Sürdürülebilirlik

1. Yukarıda tanımı verilen kavram sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?

• A) Biyopolimer
• B) Mikroplastik
• C) Nanoparçacık
• D) Katalizör
• E) Elektrolit

Doğru cevap: B — Boyutu beş milimetreden küçük plastik parçacıklara mikroplastik denir.

1. Tanımdaki iki öğeyi ayıralım: madde plastiktir ve boyut beş milimetrenin altındadır. Aranan kavram bu iki ölçütü birden karşılamalı.
2. Seçenekleri eleyelim. Biyopolimer bir malzeme türüdür, boyutla ilgili değildir; katalizör tepkime hızlandırıcı, elektrolit ise çözeltide iyon veren maddedir. Üçü de tanımı karşılamıyor.
3. Nanoparçacık da boyut belirtir ama çok daha küçük bir ölçeği, nanometre düzeyini anlatır. Beş milimetre sınırıyla tanımlanan plastik parçacıkların adı mikroplastiktir.
4. Denetleyelim: mikroplastikler hem doğrudan üretiliyor hem de büyük plastiklerin parçalanmasıyla oluşuyor ✓ — tanım kaynağa değil boyuta bakıyor.

2. Tabloda plastik parçacıklar boyutlarına göre sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Aynı boyutta
• B) Mikroplastikten büyük
• C) Mikroplastikten çok daha küçük, nanometre düzeyinde
• D) 1 metreden büyük
• E) Ölçülemez

Doğru cevap: C — Nanoplastikler nanometre düzeyinde, mikroplastiklerden çok daha küçük parçacıklardır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda parçacık türü, sağda boyutu. Dolu satır: mikroplastik → 5 mm’den küçük.
2. Ayrımı ön eklerden okuyalım. "Mikro" ve "nano" birer büyüklük ön ekidir; mikro milyonda bir, nano milyarda bir düzeyini gösterir. Yani nano, mikrodan bin kat daha küçüktür.
3. Öyleyse nanoplastikler mikroplastiklerden çok daha küçük, nanometre düzeyinde parçacıklardır. Bu kadar küçük olmaları onların hücre zarlarından geçebilmesini de mümkün kılar.
4. Denetleyelim: iki satır aynı maddeyi farklı ölçekte veriyor ✓ — ayrım malzemede değil boyutta.

3. Yukarıdaki gözlemin sonucu sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?

• A) Planktonlar plastiği parçalar.
• B) Mikroplastikler zincirden çıkar.
• C) Mikroplastikler suda çözünür.
• D) Mikroplastikler besin zinciri boyunca taşınır ve birikir.
• E) Sonuç görülmez.

Doğru cevap: D — Sindirilemeyen mikroplastikler bir üst basamağa aktarılır; besin zinciri boyunca taşınır ve birikir.

1. Gözlemi zincir olarak yazalım: mikroplastik → plankton → balık. Parçacıklar her adımda bir üst basamağa geçiyor.
2. Şimdi parçacığa ne olduğunu soralım. Plastik sindirilemez; canlının enzimleri onu parçalayamaz, vücut da kolayca atamaz. Öyleyse yutulan parçacık plankton içinde kalır.
3. Balık çok sayıda plankton yediği için, hepsindeki parçacıklar kendi dokusunda toplanır. Her basamakta bu birikim artar; sonuçta parçacıklar zincir boyunca taşınır ve üst basamaklarda yoğunlaşır.
4. Denetleyelim: parçacıklar zincirden çıkmıyor ✓ — sindirilemedikleri için ayrışıp uzaklaşmaları da mümkün olmuyor.

4. Kartlarda üç davranış numaralandırılmıştır. Mikroplastik oluşumuna en çok katkı yapan davranış sorulmaktadır. Numaralara göre doğru kart hangisidir?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) Üçü de aynıdır
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: A — Tek kullanımlık plastikler kısa sürede atığa dönüşüp parçalanır; mikroplastik oluşumuna en çok katkıyı bu davranış yapar.

