünlerin enerjisi değişmiyor ✓ — katalizör yolu değiştiriyor, uçları değil.

7. Bir tepkime tamamlandıktan sonra kullanılan katalizörün miktarı ölçülmektedir. Bu ölçümde beklenen sonuç nedir?

• A) Katalizör tümüyle tükenmiştir.
• B) Katalizör miktarı yarıya inmiştir.
• C) Katalizör miktarı artmıştır.
• D) Katalizör miktarı değişmemiştir.
• E) Katalizör ürüne dönüşmüştür.

Doğru cevap: D — Katalizör ara basamaklarda kullanılır ama sonunda geri çıkar; net miktarı değişmez.

1. Katalizörün tepkimeye hiç karışmadığını sanmayalım: karışır. Girenlerle geçici ara ürünler oluşturur ve tepkimenin daha kolay bir yoldan yürümesini sağlar.
2. Ama bu ara ürünler kalıcı değildir. Sonraki basamakta parçalanır, ürünler açığa çıkar ve katalizör olduğu gibi geri verilir.
3. Öyleyse katalizör harcanan bir madde değildir; tepkime sonunda miktarı başlangıçtakiyle aynıdır. Denklemde giren ya da ürün olarak yazılmaması, ok üzerinde gösterilmesi bu yüzdendir.
4. Denetleyelim: küçük miktar katalizör çok maddeyi çevirebiliyor ✓ — her çevrimde geri kazanıldığı için defalarca kullanılıyor.

8. Sabit sıcaklıkta yürüyen bir tepkimede giren maddenin derişimi artırılmaktadır. Bu değişikliğin hıza etkisi nedir?

derişim = mol / L

• A) Hız azalır.
• B) Hız değişmez.
• C) Birim hacimdeki çarpışma sayısı arttığı için hız artar.
• D) Tepkime durur.
• E) Yalnız ürünler değişir.

Doğru cevap: C — Derişim birim hacimdeki tanecik sayısıdır; artması çarpışma olasılığını ve hızı artırır.

1. Derişimin ne olduğunu koyalım: birim hacimde bulunan madde miktarı, yani belirli bir hacme sıkışmış tanecik sayısı.
2. Tepkimenin nasıl gerçekleştiğini hatırlayalım: tanecikler çarpışmalı ve bu çarpışmaların bir bölümü etkin olmalı.
3. Aynı hacimde daha çok tanecik bulunduğunda birbirlerine rastlama olasılığı artar; birim zamandaki çarpışma sayısı ve buna bağlı olarak etkin çarpışma sayısı büyür. Öyleyse derişim artınca hız artar.
4. Denetleyelim: sıcaklık sabit tutuluyor ✓ — çarpışmaların enerjisi aynı kalıyor, artan yalnız sayıları.

9. Her çarpışmanın tepkimeyle sonuçlanmadığı bilinmektedir. Bir çarpışmanın tepkimeye yol açması için gereken iki koşul nedir?

• A) Yeterli enerji ve uygun yönelim
• B) Yalnız yüksek sıcaklık
• C) Yalnız yüksek basınç
• D) Katalizör ve ışık
• E) Yalnız uygun kap

Doğru cevap: A — Etkin çarpışma için tanecikler hem aktifleşme enerjisini aşacak enerjiye sahip olmalı hem de uygun yönelimle çarpışmalıdır.

1. Neden her çarpışmanın tepkime vermediğini görelim: tepkime, eski bağların kopup yenilerinin kurulmasıdır. Çarpışmanın bunu başarması gerekir.
2. Birinci koşul enerjidir: çarpışma, bağları koparacak kadar şiddetli olmalı, yani aktifleşme enerjisini aşmalıdır. Yavaş bir çarpışmada tanecikler yalnız sekip ayrılır.
3. İkinci koşul yönelimdir: tanecikler doğru yüzlerinden çarpışmalıdır. Enerjisi yeterli olsa bile ters yönden gelen bir çarpışma, kopması gereken bağı hiç zorlamayabilir. İki koşul birlikte sağlandığında çarpışma etkindir.
4. Denetleyelim: katalizör birinci koşulu kolaylaştırıyor ✓ — enzimler ise ayrıca ikinci koşulu, yönelimi de düzenliyor.

10. Bir tepkimenin hız denklemindeki m ve n üsleri araştırılmaktadır. Bu üsler nasıl belirlenir?

r = k × [A]^m × [B]^n

• A) Denklemdeki katsayılara eşit alınır.
• B) Deneyle ölçülür.
• C) Molekül kütlelerinden hesaplanır.
• D) Sıcaklıktan bulunur.
• E) Katalizöre göre değişir.

Doğru cevap: B — Hız denklemindeki dereceler denkleştirme katsayılarından okunamaz; yalnız deneyle belirlenir.

