Bitkilerde Taşıma

1. Tabloda köklerde emilim biçimleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan ifade hangisidir?

• A) Çoğunlukla etkin taşıma; derişim farkına karşı enerji harcanarak alınır
• B) Yayılma; enerji harcanmaz
• C) Hiç alınmaz
• D) Yalnız yaprakla alınır
• E) Buharlaşmayla alınır

Doğru cevap: A — Mineraller köke çoğunlukla etkin taşımayla, derişim farkına karşı ATP harcanarak alınır.

1. Tablodaki su satırı yol gösteriyor: su, kök hücresinin daha derişik sitoplazmasına ozmozla kendiliğinden girer, enerji gerekmez.
2. Topraktaki mineral iyonlarının derişimi çoğu zaman kök hücresinin içindekinden düşüktür; iyonların içeri alınması, derişim farkının tersine bir hareket demektir.
3. Derişim farkına karşı taşıma ancak zardaki taşıyıcı proteinlerin ATP harcamasıyla olur; buna etkin taşıma denir.
4. Denetleyelim: kök hücresinde oksijen azalıp solunum yavaşladığında mineral alımı da düşer ✓ — alım enerjiye bağlı olduğu için bu beklenen sonuçtur.

2. Kök uçlarındaki emici tüylerin sağladığı yarar sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kökü sertleştirmesi
• B) Kökü uzatması
• C) Toprakla temas eden yüzeyi çok artırarak su ve mineral alımını yükseltmesi
• D) Bitkiyi ısıtması
• E) Fotosentez yapması

Doğru cevap: C — Emici tüyler toprakla temas eden yüzeyi çok artırarak su ve mineral alımını yükseltir.

1. Emilim bir yüzey olayıdır: kökün alabildiği su ve mineral miktarı, toprakla temas eden hücre zarının alanıyla orantılıdır.
2. Emici tüyler, kök epidermis hücrelerinin toprak taneleri arasına uzanan ince, uzun çıkıntılarıdır; hacmi pek artırmadan yüzey alanını kat kat büyütür.
3. Yüzey büyüyünce aynı sürede daha çok su ozmozla, daha çok iyon da taşıyıcı proteinlerle hücreye girer.
4. Denetleyelim: fide sökülürken bu ince tüyler koparsa bitki bir süre solar ✓ — emilim yüzeyi azalınca su alımı düşer; açıklama gözlemle uyuşuyor.

3. Tabloda iletim demetleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan ifade hangisidir?

• A) Yalnız yukarı
• B) Yalnız köke
• C) Yalnız aşağı
• D) Taşıma yok
• E) Üretim yerinden kullanım ve depo bölgelerine; hem yukarı hem aşağı

Doğru cevap: E — Soymuk borusu fotosentez ürünlerini üretim yerinden kullanım ve depo bölgelerine, hem yukarı hem aşağı taşır.

1. Odun borusunda akışı terleme çekimi sürükler; bu yüzden yön tek ve kökten yaprağa doğrudur.
2. Soymuk borusunda ise besin, üretildiği ya da depolandığı yerden (kaynak) gereksinim duyulan yere (havuz) gider; yönü havuzun konumu belirler.
3. Yazın olgun yapraktaki şeker aşağıdaki köke ve yukarıdaki genç sürgüne aynı anda gidebilir; ilkbaharda kökte depolanan besin yukarıdaki tomurcuklara çıkar. Demek ki taşıma iki yönlüdür.
4. Denetleyelim: tablodaki boşluğa "yalnız aşağı" yazılsaydı ilkbaharda tomurcukların kök deposundan beslenmesi açıklanamazdı ✓ — iki yönlü ifade tüm durumları karşılıyor.

4. Suyun yüzlerce metre yükseğe çıkabilmesini sağlayan başlıca etken sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kökün itmesi yalnızca
• B) Yapraklardan terleme ile su kaybedilmesinin oluşturduğu çekim; su moleküllerinin birbirine tutunarak kesintisiz sütun oluşturması
• C) Rüzgârın etkisi
• D) Yer çekiminin ters yönde olması
• E) Suyun kaynaması

Doğru cevap: B — Suyu yüzlerce metre yükselten başlıca etken, terlemenin oluşturduğu çekim ile su moleküllerinin birbirine tutunarak kopmayan bir sütun oluşturmasıdır.

