Momentumun Korunumu

1. Momentumun korunumu yasasının geçerli olduğu koşul sorulmaktadır. Bu koşul nedir?

\sum p_{ilk} = \sum p_{son}

• A) Sisteme etki eden net dış kuvvetin sıfır olması
• B) Cisimlerin kütlelerinin eşit olması
• C) Çarpışmanın esnek olması
• D) Hızların eşit olması
• E) Sürtünmenin çok büyük olması

Doğru cevap: A — Momentumun korunumu, sisteme etki eden net dış kuvvet sıfır olduğunda geçerlidir; iç kuvvetler toplam momentumu değiştirmez.

1. Ne soruluyor: $\sum p_{ilk} = \sum p_{son}$ eşitliğinin hangi koşulda doğru olduğu.
2. Momentum değişimi itmeye eşittir: $\Delta p = F_{net} \cdot \Delta t$. Sistemin toplam momentumunu yalnız DIŞ kuvvetlerin itmesi değiştirebilir.
3. Sistemdeki cisimlerin birbirine uyguladığı iç kuvvetler etki-tepki çiftidir; eşit ve zıt itmeleri toplamda birbirini götürür. Net dış kuvvet sıfırsa dış itme de sıfırdır.
4. Denetleyelim: $F_{dış} = 0 \Rightarrow \Delta p_{toplam} = 0$, yani ilk ve son toplam momentum eşit ✓.

2. Kütlesi 2 kg olan bir cisim 6 m/s hızla, duran 4 kg’lık bir cisme çarpıp ona yapışmaktadır. Birlikte hareket ettikleri ortak hız kaç m/s’dir?

m_1 v_1 + m_2 v_2 = (m_1 + m_2) v

• A) 1
• B) 3
• C) 2
• D) 4
• E) 6

Doğru cevap: C — Yapışarak devam eden çarpışmada momentum korunur: $2 \cdot 6 = (2 + 4) v$, buradan $v = 2$ m/s.

1. Ne soruluyor: 6 m/s hızlı 2 kg’lık cismin duran 4 kg’lık cisme yapışmasından sonraki ortak hız.
2. Çarpışmadan önceki toplam momentum: $2 \cdot 6 + 4 \cdot 0 = 12$ kg·m/s.
3. Çarpışmadan sonra iki cisim tek kütle gibi hareket eder: $(2 + 4) \cdot v = 6v$. Korunumdan $6v = 12$, $v = 2$ m/s.
4. Denetleyelim: $6 \cdot 2 = 12$ kg·m/s, ilk momentuma eşit ✓.

3. Kütlesi 4 kg olan bir tüfekten 0,02 kg’lık mermi 400 m/s hızla çıkmaktadır. Tüfeğin geri tepme hızının büyüklüğü kaç m/s’dir?

geri tepme: m_1 v_1 = m_2 v_2

• A) 0,5
• B) 1
• C) 4
• D) 8
• E) 2

Doğru cevap: E — Atıştan önce toplam momentum sıfırdır; $0{,}02 \cdot 400 = 4 \cdot v$ eşitliğinden tüfeğin geri tepme hızı $v = 2$ m/s bulunur.

1. Ne soruluyor: 0,02 kg’lık mermiyi 400 m/s hızla fırlatan 4 kg’lık tüfeğin geri tepme hızı.
2. Atıştan önce tüfek ve mermi duruyor: toplam momentum sıfır. Barutun itmesi iç kuvvettir, toplamı değiştirmez.
3. Atıştan sonra momentumlar eşit büyüklükte ve zıt yönlü olmalı: mermi $0{,}02 \cdot 400 = 8$ kg·m/s, tüfek $4 \cdot v = 8$, buradan $v = 2$ m/s.
4. Denetleyelim: $8 - 4 \cdot 2 = 0$, toplam yine sıfır ✓.

4. Tabloda iki çarpışma türü karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan değerlendirme hangisidir?

• A) Korunur
• B) Korunmaz
• C) İki katına çıkar
• D) Sıfırlanır
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: B — Esnek olmayan çarpışmada momentum korunur ama kinetik enerji korunmaz; bir kısmı şekil değişimine, ısıya ve sese dönüşür.