1. Üç davranışı ürünün ömrüne göre karşılaştıralım. Cam şişe ve bez torba defalarca kullanılır; bir kez üretilip yıllarca dolaşımda kalırlar.
2. Tek kullanımlık plastik ise adı gereği bir kez kullanılıp atılır. Kısa sürede atığa dönüşür ve doğaya karıştığında güneş ışığı, dalga ve sürtünmeyle küçük parçalara ayrılır.
3. Bu parçalanma sürdükçe parçacıklar beş milimetrenin altına iner, yani mikroplastiğe dönüşür. Öyleyse mikroplastik oluşumuna en çok katkı yapan davranış I numaralı karttır.
4. Denetleyelim: cam kırılsa da mikroplastik oluşturmuyor ✓ — sorun malzemenin atılma sıklığı kadar cinsinden de geliyor.

5. Tabloda iki polimer türü karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Ölçülemez
• B) Bir haftada parçalanır
• C) Hiç atık oluşturmaz
• D) Suda çözünür
• E) Yüzlerce yıl parçalanmadan kalır

Doğru cevap: E — Geleneksel plastikler doğada çok yavaş parçalanır; yüzlerce yıl parçalanmadan kalır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda malzeme, sağda doğada parçalanma davranışı. Dolu satır: biyobozunur polimer → doğal koşullarda parçalanır.
2. Biyobozunur polimerin neden parçalandığını görelim: yapısı, topraktaki mikroorganizmaların enzimlerinin tanıyıp kesebileceği bağlar içerir. Canlılar onu besin gibi kullanabilir.
3. Geleneksel plastikte ise böyle bağlar yoktur; doğada onu parçalayacak bir enzim bulunmaz. Ancak fiziksel etkilerle küçülür, kimyasal olarak yok olmaz. Bu yüzden yüzlerce yıl parçalanmadan kalır.
4. Denetleyelim: küçülmek yok olmak değil ✓ — parçalandıkça mikroplastiğe dönüşüyor, sorun ortadan kalkmıyor.

6. Tabloda parçacık boyutunun etkisi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Düşük
• B) Yüksek
• C) Aynı
• D) Sıfır
• E) Ölçülemez

Doğru cevap: B — Nano boyutta yüzey/hacim oranı büyüktür; etkileşim yüzeyi arttığı için etkinlik yükselir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda parçacık boyutu, ortada yüzey/hacim oranı, sağda etkinlik. Dolu satır: büyük parçacık → küçük oran → düşük etkinlik.
2. Oranın neden boyutla değiştiğini görelim: bir küre küçüldükçe hacmi çapın küpüyle, yüzeyi ise karesiyle azalır. Hacim daha hızlı küçüldüğü için yüzey/hacim oranı büyür.
3. Kimyasal ve fiziksel etkileşimler tanecik YÜZEYİNDE gerçekleşir. Nano boyutta aynı kütlenin çok daha büyük bir yüzeyi dışarıya açık olur; öyleyse etkinlik yükselir. Az maddeyle çok iş yapılmasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: toz hâlindeki madde bütün hâlindekinden hızlı tepkime veriyor ✓ — aynı ilkenin gündelik karşılığı.

7. Tabloda nanoteknoloji uygulamaları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloyu tamamlayan seçenek hangisidir?

• A) Cam üretimi
• B) Leke tutmayan kumaş
• C) Nanoparçacıklı güneş pilleri
• D) Kâğıt üretimi
• E) Tuz üretimi

Doğru cevap: C — Enerji alanındaki nanoteknoloji uygulaması nanoparçacıklı güneş pilleridir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda uygulama alanı, sağda o alandaki nanoteknoloji uygulaması. Dolu satır: tekstil → leke tutmayan kumaş yüzeyleri.
2. Dolu satırdaki mantığı okuyalım: nanoteknoloji, kumaşın YÜZEYİNİ değiştirerek suyu ve lekeyi tutmayan bir yapı kazandırıyor. Yani her alanda, o alanın kendi sorununa nano ölçekte bir çözüm getiriliyor.
3. Enerji alanının sorunu ışığı verimli soğurup elektriğe çevirmektir. Nanoparçacıklı ve boyaya duyarlı güneş pilleri, büyük yüzey alanı sayesinde ışığı daha etkin soğurur. Enerji satırının karşılığı budur.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki cam, kâğıt ve tuz üretimi ✓ — üçü de nano ölçekle tanımlanmış uygulamalar değil.