1. Yaprakta stomalardan su buharı çıktıkça yaprak hücreleri su kaybeder ve odun borusundaki suyu kendine doğru çeker.
2. Su molekülleri hidrojen bağlarıyla birbirine tutunur (kohezyon) ve boru çeperine yapışır (adezyon); bu yüzden üstten çekilen su, alttaki suyu da peşinden sürükler.
3. Böylece kökten yaprağa kesintisiz bir su sütunu yukarı çekilir. Kök basıncı yalnız birkaç metrelik bir itme sağlar; uzun ağaçlarda asıl iş terleme çekimindedir.
4. Denetleyelim: yaprakları koparılan dalda suyun yükselmesi belirgin biçimde yavaşlar ✓ — çekimin kaynağı ortadan kalkınca taşıma zayıflıyor, açıklama tutarlı.

5. Bitkinin stomalarını kapatmasının hem yararı hem bedeli sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yalnız yararı vardır
• B) Hiçbir etkisi yoktur
• C) Yalnız bedeli vardır
• D) Su kaybı azalır; buna karşın karbondioksit girişi de azaldığı için fotosentez yavaşlar
• E) Fotosentez hızlanır

Doğru cevap: D — Stomaların kapanması su kaybını azaltır; buna karşın karbondioksit girişi de azaldığı için fotosentez yavaşlar.

1. Stoma aynı açıklıktan iki iş görür: karbondioksit yaprağa girer, su buharı yapraktan çıkar.
2. Stoma kapandığında su buharının çıkışı büyük ölçüde durur; bu, özellikle sıcak ve kurak saatlerde bitkinin yararınadır.
3. Aynı anda karbondioksitin girişi de kesilir; fotosentezin ham maddesi azaldığı için glikoz üretimi yavaşlar. Yani kazanç ile bedel birlikte gelir.
4. Denetleyelim: kurak öğle saatlerinde stomasını kapatan bitkinin su kaybı azalırken fotosentez hızı düşer ✓ — hem yarar hem bedel aynı olayda görülüyor.

6. Fotosentez ürünlerinin taşınmasında "kaynak" ve "havuz" bölgelerinin anlamı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) İkisi de üretim yeridir
• B) İkisi de tüketim yeridir
• C) Kaynak üretim ya da depo bölgesi, havuz ise tüketim ya da depolama bölgesidir; taşıma kaynaktan havuza doğrudur
• D) Aralarında fark yoktur
• E) Taşıma her zaman yukarı doğrudur

Doğru cevap: C — Kaynak besini üreten ya da depodan veren bölge, havuz ise besini kullanan ya da depolayan bölgedir; taşıma kaynaktan havuza doğrudur.

1. Kaynak, gereksiniminden fazla besin sağlayan organdır: fotosentez yapan olgun yaprak ya da ilkbaharda depoladığı nişastayı çözen kök.
2. Havuz, besini tüketen ya da depolayan organdır: büyüyen meyve, gelişen tomurcuk, genç yaprak, yazın depo yapan kök ya da yumru.
3. Soymuk borusunda akış her zaman kaynaktan havuza olur; bir organ mevsime göre rol değiştirebildiği için yön de değişebilir.
4. Denetleyelim: patates yumrusu yazın havuzdur (nişasta biriktirir), ekildiğinde ise filizleri besleyen kaynağa dönüşür ✓ — tanım her iki durumu da açıklıyor.

7. Yukarıda anlatılan gözlemin açıklaması sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Soymuk borusunun kesilmesiyle fotosentez ürünlerinin aşağı inememesi; köklerin beslenememesi
• B) Odun borusunun kesilmesi
• C) Suyun yükselememesi
• D) Yaprakların dökülmesi
• E) Kökün büyümesi

Doğru cevap: A — Halka biçiminde kabuk soyulunca soymuk borusu kesilir; fotosentez ürünleri aşağı inemez ve beslenemeyen kökler ölünce ağaç kurur.

1. Soymuk borusu kabuğa yakın, dış tarafta; odun borusu ise daha içte, odun dokusundadır. Kabuk soyulunca yalnız soymuk borusu kesilir.
2. Yapraklarda üretilen şeker aşağı inerken halkada durur ve üst kenarda birikir; gözlenen şişkinlik bu birikimin sonucudur.
3. Odun borusu sağlam kaldığı için su yükselmeyi sürdürür ve yapraklar bir süre canlı kalır; ama besin alamayan kök hücreleri zamanla ölür, su alımı durur ve ağaç kurur.
4. Denetleyelim: şişkinliğin halkanın altında değil ÜSTÜNDE oluşması, besinin yukarıdan aşağı indiğini ve yolun kesildiği yerde takıldığını gösteriyor ✓.

