Gen

1. Yukarıda tanımı verilen yapının adı sorulmaktadır. Bu yapı hangisidir?

• A) Gen
• B) Kromozom
• C) Nükleotit
• D) Ribozom
• E) Enzim

Doğru cevap: A — Tanımlanan yapı gendir: belirli bir proteinin ya da işlevsel bir RNA’nın bilgisini taşıyan DNA bölümü.

1. Tanımdaki iki anahtar bildirime bakalım: yapı DNA ÜZERİNDE bir bölüm ve bir ÜRÜNÜN yapımı için gereken bilgiyi taşıyor. Aranan şey bir düzey adıdır.
2. Şıkları bu ölçüte vuralım: nükleotit DNA’nın yapı taşıdır, tek başına bir ürünün bilgisini taşımaz. Kromozom ise DNA’nın proteinlerle paketlenmiş hâlidir ve binlerce geni birlikte taşır.
3. Ribozom ile enzim DNA bölümü bile değildir; gen bilgisine göre üretilen ya da çalışan yapılardır. Geriye yalnız gen kalır: nükleotitten büyük, kromozomdan küçük, anlamlı bir bilgi birimi.
4. Denetleyelim: insanda yaklaşık 20 bin protein kodlayan gen, 46 kromozom üzerine dağılmış durumdadır ✓ — düzey sıralaması nükleotit, gen, kromozom biçimindedir.

2. Tabloda iki kavram karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan ifade hangisidir?

• A) Evet
• B) Bazen
• C) Hayır; DNA değişmediği için sonraki kuşağa aktarılmaz
• D) Yalnız bitkilerde
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: C — Modifikasyon kalıtılmaz; DNA dizisi değişmediği için sonraki kuşağa aktarılacak bir değişiklik yoktur.

1. Tablonun mantığını görelim: mutasyon DNA dizisinde kalıcı bir değişiklik olduğu için üreme hücresindeyse kalıtılıyor. Boş kalan yer modifikasyonun kalıtılıp kalıtılmadığını istiyor.
2. Modifikasyonun tanımı tablonun kendisinde yazılı: çevre etkisiyle GÖRÜNÜŞTE değişiklik. Değişen fenotiptir, genotip değil.
3. Kalıtım DNA aracılığıyla olur; üreme hücrelerine aktarılan şey gen dizisidir. Dizi hiç değişmediğine göre aktarılacak bir değişiklik de yoktur.
4. Denetleyelim: güneşte yanıp teni koyulaşan bir anne babanın çocuğu koyu tenli doğmaz ✓ — modifikasyon bireyin kendi yaşamıyla sınırlı kalıyor.

3. Vücut hücrelerinde oluşan bir mutasyonun sonraki kuşağa aktarılmamasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Mutasyonun onarılması
• B) Vücut hücrelerinin bölünmemesi
• C) Vücut hücrelerinin DNA taşımaması
• D) Mutasyonun geçici olması
• E) Sonraki kuşağa yalnız üreme hücrelerinin kalıtsal maddesinin aktarılması

Doğru cevap: E — Sonraki kuşağa yalnız üreme hücrelerinin kalıtsal maddesi aktarıldığı için vücut hücresi mutasyonları kalıtılmaz.

1. Yeni bir bireyin nasıl oluştuğunu izleyelim: yumurta ile sperm birleşir, zigot oluşur ve bireyin bütün hücreleri bölünmeyle bu tek hücreden türer.
2. Öyleyse yeni bireye geçen kalıtsal madde yalnız üreme hücrelerinden gelir. Deri, kas ya da karaciğer hücresi bu yolun tümüyle dışında kalır.
3. Bir deri hücresinde oluşan mutasyon, o hücrenin bölünmesiyle yalnız komşu deri hücrelerine geçer; döllenmeye katılan hücrelere hiç ulaşmaz ve bireyle birlikte sona erer.
4. Denetleyelim: aynı mutasyon üreme hücresinde oluşsaydı zigota, oradan da yeni bireyin bütün hücrelerine geçerdi ✓ — ayrımı yapan, mutasyonun hangi hücrede olduğudur.

4. Mutasyonların her zaman zararlı olmadığı belirtilmektedir. Bu değerlendirmenin gerekçesi nedir?

• A) Mutasyonların onarılması
• B) Çoğu mutasyonun etkisiz olması, bir bölümünün ise değişen koşullarda üstünlük sağlayabilmesi
• C) Mutasyonların hiç olmaması
• D) Mutasyonların yalnız yararlı olması
• E) Mutasyonların görülmemesi

Doğru cevap: B — Mutasyonların çoğu etkisizdir ve bir bölümü değişen koşullarda üstünlük sağlayabilir; bu yüzden hepsi zararlı değildir.