1. Ne soruluyor: tabloda esnek olmayan çarpışmanın kinetik enerji satırına gelecek değerlendirme.
2. Momentum sütununda iki çarpışma türü de "Korunur" alıyor; çünkü çarpışma kuvvetleri iç kuvvettir ve dış kuvvet yoksa momentum her çarpışmada korunur.
3. Esnek olmayan çarpışmada cisimler ezilir, ısınır, ses çıkar; bu değişimler kinetik enerjinin bir bölümünü başka enerji türlerine çevirir. Çarpışmadan sonraki toplam kinetik enerji öncekinden küçüktür.
4. Denetleyelim: esnek ile esnek olmayanı ayıran tek ölçüt kinetik enerjinin korunup korunmamasıdır ✓ — boşluğa "Korunmaz" gelir.

5. Duran bir cisim patlayarak kütleleri 1 kg ve 3 kg olan iki parçaya ayrılmaktadır. 3 kg’lık parça 2 m/s hızla hareket ettiğine göre 1 kg’lık parçanın hızı kaç m/s’dir?

patlama: p_{ilk} = 0

• A) 2
• B) 3
• C) 4
• D) 6
• E) 8

Doğru cevap: D — Duran cismin patlamasından sonra toplam momentum yine sıfırdır: $1 \cdot v = 3 \cdot 2$, buradan $v = 6$ m/s.

1. Ne soruluyor: 3 kg’lık parça 2 m/s hızla giderken 1 kg’lık parçanın hızı.
2. Patlamadan önce cisim duruyor, toplam momentum sıfır; patlama kuvvetleri iç kuvvet olduğu için sonra da toplam sıfır kalır.
3. Parçaların momentumları eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür: $3 \cdot 2 = 6$ kg·m/s, öyleyse $1 \cdot v = 6$ ve $v = 6$ m/s.
4. Denetleyelim: $3 \cdot 2 - 1 \cdot 6 = 0$ ✓ — küçük kütleli parça büyük olandan 3 kat hızlı gider.

6. Uzay boşluğunda ilerleyen bir roketin, itilecek bir hava bulunmamasına karşın hızlanabildiği bilinmektedir. Bu hızlanmanın açıklaması nedir?

• A) Havayı geriye itmesi
• B) Güneş ışığından yararlanması
• C) Yakıtı yüksek hızla geriye püskürtmesi ve toplam momentumun korunması için kendisinin ileri gitmesi
• D) Yer çekiminden yararlanması
• E) Kütlesinin artması

Doğru cevap: C — Roket yakıtı yüksek hızla geriye püskürtür; roket-yakıt sisteminin toplam momentumu korunduğu için roket ileri yönde momentum kazanır.

1. Ne soruluyor: dayanacak hava olmayan uzay boşluğunda roketin nasıl hızlanabildiği.
2. Roket ile yakıtını tek sistem olarak alalım; bu sisteme dış kuvvet etkimiyorsa toplam momentumu sabittir.
3. Motor, yanmış gazları geriye doğru çok yüksek hızla fırlatır; bu gazlar geri yönde momentum taşır. Toplamın değişmemesi için roket aynı büyüklükte ileri yönde momentum kazanır.
4. Denetleyelim: süreçte roketin dışarıdan hiçbir şeye dayanması gerekmedi ✓ — tüfeğin geri tepmesiyle aynı ilkedir.

7. Çarpışan iki cismin birbirine uyguladığı kuvvetlerin toplam momentumu değiştirmediği belirtilmektedir. Bu durumun nedeni nedir?

• A) Kuvvetlerin çok küçük olması
• B) Çarpışma süresinin kısa olması
• C) Kuvvetlerin sürtünmesiz olması
• D) Bu kuvvetlerin etki-tepki çifti olması ve eşit sürede zıt yönde eşit itme uygulaması
• E) Kütlelerin eşit olması

Doğru cevap: D — Çarpışan cisimlerin birbirine uyguladığı kuvvetler etki-tepki çiftidir; aynı süre boyunca eşit ve zıt itme uyguladıkları için toplam momentum değişmez.

1. Ne soruluyor: çarpışma kuvvetlerinin toplam momentumu neden değiştirmediği.
2. Newton’un üçüncü yasası: A cismi B’ye $\vec F$ uygularsa B de A’ya $-\vec F$ uygular.
3. İki kuvvet temas süresince, yani aynı $\Delta t$ boyunca etkir: A’nın momentum değişimi $-\vec F \Delta t$, B’ninki $+\vec F \Delta t$ olur.
4. Denetleyelim: toplam değişim $-\vec F \Delta t + \vec F \Delta t = 0$ ✓ — biri ne kazanırsa öbürü o kadar kaybeder.