8. Yukarıdaki bilgiye göre bu pillerde gerçekleşen dönüşüm sorulmaktadır. Buna göre verilecek yanıt hangisidir?

• A) Elektrik enerjisi ışığa dönüşür.
• B) Isı enerjisi ışığa dönüşür.
• C) Kimyasal enerji ısıya dönüşür.
• D) Işık enerjisi elektrik enerjisine dönüşür.
• E) Dönüşüm gerçekleşmez.

Doğru cevap: D — Boya soğurduğu ışıkla elektron saldığı için pilde ışık enerjisi elektrik enerjisine dönüşür.

1. Verilen bilgiyi iki adıma ayıralım: boya molekülleri ışık soğuruyor, sonra elektron salıyor. Dönüşümün girdisi ve çıktısı bu iki adımda saklı.
2. Girdiyi belirleyelim: soğurulan şey ışıktır, yani ışık enerjisi sisteme giriyor.
3. Çıktıya bakalım: salınan elektronlar devrede hareket ederek akım oluşturur ve elektron akışı elektrik enerjisi demektir. Öyleyse pilde ışık enerjisi elektrik enerjisine dönüşür.
4. Denetleyelim: karanlıkta pil çalışmıyor ✓ — girdi ortadan kalktığında dönüşüm de duruyor.

9. Tabloda hidrojen üretim yolları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne yazılmalıdır?

• A) Ölçülemez
• B) Kömür
• C) Doğal gaz
• D) Petrol
• E) Yenilenebilir enerji

Doğru cevap: E — Yeşil hidrojen, suyun yenilenebilir enerjiyle elektrolizinden üretilir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda hidrojen üretim yolu, sağda kullanılan enerji. Dolu satır: gri hidrojen → fosil yakıt.
2. Adlandırmanın neye göre yapıldığını görelim: hidrojenin kendisi her durumda aynı gazdır; renk adları üretimde kullanılan ENERJİ KAYNAĞINI anlatır. "Gri" fosil kaynağı gösteriyor.
3. "Yeşil" ise temiz kaynağı gösterir: elektroliz için gereken elektrik güneş, rüzgâr gibi yenilenebilir kaynaklardan sağlanır. Boşluğa "yenilenebilir enerji" gelir.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki kömür, doğal gaz ve petrol ✓ — üçü de fosil yakıt, yani gri hidrojenin satırına ait.

10. Yukarıda suyun elektrolizi verilmiştir. Bu tepkimenin yeşil hidrojen üretimindeki yeri sorulmaktadır. Buna göre doğru seçenek hangisidir?

2 H₂O → 2 H₂ + O₂

• A) Yenilenebilir elektrikle yürütülürse karbon salımı olmadan hidrojen üretir.
• B) Karbondioksit açığa çıkarır.
• C) Fosil yakıt gerektirir.
• D) Hidrojen tüketir.
• E) Enerji üretmez.

Doğru cevap: A — Elektroliz tepkimesinde karbon bulunmaz; enerji yenilenebilir kaynaklıysa süreç karbon salımı olmadan hidrojen üretir.

1. Tepkimeyi okuyalım: 2 H₂O → 2 H₂ + O₂. Girenlerde su, ürünlerde hidrojen ve oksijen var; hiçbirinde karbon atomu bulunmuyor.
2. Öyleyse tepkimenin kendisi karbondioksit üretemez. Karbon içermeyen bir denklemden karbon çıkması olanaksızdır.
3. Ama süreç enerji ister. O enerji fosil yakıttan gelirse salım tepkimede değil elektrik üretiminde ortaya çıkar. Elektrik yenilenebilir kaynaktan sağlandığında ise zincirin hiçbir adımında karbon salımı olmaz; yeşil hidrojenin anlamı budur.
4. Denetleyelim: elektroliz enerji tüketiyor, üretmiyor ✓ — hidrojen bir enerji kaynağı değil, enerji taşıyıcısıdır.

11. Yukarıda hidrojenin yanması verilmiştir. Bu yakıtın çevresel üstünlüğü sorulmaktadır. Buna göre yanıt hangi seçenektedir?

2 H₂ + O₂ → 2 H₂O

• A) Karbondioksit oluşur.
• B) Yanma ürünü yalnızca sudur; karbondioksit oluşmaz.
• C) Kükürt dioksit oluşur.
• D) Kurum oluşur.
• E) Üstünlüğü yoktur.