1. DNA’nın büyük bölümü protein kodlamaz. Kodlayan bölgelerde bile genetik şifredeki artıklık sayesinde birçok değişiklik amino asit dizisini değiştirmez; bu yüzden mutasyonların çoğu etkisiz (nötr) kalır.
2. Etkisi olan mutasyonların bir bölümü gerçekten zararlıdır, ama hepsi değil. Bir değişikliğin zararlı mı yararlı mı olduğu içinde bulunulan ortama bağlıdır.
3. Bakteride antibiyotik direnci sağlayan mutasyon, ortamda ilaç yokken bir üstünlük getirmez; ilaç varken yaşamı sürdüren özellik olur. Aynı değişiklik koşula göre değer değiştirir.
4. Denetleyelim: kalıtsal çeşitliliğin özgün kaynağı mutasyondur ✓ — bütün mutasyonlar zararlı olsaydı, seçilimin üzerinde çalışacağı yararlı değişkenlik hiç doğmazdı.

5. Mutasyonların evrimsel süreçteki rolü sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Evrimi durdurmaları
• B) Çeşitliliği azaltmaları
• C) Yalnız zarar vermeleri
• D) Kalıtsal çeşitliliğin tek özgün kaynağı olmaları; doğal seçilimin üzerinde çalışacağı yeni seçenekleri sağlamaları
• E) Etkisiz olmaları

Doğru cevap: D — Mayoz ve döllenme var olan genleri yeniden karıştırır; ama <em>yeni</em> gen üretmez. Yeni seçeneği yalnız mutasyon sağlar; bu yüzden çeşitliliğin özgün kaynağıdır.

1. Mayoz var olanı karıştırır.
2. Yeni gen yalnız mutasyonla oluşur.
3. Seçilim bu seçenekler üzerinde çalışır.

6. Tabloda mutasyon sıklığını artıran etkenler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan örnek hangisidir?

• A) Su
• B) Hava
• C) Bazı virüsler
• D) Toprak
• E) Işık

Doğru cevap: C — Biyolojik mutajenlere örnek bazı virüslerdir; tablodaki boşluğa bu gelir.

1. Tabloda mutajenler kaynaklarına göre ayrılmış: fiziksel olanlar ışın ve radyasyon, kimyasal olanlar sanayi kimyasalları ve tütün dumanı. Boş kalan satır biyolojik kaynaklı örneği istiyor.
2. Biyolojik kaynak, mutasyon sıklığını artıran etkenin canlı ya da canlı kökenli olması demektir. Su, hava, toprak ve ışık bu tanıma uymaz.
3. Bazı virüsler kendi kalıtsal maddesini konak hücrenin DNA’sına yerleştirir. Yerleştiği yere göre bir geni bölebilir ya da düzenini bozabilir; böylece mutasyon sıklığını artırır.
4. Denetleyelim: mutajenler mutasyonu yoktan var etmez, sıklığını artırır ✓ — virüsün konak DNA’sına girmesi tam da böyle bir sıklık artışı yaratıyor.

7. Tek bir nükleotitteki değişikliğin bile proteinin işlevini bozabilmesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Amino asit dizisinin proteinin üç boyutlu biçimini belirlemesi; biçim değişince işlevin bozulabilmesi
• B) Nükleotitlerin çok olması
• C) Nükleotitlerin ağır olması
• D) DNA’nın kısalması
• E) Proteinin yok olması

Doğru cevap: A — Amino asit dizisi proteinin üç boyutlu biçimini belirler; biçim bozulunca işlev de bozulabilir.

1. Kutudaki zinciri izleyelim: nükleotit dizisi → amino asit dizisi → proteinin biçimi → işlev. Zincirin ilk halkasındaki bir değişiklik sonuna kadar taşınabilir.
2. Üç nükleotitlik bir şifre bir amino asidi belirler. Tek bir nükleotit değişirse o şifre başka bir amino asidi gösterebilir ve protein dizisinde bir harf değişmiş olur.
3. Protein, amino asitlerinin birbirini çekip itmesiyle kendine özgü bir biçime katlanır. Değişen tek bir amino asit bu katlanmayı bozabilir; işlev biçime bağlı olduğu için işlev de bozulur.
4. Denetleyelim: orak hücreli anemide hemoglobinin tek bir amino asidi değişir ve protein biçim değiştirip kümeleşir ✓ — tek harflik bir değişiklik gerçekten işlevi bozuyor.

