Hint ve Çin Dinleri

1. Söz konusu kavram hangi adla anılır?

• A) Karma
• B) Nirvana
• C) Kast
• D) Guru
• E) Pagoda

Doğru cevap: A — Karma, kişinin eylemlerinin sonraki durumunu etkilediği düşüncesini adlandırır.

1. Önce seçeneklerin ne tür şeyler adlandırdığına bakalım: nirvana bir hâl, kast bir toplum düzeni, guru bir kişi, pagoda bir yapı.
2. Tanım ise bunların hiçbiri değil; bir İLİŞKİ tarif ediyor: eylem ile sonraki durum arasındaki bağ.
3. Hint kaynaklı geleneklerde bu bağı adlandıran kavram karmadır.
4. Denetleyelim: tanımda ne bir mekândan ne bir kişiden söz ediliyor ✓ — guru ve pagoda bu yüzden baştan eleniyor.

2. Tabloda kavramlar verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere ne gelmelidir?

• A) Eylemlerin etkisi
• B) Ruhun yeni bir bedende yeniden dünyaya geldiği düşüncesi
• C) Toplumsal tabaka
• D) Kurtuluş hâli
• E) Dinî öğretmen

Doğru cevap: B — Reenkarnasyon (tenasüh), ruhun yeni bir bedenle dünyaya geldiği düşüncesini adlandırır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda anlamı. İki kavram aynı geleneğe ait ama farklı şeyleri anlatıyor.
2. Dolu satır: karma → eylemlerin sonraki durumu etkilemesi. Bu, sonraki durumun NİTELİĞİYLE ilgili.
3. Reenkarnasyon ise sonraki durumun BİÇİMİNİ anlatır: ruhun yeni bir bedenle dünyaya gelmesi. İkisi birbirini tamamlar ama aynı şey değildir.
4. Denetleyelim: iki satır ayrı hücrelerde ✓ — aynı anlamı taşısalardı tabloda birlikte anılmazlardı.

3. Bu tanımın karşılığı olan kavram hangisidir?

• A) Nirvana
• B) Karma
• C) Kast
• D) Yoga
• E) Guru

Doğru cevap: C — Kast, kişilerin doğuştan belirli tabakalara ayrıldığı toplumsal düzeni adlandırır.

1. Tanımdaki iki ögeyi ayıralım: söz konusu olan bir toplum yapısı ve ayrım doğuştan geliyor.
2. İkinci öge ayırt edici. Burada kişinin yaptığı bir şeyden değil, yapmadığı bir şeyden — doğduğu yerden — söz ediliyor. Karma tam tersine kişinin eylemleriyle ilgiliydi.
3. Yoga bir uygulama, guru bir kişi, nirvana bir hâl adıdır. Doğuştan gelen tabakalara dayalı toplumsal düzeni adlandıran kavram kasttır.
4. Denetleyelim: tanım tek bir kişiyi değil bir düzeni anlatıyor ✓ — tabakalardan çoğul olarak söz ediliyor.

4. Bu açıklamayı karşılayan kavram hangisidir?

• A) Tien
• B) Karma
• C) Kast
• D) Nirvana
• E) Pagoda

Doğru cevap: D — Nirvana, Budizmde istek ve acıların sona erdiği kurtuluş hâlini adlandırır.

1. Açıklamada iki işaret var. Birincisi geleneğin adı: Budizm. İkincisi anlatılan şeyin türü: bir hâl.
2. Gelenek işareti seçenekleri hemen daraltıyor. Tien Çin düşüncesine ait; kast bir toplum düzeni, pagoda ise bir yapı adıdır.
3. Geriye karma ile nirvana kalıyor. Karma bir süreci anlatır; açıklamada ise sürecin sona erdiği, istek ve acıların bittiği hâl tarif ediliyor. Bu hâlin adı nirvanadır.
4. Denetleyelim: açıklamada "kurtuluş" sözcüğü geçiyor ✓ — bir varış noktası anlatılıyor, süregiden bir işleyiş değil.