Doğru cevap: B — Hidrojen yandığında yalnızca su oluşur; girenlerde karbon bulunmadığı için karbondioksit çıkmaz.

1. Tepkimeyi okuyalım: 2 H₂ + O₂ → 2 H₂O. Girenler hidrojen ve oksijen, ürün ise yalnızca su.
2. Karbon dengesine bakalım: girenlerde hiç karbon atomu yok. Bir tepkimede olmayan element üründe de bulunamayacağına göre karbondioksit oluşması olanaksızdır.
3. Fosil yakıtlarla karşılaştıralım: onların yapısında karbon bulunduğu için yanma ürünleri arasında zorunlu olarak CO₂ yer alır. Hidrojenin çevresel üstünlüğü, yanma aşamasında sera gazı salmamasıdır.
4. Denetleyelim: kükürt dioksit ve kurum da oluşamaz ✓ — ikisi de yakıtın içindeki kükürt ve karbondan gelirdi, hidrojende ikisi de yok.

12. Tabloda bir elektroliz düzeneğinin verileri bulunmaktadır. Düzeneğin verimi sorulmaktadır. Tabloya göre bu değer yüzde kaçtır?

• A) 154
• B) 35
• C) 65
• D) 58
• E) 90

Doğru cevap: C — Verim, depolanan enerjinin verilen enerjiye oranıdır; 585 / 900 = 0,65, yani %65.

1. Verilenleri yazalım: elektrolize verilen enerji 900 kJ, hidrojende depolanan enerji 585 kJ, istenen verim.
2. Verimin tanımını koyalım: elde edilen yararlı enerjinin, harcanan enerjiye oranı. Öyleyse payda verilen enerji, pay depolanan enerjidir: 585 / 900.
3. Bölmeyi yapalım: 585 / 900 = 0,65. Yüzdeye çevirmek için 100 ile çarpalım: %65. Verilen enerjinin %65’i hidrojende depolanmış, gerisi ısı gibi kayıplara gitmiştir.
4. Denetleyelim: verim 100’ün altında çıkmalı ✓ — hiçbir dönüşüm verdiğinden çoğunu geri veremeyeceği için 585 < 900 olması gerekiyordu.

13. Tabloda yakıtların depolanması karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bölüm hangisidir?

• A) Katı hâlde bulunur
• B) Sıvı hâlde kolay depolanır
• C) Depolama gerektirmez
• D) Gaz olduğu için yüksek basınç ya da çok düşük sıcaklık gerektirir
• E) Ölçülemez

Doğru cevap: D — Hidrojen oda koşullarında gaz olduğu için depolanması yüksek basınç ya da çok düşük sıcaklık gerektirir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yakıt, sağda depolama zorluğu. Dolu satır: benzin → sıvı hâlde kolay depolanır.
2. Benzinin neden kolay depolandığını görelim: oda koşullarında sıvıdır, sıradan bir depoya doldurulur ve birim hacimde çok enerji taşır.
3. Hidrojen ise oda koşullarında gazdır ve çok hafiftir; aynı hacimde çok az enerji taşır. Kullanılabilir miktarda depolamak için ya yüzlerce atmosfer basınçla sıkıştırmak ya da −253 °C dolayına soğutup sıvılaştırmak gerekir. İkisi de özel donanım ister; yaygınlaşmasının önündeki temel engel budur.
4. Denetleyelim: sorun enerji içeriğinde değil ✓ — hidrojen kütlece en çok enerji taşıyan yakıttır, zorluk hacimdedir.

14. Yukarıdaki bilginin işaret ettiği durum sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek doğrudur?

• A) Bilgi yanlıştır.
• B) Nanoparçacıkların hiçbir riski yoktur.
• C) Nanoparçacıklar kullanılmamalıdır.
• D) Nanoparçacıklar hücreye giremez.
• E) Nanoteknoloji yararları yanında güvenlik değerlendirmesi de gerektirir.

Doğru cevap: E — Nanoparçacıkların hücre zarlarından geçebilmesi, nanoteknolojinin yararları yanında güvenlik değerlendirmesi de gerektirdiğini gösterir.