1. Yaygın hatayı baştan adlandıralım: m ve n üsleri, denkleştirilmiş denklemdeki katsayılara EŞİT DEĞİLDİR. Bu, konunun en çok yanlış yapılan noktasıdır.
2. Nedenini görelim: çoğu tepkime tek adımda değil, birkaç basamakta yürür. Toplam hızı en yavaş basamak belirler ve o basamakta hangi maddelerin yer aldığı denkleme bakılarak bilinemez.
3. Öyleyse dereceler ancak deneyle bulunur: bir maddenin derişimi değiştirilip ötekiler sabit tutulur, hızın nasıl değiştiği ölçülür. Derişim 2 katına çıkarken hız 4 katına çıkıyorsa derece 2’dir.
4. Denetleyelim: bir madde denklemde bulunduğu hâlde derecesi sıfır çıkabiliyor ✓ — katsayıdan okunsaydı bu olanaksız olurdu.

11. Tabloda B derişimi sabit tutularak yapılan iki deneyin sonuçları verilmiştir. Tabloya göre tepkimenin A’ya göre derecesi kaçtır?

• A) 0
• B) 1
• C) 2
• D) 3
• E) 4

Doğru cevap: C — A derişimi 2 katına çıkarken hız 4 katına çıkmış; 2² = 4 olduğuna göre derece 2’dir.

1. Tablodan iki deneyi karşılaştıralım: B derişimi sabit tutulmuş, yalnız A değiştirilmiş. Öyleyse hızdaki değişimin tek nedeni A.
2. Oranları bulalım: derişim 0,1’den 0,2’ye çıkmış, yani 2 katına. Hız 0,2’den 0,8’e çıkmış, yani 4 katına.
3. Kuralı uygulayalım: hız, derişim oranının derece kuvvetiyle değişir. Öyleyse 2^m = 4 olmalı. 2² = 4 olduğuna göre m = 2; tepkime A’ya göre ikinci derecedendir.
4. Denetleyelim: derece 1 olsaydı hız da 2 katına çıkardı ✓ — dört kat artış karesel bağımlılığı gösteriyor.

12. Bir tepkimede A maddesinin derişimi iki katına çıkarıldığı hâlde hızın değişmediği ölçülmüştür. Buna göre tepkimenin A’ya göre derecesi kaçtır?

• A) 0
• B) 1
• C) 2
• D) 3
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: A — Derişim değişmesine karşın hız değişmiyorsa o madde hız denkleminde sıfırıncı derecedendir.

1. Gözlemi yazalım: A derişimi iki katına çıkarılmış, ama hız hiç değişmemiş. Öyleyse A, hızı belirlemiyor.
2. Kuralı uygulayalım: hız, derişim oranının derece kuvvetiyle değişir. Burada oran 2, hızdaki değişim ise 1 kat, yani 2^m = 1.
3. Bir sayının hangi kuvveti 1 eder? Sıfırıncı kuvveti. Öyleyse m = 0; tepkime A’ya göre sıfırıncı derecedendir. Bu, A’nın hız belirleyen yavaş basamakta yer almadığı anlamına gelir.
4. Denetleyelim: A denklemde bulunduğu hâlde derecesi sıfır ✓ — derecelerin katsayılardan okunamayacağının doğrudan kanıtı.

13. Gaz fazında yürüyen bir tepkimede kabın hacmi küçültülerek basınç artırılmaktadır. Bu değişikliğin tepkime hızına etkisi nedir?

• A) Hız azalır.
• B) Hız değişmez.
• C) Tepkime durur.
• D) Derişim arttığı için hız artar.
• E) Yalnız sıcaklık değişir.

Doğru cevap: D — Hacim küçülünce birim hacimdeki tanecik sayısı, yani derişim artar; çarpışma sıklaşır ve hız yükselir.

1. Neyin değişip neyin değişmediğini ayıralım: kaba yeni madde EKLENMİYOR, tanecik sayısı aynı kalıyor. Değişen tek şey kabın hacmi.
2. Derişimin tanımına dönelim: madde miktarının hacme oranı. Pay sabitken payda küçülürse kesir büyür; öyleyse derişim artmıştır.
3. Derişim arttığında tanecikler birbirine daha yakın olur, birim zamandaki çarpışma sayısı ve etkin çarpışma sayısı büyür. Sonuç olarak tepkime hızlanır. Gaz tepkimelerinde basınç artışının hızı artırmasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: sıcaklık değişmiyor ✓ — çarpışmaların enerjisi aynı, artan yalnız sıklığı.

14. Aynı koşullarda yürütülen iki farklı tepkimeden birinin çok hızlı, diğerinin çok yavaş olduğu gözlenmektedir. Bu farkın nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?