8. Yukarıda anlatılan deneyin gösterdiği sonuç sorulmaktadır. Doğru sonuç hangisidir?

• A) Bitkinin boya ürettiği
• B) Suyun aşağı indiği
• C) Boyanın yaprakta üretildiği
• D) Suyun gövdedeki iletim demetleriyle yukarı taşındığı
• E) Taşımanın olmadığı

Doğru cevap: D — Boyalı suyun damarlara ve taç yapraklara ulaşması, suyun gövdedeki iletim demetleriyle yukarı taşındığını gösterir.

1. Bitki boya üretemez; renk ancak dışarıdaki boyalı sudan gelebilir. Boya burada suyun izlediği yolu görünür kılan bir izleyicidir.
2. Renk dalın kesik ucundan başlayıp önce yaprak damarlarında, sonra taç yapraklarda görülüyor; su aşağıdan yukarıya doğru ilerlemiş.
3. Renklenmenin yaprak dokusuna dağılmadan önce damarlarda belirmesi, taşımanın rastgele değil iletim demetleri boyunca yapıldığını gösterir.
4. Denetleyelim: gövde enine kesildiğinde yalnız belirli noktaların (iletim demetlerinin) boyalı görünmesi beklenir ✓ — sonuç yolun bu borular olduğunu doğruluyor.

9. Bir öğrenci terlemenin su taşınmasındaki rolünü göstermek istemektedir. En uygun deney düzeneği hangisidir?

• A) Tek dal kullanmak
• B) Sonucu tahmin etmek
• C) Dalları farklı sürelerde beklemek
• D) Farklı bitkiler kullanmak
• E) İki özdeş dalı boyalı suya koyup birinin yapraklarını naylon torbayla kapatmak; renklenme hızını karşılaştırmak

Doğru cevap: E — En uygun düzenek, iki özdeş dalı boyalı suya koyup yalnız birinin yapraklarını naylon torbayla kapatmak ve renklenme hızını karşılaştırmaktır.

1. İncelenen değişken terlemedir; öyleyse iki düzenek arasında yalnız terleme farklı olmalı, geri kalan her şey aynı kalmalıdır.
2. Naylon torba yaprağın çevresindeki havayı nemle doyurur ve terlemeyi büyük ölçüde durdurur; açık bırakılan dal ise kontrol grubudur.
3. Dallar aynı tür, aynı boy ve yaprak sayısında, aynı sürede ve aynı boyalı suda tutulur; ölçülen bağımlı değişken renklenmenin ne kadar hızlı ilerlediğidir.
4. Denetleyelim: torbalı dalda renklenme yavaşlarsa bu fark yalnız terlemeden kaynaklanabilir ✓ — çünkü iki düzenek başka hiçbir yönden ayrılmıyor.

10. Grafikte sıcaklık ve rüzgâr arttıkça terleme hızının değişimi verilmiştir. Bu ilişkinin bitki açısından sonucu nedir?

• A) Su gereksiniminin azalması
• B) Su gereksiniminin artması; bu koşullarda bitkinin su kaybını sınırlamak için stomalarını kapatabilmesi
• C) Fotosentezin hızlanması
• D) Kökün küçülmesi
• E) Hiçbir sonucu olmaması

Doğru cevap: B — Sıcaklık ve rüzgâr arttıkça terleme hızlanır; bitkinin su gereksinimi artar ve kaybı sınırlamak için stomalarını kapatabilir.

1. Grafikte eğri sağa doğru yükseliyor: sıcaklık ve rüzgâr arttıkça terleme hızı da artıyor.
2. Sıcaklık suyun buharlaşmasını hızlandırır, rüzgâr ise yaprağın çevresindeki nemli havayı uzaklaştırır; ikisi de yapraktan çıkan su miktarını yükseltir.
3. Kaybedilen su kökten karşılanmak zorunda olduğu için bitkinin su gereksinimi artar. Kök bu açığı kapatamazsa bitki solmamak için stomalarını kapatır.
4. Denetleyelim: sıcak ve rüzgârlı bir öğleden sonra sulanmayan bitkilerin solması ya da yapraklarını büzmesi bu sonuçla uyumludur ✓.

