II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye’nin İç ve Dış Siyasetinde Yaşanan Gelişmeler

1. Tabloda seçenekler ve riskleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) İki taraftan da baskı görmek
• B) Savaşın yükünü üstlenmek
• C) Yıkıma uğramak
• D) Ordunun dağılması
• E) Sınırların değişmesi

Doğru cevap: A — Savaş dışında kalmak, iki taraftan da baskı görme riskini beraberinde getirmiştir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda seçenek, sağda o seçeneğin riski. Yani hiçbir seçenek risksiz sayılmıyor.
2. Dolu satır: bir tarafa katılmak → savaşın yükünü ve yıkımını üstlenmek. Bu risk açık ve doğrudan.
3. Savaş dışında kalmanın riski ise daha dolaylıdır: taraflardan hiçbirine bağlanmayan bir ülke, her ikisi tarafından da kendi yanına çekilmek istenir. Baskı iki yönden birden gelir.
4. Denetleyelim: "savaşın yükünü üstlenmek" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA katılmanın riski olarak zaten yazılmış.

2. Kartlarda bir dönemin koşulları verilmiştir. Bu koşulların dış politikaya etkisi hangisidir?

• A) Savaşa hemen katılmak
• B) Savaş dışında kalmayı önceliklendirmek
• C) Orduyu dağıtmak
• D) Sınırları değiştirmek
• E) İlişkileri kesmek

Doğru cevap: B — Yakın geçmişteki savaşlar ve sınırlı altyapı, savaş dışında kalmayı öncelikli seçenek yapmıştır.

1. Üç kartı okuyalım: yakın geçmişte uzun savaşlar yaşanmış olması, sınırlı sanayi ve ulaşım altyapısı, yeniden yapılanmanın sürmesi.
2. Üçü de bir kapasite sorununu anlatıyor. Uzun bir savaşı sürdürmek insan gücü, üretim ve ulaşım ister; kartlar bu üçünün de yetersiz olduğunu söylüyor.
3. Dış politika, elde bulunan imkânla yürütülür. Bu koşullar altında savaşa katılmak taşınamayacak bir yük olurdu; öncelik savaş dışında kalmaya verilir.
4. Denetleyelim: kartların hiçbiri bir tercihten söz etmiyor ✓ — üçü de ülkenin fiilî durumunu veriyor.

3. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre izlenen dış politika yaklaşımı hangisidir?

• A) Bütün ilişkileri kesmek
• B) Bir tarafa tümüyle katılmak
• C) Taraflardan birine tam bağlanmadan ilişkileri sürdürmek
• D) Ticareti durdurmak
• E) Antlaşmaları reddetmek

Doğru cevap: C — Bir tarafla antlaşma, ötekiyle ticaret; taraflardan birine tam bağlanmadan ilişkileri sürdürmektir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: bir tarafla antlaşma yapılır → öteki tarafla ticaret sürdürülür → iki tarafa da bağlanmadan denge korunur.
2. İki aracın farkına dikkat edelim. Antlaşma yazılı ve taahhüt içeren bir bağdır; ticaret ise sürekli ama bağlayıcılığı daha az bir ilişkidir.
3. İki tarafla iki farklı türde bağ kurmak, hiçbirine tam bağlanmadan ikisiyle de ilişkiyi açık tutmayı sağlar. İzlenen yaklaşım budur.
4. Denetleyelim: "bütün ilişkileri kesmek" seçeneği ✓ — şema iki tarafla da ilişkinin sürdüğünü söylüyor.

4. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre seferberliğin ekonomiye etkisi hangisidir?

• A) Tarlada çalışanın artması
• B) Üretimin artması
• C) İş gücünün çoğalması
• D) Üretici iş gücünün azalmasıyla üretimin düşmesi
• E) Ekonominin canlanması

Doğru cevap: D — Genç nüfusun silah altına alınması üretici iş gücünü azaltmış ve üretimi düşürmüştür.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: genç nüfus silah altına alınır → tarlada çalışan sayısı azalır → tarım üretimi düşer.
2. Ortadaki basamak bağı kuruyor. Seferberlik asker sayısını artırırken aynı kişileri üretimden çekiyor; bir yerde artan sayı başka bir yerde azalıyor.
3. Tarımsal üretim büyük ölçüde insan gücüne dayandığı için çalışan azalınca üretim de düşer. Seferberliğin ekonomiye etkisi budur.
4. Denetleyelim: "iş gücünün çoğalması" seçeneği ✓ — şema tersini, tarlada çalışanın azaldığını söylüyor.