8. Bazı nükleotit değişikliklerinin protein dizisini hiç değiştirmemesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) DNA’nın onarılması
• B) Proteinin üretilmemesi
• C) Değişikliğin görülmemesi
• D) Genetik şifrede birden çok üçlünün aynı amino asidi kodlaması
• E) Genin çalışmaması

Doğru cevap: D — Genetik şifrede birden çok üçlü aynı amino asidi kodladığı için bazı nükleotit değişiklikleri protein dizisini değiştirmez.

1. Sayıları karşılaştıralım: dört çeşit nükleotidin üçlü dizilişleriyle $4^3 = 64$ ayrı şifre oluşur; oysa proteinlerde yalnız 20 çeşit amino asit kullanılır.
2. Bu fazlalık, çoğu amino asidin birden çok üçlüyle kodlanması demektir. Genetik şifrenin bu özelliğine artıklık denir.
3. Aynı amino asidi kodlayan üçlüler çoğu kez yalnız son harflerinde ayrılır. Bu yüzden üçüncü konumdaki bir değişiklik çoğu durumda yine aynı amino asidi getirir ve protein dizisi değişmez.
4. Denetleyelim: dizisi değişmeyen proteinin biçimi de işlevi de aynı kalır ✓ — bu tür değişikliklere sessiz mutasyon denmesinin nedeni budur.

9. Mayoz sırasında kromozomların ayrılmamasının sonucu sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kromozom sayısının değişmemesi
• B) Mitoza dönüşmesi
• C) Mayozun durması
• D) Hücrenin ölmesi
• E) Bazı üreme hücrelerinde kromozom fazlalığı, bazılarında eksikliği oluşması; döllenme sonrası sayısal bozukluk görülmesi

Doğru cevap: E — Ayrılmama, üreme hücrelerinin bir bölümünde kromozom fazlalığına bir bölümünde eksikliğine yol açar; döllenmeden sonra sayısal bozukluk görülür.

1. Mayozun işini anımsayalım: kromozom sayısı yarıya iner ve her üreme hücresine her çiftten BİR kromozom düşer. Bu eşit dağılımın koşulu kromozomların ayrılmasıdır.
2. Ayrılmama olduğunda bir çiftin iki kromozomu birden aynı hücreye gider. O hücrede bu kromozomdan bir fazla bulunurken kardeş hücrede hiç bulunmaz.
3. Bu hücreler döllenmeye katılırsa zigot normalden bir fazla ya da bir eksik kromozom taşır. Bölünmeyle çoğalarak bireyin bütün hücrelerine yayılan sayısal bir bozukluk ortaya çıkar.
4. Denetleyelim: 21. kromozomun ayrılmaması durumunda zigotta bu kromozomdan üç tane bulunur ✓ — sayısal kromozom bozukluklarının nasıl doğduğunu gösteren bilinen bir örnektir.

10. Aynı kalıtsal yapıya sahip iki bitkinin farklı ortamlarda farklı boylara ulaşması hangi kavramla açıklanır?

• A) Mutasyon
• B) Modifikasyon; kalıtsal yapı aynı, görünüş çevre koşullarına göre değişmiştir
• C) Adaptasyon
• D) Kalıtım
• E) Seçilim

Doğru cevap: B — Durum modifikasyondur: kalıtsal yapı aynı kalmış, görünüş çevre koşullarına göre değişmiştir.

1. Verilenleri ayıralım: iki bitkinin kalıtsal yapısı aynı, ortamları farklı, sonuçları farklı. Değişen tek etken çevredir.
2. Kalıtsal yapı aynı olduğuna göre farkın kaynağı genlerde olamaz. Mutasyon da değildir, çünkü mutasyon DNA dizisindeki değişikliktir ve burada dizi değişmemiştir.
3. Genotip, bireyin ulaşabileceği bir aralık belirler; o aralığın neresinde durulacağını su, ışık, sıcaklık ve besin gibi çevre koşulları belirler. Çevrenin yol açtığı bu görünüş değişikliğine modifikasyon denir.
4. Denetleyelim: iki bitki aynı ortama alınsaydı boyları yeniden birbirine yaklaşırdı ✓ — kalıtsal olmayan, çevreye bağlı bir farkın göstergesi.