• A) Tepkimelerin aktifleşme enerjilerinin farklı olması
• B) Kapların renginin farklı olması
• C) Ölçüm saatinin farklı olması
• D) Laboratuvarın büyüklüğü
• E) Deneyi yapan kişinin farklı olması

Doğru cevap: A — Koşullar aynıysa farkı yaratan maddelerin kendi doğasıdır; tepkimelerin aktifleşme enerjileri farklıdır.

1. Soruda verilen sınırlamayı görelim: iki tepkime AYNI koşullarda yürütülüyor. Öyleyse sıcaklık, derişim, yüzey ve katalizör gibi dış etkenler farkı açıklayamaz.
2. Geriye tek şey kalıyor: maddelerin kendisi. Her tepkimede kopması gereken bağlar farklıdır; kimi bağlar zayıf, kimi çok güçlüdür.
3. Bu fark aktifleşme enerjisine yansır. Aktifleşme enerjisi düşük olan tepkimede çarpışmaların çoğu engeli aşar ve tepkime hızlı yürür; yüksek olanda ise pek az çarpışma etkin olur ve tepkime çok yavaştır.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki kabın rengi ve ölçüm saati ✓ — hiçbiri tanecik düzeyinde bir etken değil.

15. Yiyecekler bozulmayı geciktirmek için buzdolabında saklanmaktadır. Bu uygulamanın kimyasal açıklaması nedir?

• A) Işığın azalması
• B) Soğuğun tepkimeleri hızlandırması
• C) Buzdolabının katalizör içermesi
• D) Nemin artması
• E) Düşük sıcaklığın bozulma tepkimelerini yavaşlatması

Doğru cevap: E — Düşük sıcaklıkta tanecikler yavaşlar ve etkin çarpışma sayısı azalır; bozulma tepkimeleri yavaşlar.

1. Bozulmanın ne olduğunu adlandıralım: yiyeceğin bozulması kimyasal tepkimeler ve mikroorganizma etkinliğiyle yürüyen bir süreçtir. Öyleyse hız kurallarına uyar.
2. Sıcaklık düşürüldüğünde taneciklerin ortalama enerjisi azalır. Hem daha seyrek çarpışırlar hem de aktifleşme enerjisini aşabilenlerin oranı düşer.
3. Etkin çarpışma sayısı azaldığı için bozulma tepkimeleri yavaşlar; ayrıca mikroorganizmaların enzim etkinliği de düşer. Yiyecek bozulmaz değil, DAHA GEÇ bozulur.
4. Denetleyelim: dondurucuda süre daha da uzuyor ✓ — sıcaklık düştükçe yavaşlama artıyor, kural tutarlı.

16. Canlı vücudunda tepkimeler vücut sıcaklığında ve çok hızlı yürümektedir. Bu hızı sağlayan yapılar aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Vitaminler
• B) Su molekülleri
• C) Mineraller
• D) Hormonlar
• E) Enzimler

Doğru cevap: E — Enzimler biyolojik katalizörlerdir; aktifleşme enerjisini düşürerek tepkimelerin vücut sıcaklığında hızla yürümesini sağlar.

1. Sorunu koyalım: vücut sıcaklığı 37 °C, laboratuvar ölçülerine göre düşük bir sıcaklık. Bu sıcaklıkta pek çok tepkime kendiliğinden çok yavaş yürür.
2. Sıcaklığı yükseltmek bir seçenek değildir; proteinler bozulur. Öyleyse hız, sıcaklık dışında bir yolla artırılmalıdır.
3. Bunu sağlayan yapılar enzimlerdir. Enzimler biyolojik katalizörlerdir: tepkimeye daha düşük engelli bir yol açar, üstelik girenleri kendi yapılarında doğru yönelimle tutarak etkin çarpışmayı da kolaylaştırırlar. Tepkime sonunda değişmeden geri çıkarlar.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki vitamin, mineral ve hormonlar ✓ — kimi enzimlere yardımcı olur ama tepkimeyi hızlandıran asıl yapı enzimdir.

17. Grafikte bir tepkimenin enerji yolu verilmiştir. Bu tepkimeye katalizör eklenirse grafikte hangi değişiklik beklenir?

• A) Girenlerin enerjisi yükselir.
• B) Ürünlerin enerjisi düşer.
• C) Tepe noktası alçalır.
• D) Entalpi değişimi büyür.
• E) Grafik tümüyle yukarı kayar.

Doğru cevap: C — Katalizör yalnız aktifleşme enerjisini düşürür; grafikte yalnız tepe noktası alçalır.