11. Toprakta yeterli su bulunmasına karşın bitkide sararma görülmesinin olası nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Suyun fazla olması
• B) Terlemenin durması
• C) Işığın fazla olması
• D) Kökün büyümesi
• E) Belirli minerallerin eksikliği; örneğin azot ya da magnezyum eksikliğinde klorofil üretiminin aksaması

Doğru cevap: E — Su yeterliyken görülen sararma, azot ya da magnezyum gibi minerallerin eksikliğinde klorofil üretiminin aksamasından kaynaklanır.

1. Yaprağa yeşil rengi veren pigment klorofildir; sararma, klorofil miktarının azaldığını gösterir.
2. Klorofil molekülünün yapısında azot bulunur ve molekülün merkezinde bir magnezyum atomu yer alır; bu mineraller olmadan bitki yeni klorofil yapamaz.
3. Toprakta su bol olsa da bu mineraller eksikse klorofil üretimi aksar ve yapraklar sararır. Su tek başına yapı taşı yerine geçmez.
4. Denetleyelim: azotlu ya da magnezyumlu gübre verilen bitkinin yeni yaprakları yeniden yeşil çıkar ✓ — neden ortadan kalkınca belirti de kayboluyor.

12. Aşırı gübreleme ya da tuzlu sulama sonucu bitkinin su alamaz duruma gelmesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kökün kuruması
• B) Toprağın ısınması
• C) Suyun donması
• D) Toprak çözeltisinin derişiminin kök hücrelerinden yüksek olması; suyun bitkiden toprağa doğru çekilmesi
• E) Minerallerin artması

Doğru cevap: D — Aşırı gübre ya da tuzlu suyla toprak çözeltisi kök hücrelerinden derişik hâle gelir; su ozmozla bitkiden toprağa çekilir ve bitki su alamaz.

1. Ozmozda su, çözünen maddenin az olduğu (seyreltik) ortamdan çok olduğu (derişik) ortama doğru geçer.
2. Tablonun ilk satırı normal durumu gösteriyor: toprak çözeltisi seyreltik olduğu için su topraktan köke girer.
3. Aşırı gübre ya da tuzlu sulama toprak çözeltisini kök hücrelerinden daha derişik yapar; tablonun ikinci satırındaki gibi su kökten toprağa doğru hareket eder.
4. Denetleyelim: toprak ıslak olduğu hâlde bitkinin solması ancak bu yön değişimiyle açıklanabilir ✓ — bu duruma fizyolojik kuraklık denir.

13. Sabaha karşı bazı bitkilerin yaprak uçlarında su damlacıkları görülmesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yağmur yağması
• B) Terlemenin çok düşük olduğu koşullarda kök basıncının suyu yukarı itmesi ve fazlanın damlacık olarak çıkması
• C) Sisin yoğunlaşması yalnızca
• D) Bitkinin terlemesi
• E) Suyun donması

Doğru cevap: B — Terlemenin çok azaldığı sabaha karşı kök basıncı suyu yukarı iter ve fazla su yaprak uçlarından damlacık olarak çıkar.

1. Gece ve sabaha karşı hava serin ve nemlidir, stomalar da çoğunlukla kapalıdır; bu yüzden terleme neredeyse durur.
2. Kök ise mineral alıp suyu ozmozla içeri çekmeyi sürdürür; odun borusunda biriken su aşağıdan yukarıya bir kök basıncı oluşturur.
3. Terlemeyle dışarı atılamayan bu fazla su, yaprak kenarı ve uçlarındaki su açıklıklarından (hidatotlar) sıvı damlacıklar hâlinde çıkar; bu olaya damlama (gutasyon) denir.
4. Denetleyelim: damlacıklar yalnız yaprak uçlarında ve kenarlarında toplanıyorsa gutasyondur; havadan yoğunlaşan çiy ise yüzeyin her yerine dağılır ✓.

14. Ağaçların boyunun belirli bir sınırı aşamamasında suyun taşınmasının payı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yükseklik arttıkça su sütununu çekmek için gereken kuvvetin artması ve sütunun kopma riskinin yükselmesi
• B) Suyun ağır olması
• C) Kökün küçülmesi
• D) Yaprakların azalması
• E) Suyun kaynaması

Doğru cevap: A — Ağaç yükseldikçe su sütununu yukarı çekmek için gereken kuvvet artar ve sütunun kopma riski yükselir; bu, ağaç boyuna fiziksel bir sınır koyar.