11. Hücrelerin DNA onarım düzeneklerine sahip olmasının anlamı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Mutasyonların hiç olmaması
• B) Onarımın zararlı olması
• C) Onarımın gereksiz olması
• D) DNA’nın hasar görmemesi
• E) DNA hasarının sürekli oluştuğu ve onarımın bu hasarların büyük bölümünü düzelttiği; onarım aksadığında hastalık riskinin arttığı

Doğru cevap: E — DNA sürekli hasar görür; onarım düzenekleri bu hasarın büyük bölümünü düzeltir ve onarım aksadığında hastalık riski artar.

1. Hücrenin neden bir onarım düzeneğine gerek duyduğunu soralım. Yanıt DNA’nın sürekli hasar görmesidir: morötesi ışın, radyasyon, kimyasallar ve hücrenin kendi tepkimeleri hasar yaratır.
2. Eşleme sırasında da yanlış nükleotit yerleştirilebilir. Onarım enzimleri hatayı tanır, bozuk bölümü keser ve doğru diziyi yeniden yazar; hataların büyük bölümü böylece düzeltilir.
3. Onarımın varlığı mutasyonların hiç olmadığı anlamına gelmez; yalnız sıklıklarını çok düşük tutar. Düzeltilemeyen az sayıda değişiklik kalıcı mutasyon olarak kalır.
4. Denetleyelim: DNA onarım genleri bozuk olan kişilerde deri kanseri riski çok yüksektir ✓ — onarım aksadığında mutasyon birikiyor ve hastalık riski artıyor.

12. Grafikte morötesi ışına maruz kalma süresine göre mutasyon sayısı verilmiştir. Grafiğe göre yapılabilecek doğru yorum hangisidir?

• A) Mutasyon sabittir
• B) Mutasyon sayısı azalmaktadır
• C) İlişki yoktur
• D) Maruz kalma süresi arttıkça mutasyon sayısı artmaktadır
• E) Grafik yatay bir doğrudur

Doğru cevap: D — Grafik, morötesi ışına maruz kalma süresi arttıkça mutasyon sayısının da arttığını gösterir.

1. Eksenleri okuyalım: yatayda morötesi ışına maruz kalma süresi, düşeyde mutasyon sayısı var. Eğri soldan sağa sürekli yükseliyor.
2. Değerleri izleyelim: sürenin sıfır olduğu noktada mutasyon sayısı 2 dolayında; birinci birimde 5, ikincide 11, üçüncüde 19 dolayına çıkıyor. Artış hızlanarak sürüyor.
3. Bu ilişki mutajen kavramıyla birebir örtüşüyor: mutajenler mutasyonu yoktan var etmez, sıklığını artırır. Maruz kalma uzadıkça DNA’daki hasar birikir.
4. Denetleyelim: sürenin sıfır olduğu noktada bile mutasyon sayısı sıfır değil ✓ — kendiliğinden oluşan mutasyonlar sürüyor, morötesi ışın yalnız sayıyı yükseltiyor.

13. Kanserin genetik temelli bir hastalık olmasına karşın çoğunlukla kalıtsal olmamasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kanserin gen içermemesi
• B) Değişikliklerin genellikle vücut hücrelerinde oluşması; bu hücrelerin kalıtsal maddesinin sonraki kuşağa aktarılmaması
• C) Kanserin çevresel olmaması
• D) Genlerin etkisiz olması
• E) Kanserin bulaşıcı olması

Doğru cevap: B — Kanserdeki değişiklikler genellikle vücut hücrelerinde oluşur ve bu hücrelerin kalıtsal maddesi sonraki kuşağa aktarılmaz.

1. Tablodaki ölçüt açık: vücut hücresindeki değişiklik kalıtılmaz, üreme hücresindeki kalıtılır. Soruyu bu ölçüte göre çözeceğiz.
2. Kanser, hücre bölünmesinin denetimini sağlayan genlerdeki değişikliklerden doğar; bu yönüyle gerçekten genetik temelli bir hastalıktır.
3. Ama söz konusu değişiklikler çoğunlukla akciğer, deri ya da bağırsak gibi VÜCUT hücrelerinde, kişinin yaşamı sırasında oluşur. Bu hücreler döllenmeye katılmadığı için değişiklik çocuğa geçmez.
4. Denetleyelim: bazı ailelerde kanser yatkınlığı gerçekten kalıtılır ✓ — çünkü orada değişiklik üreme hücresindedir; bu da ayrımın hücre türüne dayandığını doğrular.