1. Verilen bilgiyi okuyalım: parçacıklar o kadar küçüktür ki hücre zarından geçebilirler. Bu, hem bir olanak hem bir risktir.
2. Olanak yönü açıktır: ilaç taşıyıcı nanoparçacıklar sayesinde etken madde doğrudan hedef hücreye ulaştırılabilir.
3. Risk yönü de aynı özellikten doğar: istenmeyen bir parçacık da aynı kolaylıkla hücreye girebilir ve etkisi kestirilemez. Öyleyse doğru sonuç ne "hiç risk yok" ne de "hiç kullanılmamalı"dır; teknoloji yararlarıyla birlikte güvenlik değerlendirmesi gerektirir.
4. Denetleyelim: aynı küçük boyut etkinliği de artırıyordu ✓ — üstünlüğü sağlayan özellik riski de doğuruyor.

15. Grafikte bir kıyıda yapılan ölçümler verilmiştir. Eğilim sorulmaktadır. Grafiğe göre doğru yorum hangisidir?

• A) Mikroplastik miktarı sürekli artmaktadır.
• B) Miktar azalmaktadır.
• C) Miktar sabittir.
• D) Miktar sıfırlanmıştır.
• E) Yorum yapılamaz.

Doğru cevap: A — Ölçüm değerleri yıldan yıla yükseliyor; kıyıdaki mikroplastik miktarı sürekli artmaktadır.

1. Grafiğin eksenlerini okuyalım: yatay eksende yıllar, dikey eksende ölçülen mikroplastik miktarı var.
2. Değerlerin gidişine bakalım: ilk yılda ölçüm düşük, sonraki her yılda daha yüksek. Hiçbir yılda geriye dönüş yok.
3. Kesintisiz yükseliş iki şey söyler: miktar artmaktadır ve artışı doğuran baskı geçici değil süregelendir. Tek bir yılda sıçrama olsaydı geçici bir olaydan söz edilebilirdi; sürekli artış sürekli bir kaynağı gösterir.
4. Denetleyelim: plastik doğada parçalanmadan kalıyor ✓ — birikimin sürmesi bu özellikle uyumlu.

16. Tabloda bir okulun tüketim verileri bulunmaktadır. Azalma oranı sorulmaktadır. Tabloya göre bu oran yüzde kaçtır?

• A) 20
• B) 25
• C) 75
• D) 200
• E) 33

Doğru cevap: B — Azalma 800 − 600 = 200 kg’dır; oran ilk değere bölünür: 200 / 800 = %25.

1. Verilenleri yazalım: önceki tüketim 800 kg, sonraki 600 kg, istenen azalma oranı.
2. Önce azalma miktarını bulalım: 800 − 600 = 200 kg.
3. Şimdi bu miktarı neye böleceğimize karar verelim. Azalma oranı, azalmanın BAŞLANGIÇ değerine oranıdır: 200 / 800 = 0,25, yani %25. Okul tüketimini dörtte bir oranında azaltmış.
4. Denetleyelim: 800’ün %25’i 200 ✓ — 800 − 200 = 600, tabloyu doğruluyor.

17. Kartlarda üç yaklaşım numaralandırılmıştır. Mikroplastik sorununu kaynağında çözen yaklaşım sorulmaktadır. Numaralara göre doğru kart hangisidir?

• A) II
• B) I
• C) III
• D) Üçü de aynıdır
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: A — Biyobozunur malzemeye geçmek plastik atığın hiç oluşmamasını sağlar; sorunu kaynağında çözen yaklaşım budur.

1. Soruda istenen ayrımı belirleyelim: sorunu "kaynağında" çözmek, yani mikroplastiğin hiç oluşmamasını sağlamak.
2. Kartları bu ölçütle sınayalım. Geri dönüşüm yararlıdır ama atık zaten oluştuktan SONRA devreye girer; ayrıca her plastik sonsuz kez dönüştürülemez, bir bölümü yine doğaya karışır. Denize dökmek ise sorunu çözmek şöyle dursun büyütür.
3. Biyobozunur malzemeye geçmek ise kaynağı değiştirir: doğaya karışan malzeme mikroorganizmalarca parçalandığı için mikroplastiğe dönüşecek bir kalıntı bırakmaz. Kaynakta çözen yaklaşım II numaralı karttır.
4. Denetleyelim: II. kart öteki ikisini gereksiz kılıyor ✓ — plastik hiç kullanılmazsa geri dönüştürülecek atık da oluşmuyor.