1. Su, yapraktaki terleme çekimiyle ve moleküllerin birbirine tutunmasıyla kesintisiz bir sütun hâlinde yukarı çekilir.
2. Sütun ne kadar uzunsa hem taşınan suyun ağırlığı hem de borudaki sürtünme o kadar artar; yapraktaki çekim bu artışı karşılamak zorundadır.
3. Çekim arttıkça sütun gerilir; belli bir yükseklikten sonra borularda hava kabarcığı oluşup sütun kopabilir ve yukarıya su gidemez. En uzun ağaçların boyunun yüz metre dolayında kalması bu sınırla ilişkilidir.
4. Denetleyelim: en uzun ağaçlarda tepe yapraklarının alttakilerden daha küçük olması, oraya suyun güçlükle ulaştığını gösterir ✓ — sınır taşımadan kaynaklanıyor.

15. Kök hücrelerinde oksijen yetersizliği olduğunda mineral alımının azalmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Minerallerin bitmesi
• B) Suyun azalması
• C) Etkin taşımanın ATP gerektirmesi; oksijen yetersizliğinde ATP üretiminin düşmesi
• D) Kökün büyümesi
• E) Toprağın kuruması

Doğru cevap: C — Aşırı sulanan saksılarda toprak boşlukları suyla dolar ve kök oksijensiz kalır. Su alımı sürse de mineral alımı düşer; bitkinin "boğulması" denen durum budur.

1. Mineral alımı etkin taşımayla olur.
2. Etkin taşıma ATP gerektirir.
3. Oksijen yoksa ATP üretimi düşer.

16. Kurak ortam bitkilerinin yapraklarının küçük ya da diken biçiminde olmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Fotosentezi artırmak
• B) Terleme yüzeyini küçülterek su kaybını azaltmak
• C) Işığı engellemek
• D) Kökü uzatmak
• E) Ağırlığı artırmak

Doğru cevap: B — Kurak ortam bitkilerinde yaprakların küçük ya da diken biçiminde olması, terleme yüzeyini küçülterek su kaybını azaltır.

1. Terleme, yaprak yüzeyindeki stomalardan olur; yaprak yüzeyi ne kadar genişse kaybedilen su da o kadar çoktur.
2. Kurak ortamda topraktan alınabilecek su azdır; bu yüzden yaşamı sürdürmek için önce su kaybını sınırlamak gerekir.
3. Yaprağın küçülmesi ya da kaktüste olduğu gibi dikene dönüşmesi terleme yüzeyini çok azaltır; fotosentez işini çoğu kez yeşil ve etli gövde üstlenir.
4. Denetleyelim: geniş yapraklı bir bitki çölde kısa sürede solar, dikenli kaktüs ise uzun süre susuz kalabilir ✓ — küçük yüzey su kaybını azaltıyor.

17. Damla sulamanın bitki fizyolojisi açısından sağladığı yarar sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yaprakları ıslatması
• B) Kökü kurutması
• C) Suyu çoğaltması
• D) Terlemeyi artırması
• E) Suyun doğrudan kök bölgesine verilmesiyle kaybın azalması ve toprak boşluklarının tümüyle dolmayarak köke oksijen ulaşmasının sürmesi

Doğru cevap: E — Damla sulama suyu doğrudan kök bölgesine vererek kaybı azaltır; toprak boşlukları tümüyle dolmadığı için köke oksijen ulaşmayı sürdürür.

1. Salma ya da yağmurlama sulamada suyun bir kısmı buharlaşır, bir kısmı da kökün ulaşamayacağı derinliğe sızar.
2. Damla sulamada su az az ve yalnız kök çevresine verilir; bu kayıplar azalır, aynı suyla daha çok bitki sulanır.
3. Toprak suyla doygun hâle gelmediği için taneler arasındaki boşluklarda hava kalır. Kök hücreleri bu oksijenle solunum yapar ve mineral alımı için gereken ATP’yi üretir.
4. Denetleyelim: sürekli su altında kalan tarlada köklerin çürümesi, oksijenin kök için ne kadar gerekli olduğunu gösterir ✓ — damla sulama bu sorunu önlüyor.