14. "Bütün mutasyonlar zararlıdır" görüşü eleştirel olarak değerlendirilmektedir. Doğru değerlendirme hangisidir?

• A) Görüş yanlıştır; mutasyonların çoğu etkisizdir, bir bölümü zararlı, bir bölümü ise koşullara göre yararlı olabilir
• B) Görüş doğrudur
• C) Bütün mutasyonlar yararlıdır
• D) Mutasyonların etkisi yoktur
• E) Mutasyonlar görülmez

Doğru cevap: A — Genom büyük ölçüde protein kodlamayan bölgelerden oluşur; buradaki değişikliklerin çoğu etkisizdir. "Zararlı" ya da "yararlı" nitelemesi ancak belirli bir ortam için anlamlıdır.

1. Çoğu mutasyon etkisizdir.
2. Bir bölümü zararlı olabilir.
3. Koşullara göre yararlı olanlar da vardır.

15. Bir bakteri popülasyonunda antibiyotik direncinin yayılması hangi süreçle açıklanır?

• A) Bakterilerin ilacı öğrenmesi
• B) İlacın bakteriyi güçlendirmesi
• C) Rastlantısal olarak dirençli olan bireylerin sağ kalıp çoğalması; ilacın seçici etken olarak davranması
• D) Direncin isteğe bağlı olması
• E) Direncin kalıtsal olmaması

Doğru cevap: C — Bakteri ilaca karşı direnç "geliştirmez"; direnç zaten rastlantısal olarak vardır. İlaç yalnız duyarlıları eleyerek dirençlilerin oranını artırır — doğal seçilimin doğrudan bir örneğidir.

1. Popülasyonda rastlantısal çeşitlilik vardır.
2. İlaç duyarlı bireyleri eler.
3. Dirençliler çoğalarak oranı artırır.

16. Mutajen etkenlerden korunmanın önerilmesinin gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Mutasyonların önlenebilir olması
• B) Maruz kalmanın azaltılmasıyla mutasyon sıklığının ve buna bağlı hastalık riskinin düşürülebilmesi
• C) Mutasyonların hiç olmaması
• D) Korunmanın etkisiz olması
• E) Mutajenlerin zararsız olması

Doğru cevap: B — Maruz kalma azaltıldığında mutasyon sıklığı ve buna bağlı hastalık riski düşürülebilir.

1. Önce mutajenin ne yaptığını belirleyelim: mutasyonu yoktan yaratmaz, oluşma sıklığını artırır. Kendiliğinden oluşan mutasyonlar korunsak da sürer.
2. Sıklık maruz kalmayla orantılı olduğuna göre, maruz kalma azaltıldığında oluşan mutasyon sayısı da azalır. Demek ki önlenebilir bir risk payı var.
3. Uygulamada bu; güneşin dik geldiği saatlerde korunmak, tütün dumanından uzak durmak, radyasyonla ya da kimyasallarla çalışılan yerlerde iş güvenliği önlemlerine uymak demektir.
4. Denetleyelim: biriken mutasyon azaldıkça kanser gibi hastalıkların olasılığı düşer ✓ — korunmanın gerekçesi riski sıfırlamak değil, düşürmektir.

17. 600 nükleotitlik bir kodlayıcı dizinin belirlediği polipeptitte kaç amino asit bulunur?

\text{amino asit} = \frac{\text{nükleotit}}{3}

• A) 600
• B) 300
• C) 100
• D) 150
• E) 200

Doğru cevap: E — Üç nükleotit bir amino asidi kodladığı için 600 nükleotitlik dizi 200 amino asitlik bir polipeptidi belirler.

1. Kullanılacak bağıntı verilmiş: amino asit sayısı, nükleotit sayısının üçte biridir. Bunun nedeni genetik şifrenin üçlü (kodon) okunmasıdır.
2. Verilen değeri yerine koyalım: $600 / 3 = 200$.
3. Öyleyse bu dizinin belirlediği polipeptitte 200 amino asit bulunur.
4. Denetleyelim: ters yönden hesaplayalım — 200 amino asidin her biri için üç nükleotit gerekir: $200 \cdot 3 = 600$ ✓ — soruda verilen nükleotit sayısıyla birebir uyuşuyor.