8. Kütlesi 3 kg olan cisim doğuya doğru 4 m/s, kütlesi 2 kg olan cisim batıya doğru 6 m/s hızla hareket edip çarpışarak birlikte hareket etmektedir. Ortak hızın büyüklüğü kaç m/s’dir?

• A) 4,8
• B) 2,4
• C) 1,2
• D) 0
• E) 4

Doğru cevap: D — Doğuya ve batıya giden momentumlar eşit büyüklükte (12 kg·m/s) olduğundan toplam momentum sıfırdır; birleşen cisimlerin ortak hızı 0’dır.

1. Ne soruluyor: zıt yönlerde çarpışıp yapışan iki cismin ortak hızı.
2. Doğuyu pozitif alalım: 3 kg’lık cismin momentumu $3 \cdot 4 = +12$ kg·m/s, 2 kg’lık cismin momentumu $2 \cdot (-6) = -12$ kg·m/s.
3. Toplam momentum: $12 - 12 = 0$. Çarpışmadan sonra $(3 + 2) \cdot v = 0$, dolayısıyla $v = 0$.
4. Denetleyelim: $5 \cdot 0 = 0$, ilk toplam momentuma eşit ✓ — cisimler çarpıştıkları yerde durur.

9. Bilardoda hareketli bir topun, eşit kütleli duran bir topa merkezî ve esnek çarpması sonucunda hareketli topun durduğu, duran topun ise hareket ettiği gözlenmektedir. Bu sonucun açıklaması nedir?

• A) Sürtünmenin topu durdurması
• B) Eşit kütlelerde esnek çarpışmada hem momentumun hem kinetik enerjinin korunmasının hızların yer değiştirmesini gerektirmesi
• C) Topun ağırlaşması
• D) Masanın eğimli olması
• E) Enerjinin yok olması

Doğru cevap: B — Eşit kütleli toplar merkezî ve esnek çarpışınca momentum ile kinetik enerjinin birlikte korunması hızların yer değiştirmesini gerektirir.

1. Ne soruluyor: hareketli topun durup duran topun onun hızıyla gitmesinin açıklaması.
2. Momentum korunur: $m v = m v_1 + m v_2$, kütleler sadeleşince $v = v_1 + v_2$.
3. Kinetik enerji korunur: $\tfrac12 m v^2 = \tfrac12 m v_1^2 + \tfrac12 m v_2^2$, yani $v^2 = v_1^2 + v_2^2$. Birinci denklemin karesi $v^2 = v_1^2 + 2 v_1 v_2 + v_2^2$ olduğundan $2 v_1 v_2 = 0$ çıkar.
4. Denetleyelim: ikinci top hareket ettiğine göre $v_2 \neq 0$, öyleyse $v_1 = 0$ ve $v_2 = v$ ✓ — ilk top durur, ikinci top onun hızını alır.

10. Durgun suda duran bir kayıkta oturan kişi kayığın burnundan kıçına doğru yürüdüğünde kayığın ters yönde kaydığı gözlenmektedir. Bu kaymanın nedeni nedir?

• A) Suyun akması
• B) Rüzgârın etkisi
• C) Kayığın hafiflemesi
• D) Kişinin ağırlaşması
• E) Kişi-kayık sisteminin toplam momentumunun sıfır kalması gerektiği için kayığın ters yönde momentum kazanması

Doğru cevap: E — Kişi-kayık sisteminin toplam momentumu sıfır kalmalıdır; kişi bir yöne momentum kazanınca kayık ters yönde aynı büyüklükte momentum kazanır.

1. Ne soruluyor: kayıkta yürüyen kişinin kayığı ters yönde kaydırmasının nedeni.
2. Başlangıçta kişi ve kayık duruyor, toplam momentum sıfır; suyun sürtünmesi küçük olduğundan sisteme önemli bir yatay dış kuvvet etkimez.
3. Kişi yürümek için ayağıyla kayığı geriye iter; kayık da kişiyi ileri iter. Bu iç kuvvetler kişiye ileri, kayığa geri yönde eşit büyüklükte momentum kazandırır.
4. Denetleyelim: $m_{kişi} v_{kişi} = m_{kayık} v_{kayık}$ ve toplam sıfır ✓ — kişi durunca kayık da durur.