18. Bir öğrenci ışık şiddetinin terleme hızına etkisini incelemek istemektedir. İzlemesi gereken en uygun yol hangisidir?

• A) Farklı bitkiler kullanmak
• B) Her denemede farklı süre kullanmak
• C) Aynı bitkiyi farklı ışık şiddetlerinde tutup belirli sürede eksilen su miktarını tartarak ölçmek; sıcaklık ve nemi sabit tutmak
• D) Suyu değiştirmek
• E) Tahmin etmek

Doğru cevap: C — En uygun yol, aynı bitkiyi farklı ışık şiddetlerinde tutup belli sürede eksilen suyu tartarak ölçmek; sıcaklık ve nemi sabit tutmaktır.

1. Bağımsız değişken ışık şiddeti, bağımlı değişken terleme hızıdır; deney yalnız ışık şiddeti değiştirilerek kurulmalıdır.
2. Terleme sıcaklık, nem ve rüzgârdan da etkilenir; bu koşullar sabit tutulmazsa ölçülen fark ışığa bağlanamaz.
3. Su kaybı nicel olarak ölçülebilir: bitki ve kabı eşit sürelerde tartılır, azalan kütle kaybedilen suyu verir. Aynı süre ve aynı bitki kullanılır.
4. Denetleyelim: bu düzenekte ışık arttıkça kütle kaybının büyümesi, stomaların ışıkta açılmasıyla açıklanır ✓ — sonuç yalnız ışığa bağlanabiliyor.

19. Yaprakları koparılmış bir dalın boyalı suda renklenmesinin çok yavaşlaması hangi sonucu gösterir?

• A) Suyun taşınmadığını
• B) Dalın öldüğünü
• C) Boyanın etkisiz olduğunu
• D) Su taşınmasını sürükleyen başlıca gücün yapraklardaki terleme olduğunu
• E) Kökün gerekli olduğunu

Doğru cevap: D — Yaprakları koparılan dalda renklenmenin çok yavaşlaması, su taşınmasını sürükleyen başlıca gücün yapraklardaki terleme olduğunu gösterir.

1. İki dal karşılaştırıldığında aradaki tek fark yaprakların varlığıdır; yaprak ise terlemenin yapıldığı organdır.
2. Yapraklar koparılınca terleme büyük ölçüde durur ve suyu yukarı çeken kuvvet ortadan kalkar.
3. Renklenme durmuyor ama çok yavaşlıyor; demek ki taşımayı sürükleyen asıl güç terlemedir, geri kalan az miktardaki yükselme başka etkilerle olur.
4. Denetleyelim: yapraklı dal hızlı, yapraksız dal yavaş renklenir ✓ — hız farkı tam da terlemenin olup olmamasına denk düşüyor.

20. Su ve mineraller odun borusuyla yukarı, fotosentez ürünleri soymuk borusuyla gereksinim duyulan bölgelere taşınır; taşımayı sürükleyen başlıca güç terlemedir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Fotosentez ürünleri her zaman yalnız yukarı doğru taşınır.
• B) Mineral alımı çoğunlukla etkin taşımayla olur.
• C) Halka soyulan ağaçta kökler beslenemez.
• D) Aşırı tuzlu toprakta bitki su alamaz.
• E) Emici tüyler emilim yüzeyini artırır.

Doğru cevap: A — Bilgiye göre fotosentez ürünleri gereksinim duyulan bölgelere taşınır; bu yüzden "her zaman yalnız yukarı doğru taşınır" denemez.

1. Soru "söylenemez" diye soruyor; verilen bilgiyle çelişen ifadeyi arıyoruz.
2. Bilgide fotosentez ürünlerinin "gereksinim duyulan bölgelere" gittiği yazıyor. Kök de besine gereksinim duyar ve yaprakların altındadır; öyleyse taşıma aşağı doğru da olur.
3. Diğer ifadeler bu bilgiyle ve konunun temel bulgularıyla uyumlu: mineral alımı enerji harcanarak yapılır, halka soyulunca kök beslenemez, tuzlu toprakta su ozmozla dışarı çekilir, emici tüyler yüzeyi artırır.
4. Denetleyelim: "yalnız yukarı" doğru olsaydı halka soyulan ağaçta şişkinlik halkanın üstünde oluşmazdı ✓ — besin aşağı indiği için orada birikiyor.