18. Aynı yumurta ikizlerinin yıllar içinde bazı özellikler bakımından farklılaşması hangi sonucu gösterir?

• A) Kalıtsal yapılarının farklı olduğunu
• B) Genlerin etkisiz olduğunu
• C) Görünüşün yalnız genlerle değil çevre koşullarıyla da belirlendiğini
• D) İkizlerin akraba olmadığını
• E) Mutasyonun olmadığını

Doğru cevap: C — Aynı yumurta ikizlerinin zamanla farklılaşması, görünüşün yalnız genlerle değil çevre koşullarıyla da belirlendiğini gösterir.

1. Aynı yumurta ikizleri tek bir zigotun ikiye ayrılmasıyla oluşur; bu yüzden neredeyse özdeş bir kalıtsal yapı taşırlar.
2. Genler aynı olduğuna göre sonradan ortaya çıkan farklar kalıtsal yapıdan gelemez. Geriye tek açıklama kalıyor: yaşadıkları koşulların farklılığı.
3. Beslenme, spor, hastalık, güneşe maruz kalma ve alışkanlıklar kiloyu, ten rengini, kas gelişimini ve sağlık durumunu etkiler. Genotip bir aralık belirler, fenotipi çevreyle birlikte oluşturur.
4. Denetleyelim: ikizler tam aynı koşullarda yaşasaydı bu farklar en aza inerdi ✓ — bu yüzden ikiz çalışmaları kalıtım ile çevrenin payını ayırmakta kullanılır.

19. Bir öğrenci ışığın bitki boyuna etkisini inceleyerek modifikasyonu göstermek istemektedir. İzlemesi gereken en uygun yol hangisidir?

• A) Farklı türlerden bitki kullanmak
• B) Tohumla üretmek
• C) Her bitkiye farklı su vermek
• D) Aynı ana bitkiden alınan çelikleri kullanıp yalnız ışık koşullarını değiştirmek; su, toprak ve sıcaklığı eşitlemek
• E) Sonucu tahmin etmek

Doğru cevap: D — Aynı ana bitkiden alınan çelikler kullanılmalı; yalnız ışık koşulu değiştirilip su, toprak ve sıcaklık eşitlenmelidir.

1. Gösterilmek istenen şey modifikasyon: kalıtsal yapı AYNIYKEN çevrenin görünüşü değiştirmesi. Öyleyse deneyin ilk koşulu bitkilerin kalıtsal olarak aynı olmasıdır.
2. Tohumla üretilen bitkiler eşeyli üremeden geldiği için kalıtsal olarak birbirinden farklıdır. Aynı ana bitkiden alınan çelikler ise eşeysiz üremeyle oluştuğundan kalıtsal yapıyı birebir korur.
3. İkinci koşul tek değişken kuralıdır: yalnız ışık koşulu değiştirilmeli; su, toprak, saksı büyüklüğü ve sıcaklık bütün gruplarda eşit tutulmalıdır.
4. Denetleyelim: kalıtsal yapı aynı ve ışık dışındaki her koşul eşitse, boy farkının tek olası nedeni ışıktır ✓ — bu da tam olarak modifikasyonun tanımıdır.

20. Gen, bir ürünün bilgisini taşıyan DNA bölümüdür; mutasyon DNA dizisindeki kalıcı değişikliktir ve modifikasyon kalıtılmaz. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Bütün mutasyonlar canlıya zarar verir.
• B) Mutajenler mutasyon sıklığını artırır.
• C) Bazı nükleotit değişiklikleri protein dizisini değiştirmez.
• D) Mutasyon kalıtsal çeşitliliğin özgün kaynağıdır.
• E) Vücut hücresi mutasyonları kalıtılmaz.

Doğru cevap: A — Bütün mutasyonların canlıya zarar verdiği söylenemez; çoğu etkisizdir, bir bölümü ise koşullara göre yararlı olabilir.

1. Soru "söylenemez"i istiyor; öyleyse verilen tanımlarla çelişen ya da onlardan çıkarılamayan yargıyı arayacağız.
2. Verilen bilgide mutasyon, DNA dizisindeki kalıcı DEĞİŞİKLİK olarak tanımlanıyor. Tanımda değişikliğin sonucuna ilişkin bir yargı yok; "her zaman zararlı" nitelemesi metne sonradan eklenmiş bir iddiadır.
3. Gerçekte mutasyonların çoğu etkisizdir; kodlamayan bölgeler ile genetik şifredeki artıklık bunu sağlar. Bir bölümü ise değişen koşullarda üstünlük getirir.
4. Denetleyelim: bakteride antibiyotik direnci sağlayan mutasyon, o bakteri için yararlıdır ✓ — tek bir karşı örnek, bütün mutasyonların zararlı olduğu yargısını çürütmeye yeter.