11. Bir çarpışmada hem momentumun hem kinetik enerjinin korunduğu ölçülmüştür. Bu çarpışma için ne söylenir?

esnek çarpışma: p ve E_k birlikte korunur

• A) Cisimler yapışmıştır
• B) Esnek olmayan bir çarpışmadır
• C) Momentum korunmamıştır
• D) Enerji üretilmiştir
• E) Tam esnek bir çarpışmadır

Doğru cevap: E — Hem momentumun hem kinetik enerjinin korunduğu çarpışma tam esnek çarpışmadır.

1. Ne soruluyor: iki büyüklüğün birlikte korunduğu ölçülen çarpışmanın türü.
2. Momentum, dış kuvvet yoksa her çarpışmada korunur; tek başına çarpışmanın türünü ayırt ettirmez.
3. Ayırt edici büyüklük kinetik enerjidir: esnek olmayan çarpışmada bir kısmı ısıya, sese ve şekil değişimine gider; tam esnek çarpışmada hiç kayıp olmaz.
4. Denetleyelim: kinetik enerji de korunduğuna göre enerji başka türlere dönüşmemiştir ✓ — çarpışma tam esnektir.

12. Yapışarak devam eden bir çarpışmada kaybolan kinetik enerjinin akıbeti sorulmaktadır. Bu enerji ne olmuştur?

• A) Yok olmuştur
• B) Momentuma dönüşmüştür
• C) Kütleye dönüşmüştür
• D) Şekil değişimine, ısıya ve sese dönüşmüştür
• E) Geri kazanılmıştır

Doğru cevap: D — Yapışarak devam eden çarpışmada kaybolan kinetik enerji yok olmaz; şekil değişimine, ısıya ve sese dönüşür.

1. Ne soruluyor: yapışan cisimlerin kinetik enerjisindeki azalmanın nereye gittiği.
2. Enerjinin korunumu her süreçte geçerlidir: enerji yok olmaz, yalnız biçim değiştirir.
3. Çarpışmada cisimler ezilir (şekil değiştirme işi), temas yüzeyleri ısınır (iç enerji) ve bir ses duyulur (ses enerjisi). Kinetik enerjideki azalma bu üçünün toplamına eşittir.
4. Denetleyelim: çarpışmadan sonra ısınmış ve biçimi bozulmuş cisimler bu enerjinin izlerini taşır ✓.

13. Grafikte, çarpışan iki cisimden oluşan bir sistemin toplam momentumunun zamanla değişimi verilmiştir. Grafiğin yatay olması neyi gösterir?

• A) Cisimlerin durduğunu
• B) Sisteme etki eden net dış kuvvetin sıfır olduğunu ve momentumun korunduğunu
• C) Kinetik enerjinin korunduğunu
• D) Çarpışmanın olmadığını
• E) Kütlelerin eşit olduğunu

Doğru cevap: B — Toplam momentum grafiğinin yatay olması, momentumun zamanla değişmediğini, yani sisteme etki eden net dış kuvvetin sıfır olduğunu gösterir.

1. Ne soruluyor: çarpışan iki cisimli sistemin toplam momentum-zaman grafiğinin yatay çıkmasının anlamı.
2. Momentum-zaman grafiğinin eğimi $\dfrac{\Delta p}{\Delta t}$’dir ve bu oran net dış kuvvete eşittir.
3. Grafik yatay olduğu için eğim sıfırdır: $F_{net,dış} = 0$. Çarpışma sırasında cisimlerin tek tek momentumları değişse de toplam sabit kalmıştır; bu da momentumun korunduğunu gösterir.
4. Denetleyelim: dış kuvvet olsaydı toplam momentum artar ya da azalır, grafik eğik çıkardı ✓.

14. Kütlesi 5 kg olan duran bir cisme, 1 kg’lık bir cisim 10 m/s hızla çarpıp 2 m/s hızla geri sekmektedir. 5 kg’lık cismin kazandığı hız kaç m/s’dir?

• A) 2,4
• B) 1,6
• C) 1,2
• D) 2
• E) 0,8

Doğru cevap: A — Geri seken cismin hızı negatif alınarak $10 = 1 \cdot (-2) + 5v$ yazılır; buradan 5 kg’lık cismin hızı $v = 2{,}4$ m/s bulunur.