5. Tabloda adlandırmalar verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?

• A) Rahibe
• B) Guru
• C) Papaz
• D) İmam
• E) Haham

Doğru cevap: E — Yahudilikte dinî görevli için haham adlandırması kullanılır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda din ya da gelenek, sağda oradaki dinî rehberin adı.
2. Seçenekleri ait oldukları geleneklere dağıtalım: rahibe ve papaz Hristiyanlıkla, imam İslam’la ilgilidir; guru ise tablonun kendi üst satırında zaten geçiyor.
3. Dördü de eleniyor. Geriye Yahudilikteki dinî görevliyi adlandıran tek seçenek kalıyor: haham.
4. Denetleyelim: eleme her seçeneği bir geleneğe bağlayarak yapıldı ✓ — hiçbiri boşta kalmadı.

6. Yukarıdaki açıklamanın işaret ettiği kavram hangisidir?

• A) Yoga
• B) Karma
• C) Nirvana
• D) Kast
• E) Tien

Doğru cevap: A — Yoga, beden duruşları, nefes ve zihin yoğunlaşmasını içeren uygulamalar bütününü adlandırır.

1. Açıklamada sayılanlara bakalım: beden duruşları, nefes, zihin yoğunlaşması. Üçü de yapılan şeyler.
2. Öyleyse aranan kavram bir inanış ya da ulaşılan bir hâl değil; bir uygulama adı olmalı.
3. Karma bir bağı, nirvana bir hâli, kast bir düzeni, tien bir anlamı karşılar. Uygulamalar bütününü adlandıran kavram yogadır.
4. Denetleyelim: açıklamada "bütün" deniyor ✓ — tek bir hareket değil, birbirini tamamlayan bir dizi uygulama anlatılıyor.

7. Tabloda yapılar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere hangi ifade yazılmalıdır?

• A) Pagoda
• B) Kilise
• C) Sinagog
• D) Havra
• E) Cami

Doğru cevap: B — Hristiyanlıkta ibadet mekânı kilise olarak adlandırılır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda gelenek, sağda o gelenekteki ibadet ya da tapınak yapısı.
2. Seçeneklerdeki sinagog ile havra aynı yapıyı anlatıyor; ikisi de Yahudilikle ilgili. Aynı yanıtın iki kez verilmesi mümkün olmadığına göre ikisi de eleniyor.
3. Pagoda üst satırda Uzak Doğu için zaten yazılmış, cami ise İslam’ın ibadet mekânıdır. Geriye Hristiyanlığın yapısı kalıyor: kilise.
4. Denetleyelim: eleme yanıtı bilmeden bile sonuca götürüyor ✓ — beş seçenekten dördü başka geleneklere bağlanıyor.

8. Söz konusu kavram hangi adla anılır?

• A) Nirvana
• B) Karma
• C) Tien
• D) Kast
• E) Guru

Doğru cevap: C — Tien, Çin düşünce geleneğinde gök ya da yüce düzen anlamında kullanılan kavramdır.

1. Açıklamadaki coğrafi işareti alalım: kavram Çin düşünce geleneğine ait.
2. Seçeneklere bu ölçütle bakalım. Nirvana, karma, kast ve guru; dördü de Hint kaynaklı geleneklerin kavramlarıdır.
3. Yalnız bir seçenek Çin düşüncesine ait: tien. Anlamı da açıklamayla örtüşüyor — gök ya da yüce düzen.
4. Denetleyelim: gelenek adı tek başına sonuca götürdü ✓ — kavramın anlamı bilinmese bile eleme yanıtı veriyor.

9. Bu tanımın karşılığı olan kavram hangisidir?

• A) Nirvana
• B) Karma
• C) Kast
• D) Yin-yang
• E) Yoga

Doğru cevap: D — Yin-yang, birbirini tamamlayan karşıt güçler anlayışını adlandırır.