1. Grafikteki üç düzeyi ayıralım: girenlerin enerjisi, tepe noktası (aktifleşme enerjisi) ve ürünlerin enerjisi.
2. Katalizörün ne yaptığını hatırlayalım: daha düşük enerji engelli bir yol açar. Yani yalnız aşılması gereken tepeyi alçaltır.
3. Girenlerin ve ürünlerin enerjileri katalizörden etkilenmez; onlar maddelerin kendi bağ enerjilerinden gelir. Öyleyse grafikte yalnız tepe noktası alçalır, iki uç aynı yükseklikte kalır.
4. Denetleyelim: iki uç aynı kaldığı için aralarındaki fark da aynı ✓ — entalpi değişiminin değişmemesinin grafikteki karşılığı.

18. Bir tepkimeye katalizör eklendiğinde tepkimenin entalpi değişimi ölçülmektedir. Bu ölçümde beklenen sonuç nedir?

• A) Entalpi değişimi küçülür.
• B) Entalpi değişimi büyür.
• C) Entalpi değişimi işaret değiştirir.
• D) Entalpi değişimi aynı kalır.
• E) Entalpi değişimi sıfırlanır.

Doğru cevap: D — Entalpi değişimi yalnız girenler ile ürünlerin enerjisine bağlıdır; katalizör bunları değiştirmediği için ΔH aynı kalır.

1. Entalpi değişiminin tanımını koyalım: ürünlerin enerjisi ile girenlerin enerjisi arasındaki fark. Yalnız bu iki uca bağlıdır.
2. Katalizörün neye dokunduğunu belirleyelim: aradaki yola, yani aktifleşme enerjisine. Girenlerin de ürünlerin de kendi bağ enerjileri katalizörden etkilenmez.
3. İki uç değişmediğine göre aralarındaki fark da değişmez: entalpi değişimi aynı kalır. Katalizör tepkimeyi hızlandırır, ama verdiği ya da aldığı ısı miktarını değiştirmez.
4. Denetleyelim: dağdan aşağı inen iki yol ✓ — biri kısa biri uzun olabilir, ama inilen yükseklik farkı ikisinde de aynı.

19. Bir öğrenci sıcaklığın tepkime hızına etkisini ölçmek istemektedir. Bu deneyde değiştirmemesi gereken şeyler hangileridir?

• A) Sıcaklık ve süre
• B) Yalnız kabın rengi
• C) Yalnız ölçüm saati
• D) Maddelerin derişimi, miktarı ve temas yüzeyi
• E) Laboratuvarın konumu

Doğru cevap: D — Hızı etkileyen öteki bütün etkenler — derişim, miktar ve temas yüzeyi — sabit tutulmalıdır.

1. Deneyin sınadığı değişkeni belirleyelim: sıcaklık. Öyleyse deney boyunca değiştirilecek olan yalnız odur.
2. Hızı sıcaklık dışında neyin etkilediğini yazalım: giren maddelerin derişimi, kullanılan miktar, katının temas yüzeyi ve katalizör varlığı.
3. Bunların hepsi iki denemede de aynı olmalıdır. Örneğin biri toz, öteki parça hâlinde kullanılırsa, hız farkının sıcaklıktan mı yüzeyden mi geldiği ayırt edilemez. Sabit tutulacak değişkenler bunlardır.
4. Denetleyelim: seçeneklerde "sıcaklık ve süre" de var ✓ — sıcaklık tam da değiştirilmesi GEREKEN değişken, sabit tutulamaz.

20. Tepkime hızı derişim, sıcaklık, temas yüzeyi ve katalizörden etkilenir; katalizör aktifleşme enerjisini düşürür ama entalpi değişimini etkilemez. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Sıcaklık artışı hızı artırır.
• B) Katalizör hızı artırır.
• C) Temas yüzeyi hızı etkiler.
• D) Katalizör tepkimenin ısı alışverişini değiştirmez.
• E) Katalizör tepkimeyi daha çok ısı verir hâle getirir.

Doğru cevap: E — Bilgi katalizörün entalpi değişimini etkilemediğini açıkça söyler; ısı miktarını artırdığı yargısı bununla çelişir.

1. Verilen bilgiyi iki yargıya ayıralım: tepkime hızı derişim, sıcaklık, temas yüzeyi ve katalizörden etkilenir; katalizör aktifleşme enerjisini düşürür ama ENTALPİ DEĞİŞİMİNİ etkilemez.
2. Seçenekleri bunlarla karşılaştıralım. Sıcaklığın ve katalizörün hızı artırması, temas yüzeyinin hızı etkilemesi birinci yargıdan; katalizörün ısı alışverişini değiştirmemesi ikinci yargıdan doğrudan çıkıyor.
3. Geriye kalan yargı, katalizörün tepkimeyi daha çok ısı verir hâle getirdiğini söylüyor. Verilen ya da alınan ısı miktarı entalpi değişimidir ve bilgi bunun etkilenmediğini açıkça belirtiyor. Bu yargı söylenemez.
4. Denetleyelim: katalizör yolu değiştiriyor, uçları değil ✓ — ünitenin bütün katalizör soruları bu tek sınıra bağlanıyor.