1. Ne soruluyor: 1 kg’lık cisim 10 m/s ile çarpıp 2 m/s ile geri sektiğinde duran 5 kg’lık cismin kazandığı hız.
2. İlk hareket yönünü pozitif alalım. Çarpışmadan önce toplam momentum: $1 \cdot 10 + 5 \cdot 0 = 10$ kg·m/s.
3. Çarpışmadan sonra 1 kg’lık cisim geri döndüğü için hızı $-2$ m/s: $1 \cdot (-2) + 5v = 10$, $5v = 12$, $v = 2{,}4$ m/s.
4. Denetleyelim: $-2 + 5 \cdot 2{,}4 = -2 + 12 = 10$ kg·m/s ✓, ilk momentuma eşit.

15. Buz üzerinde durgun hâlde karşılıklı duran iki patenci birbirini ittiğinde zıt yönlerde uzaklaşmaktadır. Kütlesi büyük olan patenci için ne söylenir?

• A) Daha büyük hızla uzaklaşır
• B) Hiç hareket etmez
• C) Daha küçük hızla uzaklaşır; momentumların büyüklüğü eşit olduğu için hız kütleyle ters orantılıdır
• D) Aynı hızla uzaklaşır
• E) Diğerini takip eder

Doğru cevap: C — Birbirini iten patencilerin momentumları eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür; hız kütleyle ters orantılı olduğundan kütlesi büyük olan daha küçük hızla uzaklaşır.

1. Ne soruluyor: durgun hâlde birbirini iten iki patenciden ağır olanın hızı hakkında ne söylenebileceği.
2. Buz sürtünmesi ihmal edilirse sisteme yatay dış kuvvet yoktur; başlangıçta ikisi de durduğu için toplam momentum sıfırdır ve sıfır kalır.
3. İtme sonunda $m_1 v_1 = m_2 v_2$ olur. Momentumlar eşitken kütle büyüdükçe hız küçülmek zorundadır: $v = p/m$.
4. Denetleyelim: örneğin 80 kg’lık patenci 1 m/s ile giderse 40 kg’lık olan 2 m/s ile gider; $80 \cdot 1 = 40 \cdot 2$ ✓.

16. Yere düşen bir topun momentumunun korunmadığı, ancak top ile Dünya birlikte ele alındığında korunduğu belirtilmektedir. Bu farkın nedeni nedir?

• A) Topun hafif olması
• B) Havanın direnci
• C) Yalnız topa bakıldığında yer çekiminin bir dış kuvvet olması, sistem genişletildiğinde ise iç kuvvete dönüşmesi
• D) Topun esnek olması
• E) Dünyanın çok büyük olması

Doğru cevap: C — Korunum yasası hangi sistemi seçtiğinize bağlıdır. Yer çekimi top için dıştandır; top ve Dünya birlikte alındığında aynı kuvvet iç kuvvet olur ve toplam momentum korunur.

1. Momentum yalnız dış kuvvetle değişir.
2. Sistem yalnız topsa yer çekimi dış kuvvettir.
3. Dünya da sisteme katılınca iç kuvvet olur.

17. Tabloda çarpışıp birlikte hareket eden iki cismin verileri sunulmuştur. Ortak hızın büyüklüğü kaç m/s’dir?

• A) 0,8
• B) 3,2
• C) 1,6
• D) 2
• E) 0,4

Doğru cevap: A — İşaretler yönü gösterir: toplam momentum $2 \cdot 5 + 3 \cdot (-2) = 4$ kg·m/s, toplam kütle 5 kg; ortak hız $4/5 = 0{,}8$ m/s olur.

1. Ne soruluyor: tablodaki K (2 kg, +5 m/s) ve L (3 kg, -2 m/s) cisimlerinin çarpışıp yapışmasından sonraki ortak hız.
2. K’nin momentumu $2 \cdot 5 = +10$ kg·m/s; L’nin momentumu $3 \cdot (-2) = -6$ kg·m/s.
3. Toplam: $10 - 6 = 4$ kg·m/s. Birleşik kütle $2 + 3 = 5$ kg olduğundan $v = 4/5 = 0{,}8$ m/s; işaret pozitif, yani cisimler K’nin yönünde gider.
4. Denetleyelim: $5 \cdot 0{,}8 = 4$ kg·m/s, ilk toplam momentuma eşit ✓.