1. Tanımdaki iki ögeyi birlikte okuyalım: güçler hem karşıt hem birbirini tamamlıyor.
2. İkinci öge belirleyici. Buradaki karşıtlık bir çatışma değil; iki güçten biri olmadan öteki tanımlanamıyor, ikisi birlikte bir bütün kuruyor.
3. Bu ikili anlayışı adlandıran kavram yin-yangdır.
4. Denetleyelim: öteki seçenekler tek bir şeyi anlatıyor ✓ — nirvana bir hâl, kast bir düzen; hiçbiri ikili bir yapı kurmuyor.

10. Tabloda kavram grupları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?

• A) İslam
• B) Hint gelenekleri
• C) Yahudilik
• D) Hristiyanlık
• E) Çin gelenekleri

Doğru cevap: E — Tien ve yin-yang, Çin düşünce geleneğine ait kavramlardır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram grubu, sağda bu kavramların ait olduğu gelenek.
2. Dolu satır: karma, kast, reenkarnasyon → Hint gelenekleri. Kavramların tek tek değil grup hâlinde verilmesi, grubun bütününün tek bir geleneği göstermesindendir.
3. İkinci gruptaki tien gök ya da yüce düzeni, yin-yang ise birbirini tamamlayan karşıt güçleri anlatır. İkisi de Çin düşüncesinin kavramlarıdır.
4. Denetleyelim: iki grup ayrı satırlarda ✓ — aynı geleneğe ait olsalardı tabloda ayrı ayrı anılmazlardı.

11. Şemada Budizmin öğreti yapısına ilişkin bir sıralama verilmiştir. Bu sıralamanın gösterdiği hangisidir?

• A) Öğretinin belirli bir sorun-çözüm düzeni içinde kurulduğu
• B) Öğretinin düzensiz olduğu
• C) Acının kabul edilmediği
• D) Kaynağın aranmadığı
• E) Yolun bulunmadığı

Doğru cevap: A — Şemadaki sıralama, öğretinin bir sorunu belirleyip ona yol öneren bir düzen içinde kurulduğunu gösterir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: acının varlığı kabul edilir → acının kaynağı belirlenir → belirlenen yol izlenir.
2. Basamakların işlevleri farklı. Birincisi bir sorunu adlandırıyor, ikincisi o sorunun nedenini arıyor, üçüncüsü ise bir çözüm yolu öneriyor.
3. Bu diziliş rastgele değil; sorun-çözüm düzeni taşıyan bir yapı kuruyor. Şemanın gösterdiği de budur.
4. Denetleyelim: basamakların sırası değiştirilemez ✓ — kaynak belirlenmeden izlenecek yol da belirlenemezdi.

12. Tabloda anlayışlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğa hangi ifade gelmelidir?

• A) Doğuştan gelen tabaka
• B) Takva ve liyakat gibi kazanılmış nitelikler
• C) Servet
• D) Soy
• E) Doğum yeri

Doğru cevap: B — İslam’ın öngördüğü ölçüt doğuştan gelen bir konum değil, takva ve liyakat gibi kazanılmış niteliklerdir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda anlayış, sağda toplumsal konumu belirleyen ölçüt.
2. Dolu satır: kast düzeni → doğuştan gelen tabaka. Buradaki ölçüt kişinin seçmediği, kendi çabasıyla değiştiremediği bir özelliktir.
3. Seçeneklere bu gözle bakalım: servet, soy ve doğum yeri de kişinin seçmediği özelliklerdir; üçü de üst satırla aynı tarafta kalıyor. Farklı bir ölçüt sunan tek seçenek, kazanılmış nitelikleri işaret eden takva ve liyakattir.
4. Denetleyelim: kazanılmış nitelik çabaya bağlı ✓ — bu yüzden doğuştan gelen ölçütün karşısında duruyor.