18. Tabloda iki üretim yolu karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenektedir?

• A) Aynı
• B) Yüksek
• C) Düşük
• D) Sonsuz
• E) Ölçülemez

Doğru cevap: C — Su gibi zararsız bir çözücü kullanmak atık ve riski azaltır; çevresel yük düşük olur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda üretim yolu ve kullandığı çözücü, sağda çevresel yük. Dolu satır: zararlı organik çözücü → yüksek yük.
2. Zararlı çözücünün neden yük getirdiğini görelim: uçucu ve çoğu kez zehirlidir, çalışanlar için risk oluşturur, kullanıldıktan sonra özel işlemle bertaraf edilmesi gerekir.
3. Su ise zararsızdır: zehirli değildir, buharlaşması risk yaratmaz, atığı özel işlem gerektirmez. Aynı ürün suyla üretilebiliyorsa çevresel yük düşük olur. Yeşil kimyanın temel ilkelerinden biri budur.
4. Denetleyelim: ürün aynı, değişen yalnız çözücü ✓ — çevresel yükün ürüne değil sürece bağlı olduğunu gösteriyor.

19. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata sorulmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Hidrojen üretilemez.
• B) Hidrojen hiçbir koşulda temiz değildir.
• C) Hidrojen yanmaz.
• D) Yanması temizdir ama fosil yakıtla üretilen hidrojen karbon salımına yol açar.
• E) Hata yoktur.

Doğru cevap: D — Hidrojenin yanması temizdir, ama fosil yakıtla üretilen hidrojen üretim aşamasında karbon salımına yol açar.

1. Öğrencinin doğru gördüğü şeyi ayıralım: hidrojen yandığında gerçekten yalnızca su oluşur, karbondioksit çıkmaz. Buraya kadar bir yanlış yok.
2. Hata bir sonraki adımda: yakıtın çevresel değeri yalnız yanma aşamasına bakarak belirlenemez. Hidrojen doğada serbest bulunmaz; bir yerden ÜRETİLMESİ gerekir.
3. Gri hidrojen doğal gazdan üretilir ve bu süreçte karbondioksit açığa çıkar. Yani salım ortadan kalkmamış, yalnız egzozdan fabrikaya taşınmıştır. Yeşil hidrojende ise elektroliz yenilenebilir elektrikle yürütüldüğü için zincirin hiçbir adımında salım olmaz. "Her koşulda temiz" genellemesi bu yüzden yanlıştır.
4. Denetleyelim: aynı gaz, iki farklı çevresel bilanço ✓ — farkı yaratan şey yakıtın kendisi değil üretim yolu.

20. Kartlarda bu temanın üç temel düşüncesi verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Kartlar birbirinden bağımsızdır.
• B) Teknolojinin çevresel değeri yalnızca ürününe bakılarak belirlenir.
• C) Mikroplastik birikmez.
• D) Nanoteknoloji çok madde gerektirir.
• E) Bir teknolojinin çevresel değeri, ürününe olduğu kadar üretim ve atık yoluna da bakılarak değerlendirilir.

Doğru cevap: E — Kartlar, bir teknolojinin çevresel değerinin ürününe olduğu kadar üretim ve atık yoluna da bakılarak belirlendiğini söyler.

1. Üç kartı okuyalım: mikroplastik birikir, nanoteknoloji az maddeyle çok iş yapar, yeşil hidrojen üretim yoluna bağlıdır.
2. Kartların hangi aşamayı konu ettiğine bakalım. Birincisi ürünün ömrünün SONUNU, yani atığı; ikincisi kullanım aşamasındaki verimliliği; üçüncüsü ise ürünün ortaya çıkışını, yani üretim aşamasını.
3. Üçü birlikte tek bir ölçüt kuruyor: bir teknolojiyi yalnız ürününe bakarak değerlendirmek eksik kalır. Üretimde harcanan enerji ve kullanımdan sonra geriye kalan atık da hesaba katılmalıdır. En kapsayıcı sonuç bunu söylemelidir.
4. Denetleyelim: hidrojen sorusu bunun örneği ✓ — aynı ürün, üretim yoluna göre temiz ya da kirli sayılabiliyor.