18. Havai fişek patladığında parçaların simetrik bir küre biçiminde dağıldığı gözlenmektedir. Bu simetrinin fiziksel açıklaması nedir?

• A) Parçaların momentum vektörlerinin toplamının patlamadan önceki momentuma eşit kalması gerekmesi
• B) Havanın direnci
• C) Yer çekiminin etkisi
• D) Fişeğin dönmesi
• E) Barutun eşit dağılması

Doğru cevap: A — Patlama iç kuvvetlerle olduğundan parçaların momentum vektörlerinin toplamı patlamadan önceki momentuma eşit kalmalıdır; bu da dağılımı simetrik yapar.

1. Ne soruluyor: havai fişek parçalarının küre biçiminde simetrik dağılmasının fiziksel açıklaması.
2. Patlamayı sağlayan kuvvetler fişeğin parçaları arasındaki iç kuvvetlerdir; toplam momentumu değiştiremezler.
3. Fişek en yüksek noktasında hemen hemen durur; toplam momentum sıfıra yakındır. Bir yöne giden her parçanın momentumu karşı yöne giden parçaların momentumuyla dengelenmek zorundadır, bu da parçaları merkez çevresinde her yöne eşit dağıtır.
4. Denetleyelim: tüm parçaların momentum vektörleri toplandığında patlama öncesindeki (sıfıra yakın) momentum elde edilir ✓ — dağılımın merkezi kütle merkezinin yolunu izler.

19. Bir öğrenci momentumun korunumunu deneyle göstermek istemektedir. Deneyin geçerli olması için en çok dikkat etmesi gereken nokta hangisidir?

• A) Cisimlerin renginin aynı olması
• B) Sürtünmenin en aza indirilmesi, böylece dışarıdan itme uygulanmaması
• C) Kütlelerin eşit olması
• D) Odanın karanlık olması
• E) Hızların büyük olması

Doğru cevap: B — Momentumun korunumunu göstermek için sürtünme en aza indirilmelidir; sürtünme bir dış kuvvettir ve sisteme dışarıdan itme uygular.

1. Ne soruluyor: korunumu deneyle gösterirken sonucu en çok bozabilecek etkenin denetlenmesi.
2. Korunum yasası net dış kuvvetin sıfır olmasını ister: $F_{dış} = 0 \Rightarrow \Delta p_{toplam} = 0$.
3. Cisimlerin zeminle sürtünmesi sistem dışından gelen bir kuvvettir; zamanla toplam momentumu azaltır ve ölçülen son momentum ilkinden küçük çıkar.
4. Denetleyelim: hava masası ya da düşük sürtünmeli ray kullanıldığında ilk ve son toplam momentum ölçüm hatası sınırında eşit çıkar ✓.

20. Net dış kuvvetin sıfır olduğu bir sistemde toplam momentum korunur; kinetik enerji ise yalnız esnek çarpışmalarda korunur. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Yapışarak devam eden çarpışmada momentum korunur.
• B) Patlamada toplam momentum değişmez.
• C) Esnek olmayan çarpışmada kinetik enerjinin bir kısmı başka türlere dönüşür.
• D) Bilardo topları için çarpışma esneğe yakındır.
• E) Kinetik enerjisi azalan bir sistemde momentum da azalmıştır.

Doğru cevap: E — Momentum ile kinetik enerjinin korunumu birbirinden bağımsızdır; bu yüzden "Kinetik enerjisi azalan bir sistemde momentum da azalmıştır." söylenemez.

1. Ne soruluyor: verilen bilgiyle (net dış kuvvet sıfırken momentum korunur; kinetik enerji yalnız esnekte korunur) çelişen yargı.
2. Bilgiye göre momentumun korunması yalnız net dış kuvvete bağlıdır; bu yüzden yapışarak devam eden çarpışmada ve patlamada toplam momentum değişmez.
3. Kinetik enerji ise çarpışmanın türüne bağlıdır: esnek olmayanda bir kısmı başka türlere dönüşür, bilardo topları gibi esneğe yakın çarpışmalarda hemen hemen korunur.
4. Denetleyelim: yapışarak devam eden çarpışmada kinetik enerji azalır ama momentum aynı kalır ✓ — "momentum da azalmıştır" yargısı bu örnekle çürür.