13. Tabloda anlayışlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?

• A) Hiçbir şeyin olmaması
• B) Yeni bedenlerde dönme
• C) Tek bir dünya hayatının ardından ahiret hayatının başlaması
• D) Sonsuz dünya hayatı
• E) Belirsizlik

Doğru cevap: C — İslam inancında dünya hayatı tektir; ölümün ardından ahiret hayatı başlar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda anlayış, sağda ölüm sonrası için öngördüğü durum.
2. Dolu satır: reenkarnasyon anlayışı → ruhun yeni bedenlerde dünyaya dönmesi. Buradaki temel öge tekrardır; dünya hayatı yinelenir.
3. İslam anlayışında ise dünya hayatı tek seferliktir. Ölümden sonra dünyaya dönüş değil, ayrı bir hayat olan ahiret başlar. İki anlayışı ayıran şey budur.
4. Denetleyelim: ayrım "dönüş var mı yok mu" sorusunda ✓ — ölüm sonrasının varlığında değil.

14. Tabloda yaklaşımlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?

• A) Nesnel
• B) Betimleyici
• C) Bilimsel
• D) Ön yargılı; bilgiye dayanmaz
• E) Kaynağa dayalı

Doğru cevap: D — Kendi kaynağına başvurmadan, duyuma dayanarak yapılan değerlendirme ön yargılıdır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yaklaşım, sağda niteliği. Ölçüt, değerlendirmenin neye dayandığıdır.
2. Dolu satır: bir dini kendi kaynaklarından tanıtmak → betimleyici. Burada anlatılan şey doğrulanabilir bir yere, geleneğin kendi metnine bağlanıyor.
3. İkinci yaklaşımda böyle bir dayanak yok; elde yalnız duyum var. Doğruluğu sınanamayan bir temele dayandığı için bu yaklaşım ön yargılıdır ve bilgiye dayanmaz.
4. Denetleyelim: eleştirilen şey yargı vermek değil ✓ — yargının kaynaksız verilmesi.

15. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre dinler hakkında doğru bilgi edinmenin sağladığı hangisidir?

• A) Kaynağı gereksizleştirmesi
• B) İletişimi zorlaştırması
• C) Genellemeyi güçlendirmesi
• D) Öğrenmeyi engellemesi
• E) Yanlış genellemeleri azaltarak iletişimi kolaylaştırması

Doğru cevap: E — Doğru kaynaktan edinilen bilgi, yanlış genellemeleri zayıflatarak iletişimi kolaylaştırır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: farklı dinler doğru kaynaktan öğrenilir → yanlış genellemeler zayıflar → sağlıklı iletişim kurulur.
2. Ortadaki basamak zinciri kuruyor. Bilgi iletişimi doğrudan kolaylaştırmıyor; önce araya girmiş olan yanlış genellemeleri zayıflatıyor.
3. Genelleme zayıflayınca karşıdaki kişi bir kalıpla değil kendisiyle karşılanır. İletişimin kolaylaşması bu sonucun ardından geliyor.
4. Denetleyelim: ikinci basamak çıkarılsa zincir kopardı ✓ — bilgi tek başına iletişimi kurmuyor.

16. Tabloda kavramlar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?

• A) Hristiyanlık
• B) Budizm
• C) Hinduizm
• D) Yahudilik
• E) Çin gelenekleri

Doğru cevap: A — Teslis, Hristiyan inancına ait bir kavramdır.

1. Tablo kavramdan geleneğe gidiyor: verilen kavramın hangi geleneğe ait olduğu soruluyor.
2. Yanıtı kavramın kendi içeriğinden çıkaralım. Teslis, Hristiyan inancında baba, oğul ve kutsal ruh olarak anılan üçlü birlik anlayışını adlandırır.
3. Bu içerik doğrudan Hristiyanlığa bağlanıyor. Hint kaynaklı gelenekler ve Çin düşüncesi bu kavramı kullanmaz.
4. Denetleyelim: kavramın adı da içeriğini taşıyor ✓ — teslis sözcüğü üçleme anlamına geliyor.

17. Kartlarda bazı ülkeler verilmiştir. Bu ülkelerin bu tema bakımından ortak özelliği hangisidir?

• A) Aynı dine sahip olmaları
• B) Hint ve Uzak Doğu kaynaklı dinî geleneklerin yaygın olduğu alanlar olmaları
• C) Aynı dili konuşmaları
• D) Aynı yönetim biçimine sahip olmaları
• E) Aynı iklime sahip olmaları

Doğru cevap: B — Bu ülkeler, Hint ve Uzak Doğu kaynaklı dinî ve düşünsel geleneklerin yaygın olduğu alanlardır.

1. Kartlardaki üç ülkeyi okuyalım: Hindistan, Çin, Japonya.
2. Önce ortak olmayanları eleyelim. Üç ülkenin dili ayrı, yönetim biçimleri ve iklimleri de aynı değil; üstelik üçünde birden yaygın olan tek bir din de yok.
3. Temanın kurduğu bağ başka: bu ülkeler Hint ve Uzak Doğu kaynaklı dinî ve düşünsel geleneklerin yaygın olduğu alanlardır. Ortak özellik budur.
4. Denetleyelim: bağ tek bir dine değil, ortak kaynaklı bir gelenekler kümesine dayanıyor ✓.

18. Tabloda kavram grupları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangisidir?

• A) Budizm
• B) Hristiyanlık
• C) Yahudilik
• D) Hinduizm
• E) Çin gelenekleri

Doğru cevap: C — Sinagog, Tanah ve haham kavramlarının üçü de Yahudiliğe aittir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram grubu, sağda bu kavramların ortak geleneği.
2. İkinci gruptaki kavramlar üç ayrı alandan geliyor: sinagog bir ibadet mekânı, Tanah bir kutsal metin, haham bir dinî görevli adı.
3. Üç ayrı alandan gelmelerine karşın hepsi tek bir geleneği gösteriyor. Bir dini mekânı, metni ve görevlisiyle birlikte tanımlayan bu üçlü Yahudiliğe aittir.
4. Denetleyelim: gruptaki kavramlardan biri bile başka bir geleneğe ait olsaydı ortak gelenek belirlenemezdi ✓.

19. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Kişiyi tanımamak
• B) Adı duymamak
• C) Geleneği bulamamak
• D) Adını bilmeyi, içeriğini bilmekle aynı saymak
• E) Araştırmayı çoğaltmak

Doğru cevap: D — Bir geleneğin adını bilmek, onun kavramlarını ve öğretisini bilmek anlamına gelmez.

1. Kişinin elindekini ve vardığı sonucu ayıralım. Elindeki: bir geleneğin adını duymuş olmak. Vardığı sonuç: onun ne olduğunu zaten bilmek.
2. Ad bir etikettir; geleneğin kavramları, öğretisi ve uygulamaları hakkında bilgi taşımaz. Nitekim kişi içeriği hiç araştırmamış.
3. Hata da buradadır: adı bilmek ile içeriği bilmek aynı sayılmıştır. Oysa biri diğerinin yerine geçmez.
4. Denetleyelim: adı duymamış olsaydı bile sonuç değişmezdi ✓ — eksik olan ad bilgisi değil, araştırma.

20. Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Tanımaya gerek yoktur.
• B) Geleneklerin kendi kavramları yoktur.
• C) Kavramlar karıştırılabilir.
• D) Bilgi ön yargıyı artırır.
• E) Dinî gelenekler kendi kavramlarıyla ve doğru kaynaklardan tanındığında yanlış genellemeler azalır.

Doğru cevap: E — Kartlar kavramsal özgünlüğü, ayırt etme gereğini ve bilginin işlevini tek bir sonuçta birleştirir.

1. Üç kartı okuyalım: her geleneğin kendi kavramları vardır, kavramlar karıştırılmamalıdır, bilgi ön yargıyı azaltır.
2. Kartlar bir zincir kuruyor. Birincisi bir olguyu veriyor: kavramlar geleneklere özgüdür. İkincisi bundan doğan kuralı: bu yüzden birbirine karıştırılmamalıdır.
3. Üçüncüsü ise kurala uyulduğunda ne olduğunu söylüyor: bilgi arttıkça ön yargı azalır. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: birinci kart olmadan ikincisinin gerekçesi kalmazdı ✓ — kartlar birbirini tamamlıyor.