5. Tabloda sorunlar ve önlemler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Vergilerin kaldırılması
• B) Ekmek karnesi uygulaması
• C) Üretimin durdurulması
• D) Ticaretin serbest bırakılması
• E) Fiyatların denetlenmesi ve dağıtımın düzenlenmesi

Doğru cevap: E — Hızlı fiyat artışına karşı fiyatların denetlenmesi ve dağıtımın düzenlenmesi yoluna gidilmiştir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda sorun, sağda alınan önlem. Her önlem kendi sorununa göre seçiliyor.
2. Dolu satır: temel gıdada kıtlık → ekmek karnesi uygulaması. Kıtlık bir miktar sorunudur; karne de mevcut miktarı herkese pay ederek çözmeye çalışır.
3. Fiyatların hızla artması ise bir fiyat sorunudur. Buna karşı fiyatların denetlenmesi ve dağıtımın düzenlenmesi gerekir.
4. Denetleyelim: "ekmek karnesi uygulaması" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA kıtlık için zaten yazılmış.

6. Tabloda amaçlar ve uygulamalar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Ürünün bir bölümünün devletçe toplanması
• B) Olağanüstü vergiler
• C) Ticaretin serbestleşmesi
• D) Üretimin azaltılması
• E) Vergilerin kaldırılması

Doğru cevap: A — Askerin gıda ihtiyacı, üretilen ürünün bir bölümünün devletçe toplanmasıyla karşılanmıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda amaç, sağda uygulama. Her amaç kendi türünde bir uygulama gerektiriyor.
2. Dolu satır: savaş giderlerini karşılamak → olağanüstü vergilere başvurmak. Gider parayla ödendiği için önlem de parasal.
3. Askerin gıda ihtiyacı ise parayla değil ürünle karşılanır; üstelik piyasada mal kıt. Bu yüzden üretilen ürünün bir bölümü devletçe toplanmıştır.
4. Denetleyelim: "olağanüstü vergiler" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA zaten yazılmış.

7. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre kayıt dışı satışın ortaya çıkma nedeni hangisidir?

• A) Talebin bitmesi
• B) Arzın daralmasına karşın talebin sürmesi
• C) Arzın artması
• D) Fiyatların düşmesi
• E) Satışın yasaklanması

Doğru cevap: B — Arz daralırken talebin sürmesi fiyatları yükseltmiş ve kayıt dışı satışı doğurmuştur.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: mal arzı daralır → talep aynı kalır → kayıt dışı satış ve fiyat artışı görülür.
2. İlk iki basamağın birlikte ne ürettiğine bakalım. Ürün azalıyor ama isteyen sayısı azalmıyor; aynı mala daha çok kişi talip oluyor.
3. Bu durumda fiyat yükselir. Resmî fiyat sınırlanmışsa mal resmî kanalın dışına kayar ve kayıt dışı satış ortaya çıkar. Nedeni bu iki basamağın birleşimidir.
4. Denetleyelim: "arzın artması" seçeneği ✓ — şema tersini, arzın daraldığını söylüyor.

8. Yukarıdaki durumun o ülkenin dış politikasına etkisi hangisidir?

• A) Su yolunun önemsizleşmesi
• B) Baskıyı azaltması
• C) Tarafların baskısını artırarak dengeli bir tutumu zorunlu kılması
• D) Taleplerin bitmesi
• E) Dış politikayı etkisizleştirmesi

Doğru cevap: C — Stratejik bir su yolunu denetlemek tarafların baskısını artırır ve dengeli bir tutumu zorunlu kılar.

1. Durumdaki iki ögeyi ayıralım: su yolu ülkenin denetiminde ve savaşan tarafların donanmaları geçmek istiyor.
2. İkinci öge belirleyici. Geçiş isteyen tek bir taraf olsaydı ülke bir tercih yapabilirdi; her iki taraf da istediğinde birine verilen izin ötekine karşı bir tutum anlamına gelir.
3. Böylece ülke iki yönlü bir baskı altında kalır. Dış politikaya etkisi, hiçbir tarafı karşıya almayan dengeli bir tutumu zorunlu kılmasıdır.
4. Denetleyelim: "baskıyı azaltması" seçeneği ✓ — su yolunun denetimi baskıyı azaltmıyor, ülkeyi iki tarafın da ilgi alanına sokuyor.

9. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre savaşın sonuna doğru dış politikadaki değişimin gerekçesi hangisidir?

• A) İlişkilerin kesilmesi
• B) Savaşın uzayacağı beklentisi
• C) Tarafsızlığın gereksizliği
• D) Savaş sonrası kurulacak düzende yer alma isteği
• E) Düzenin kurulmayacağı düşüncesi

Doğru cevap: D — Savaşın sonucu belirginleşince, kurulacak düzende yer alma isteği dış politikanın yönünü değiştirmiştir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: savaşın sonucu belirginleşir → kurulacak düzende yer alma gerekir → dış politikada yön değişir.
2. Birinci basamak yeni bir bilgi getiriyor. Savaş sürerken hangi tarafın kazanacağı belli değildi; bu belirsizlik iki tarafa da mesafeli durmayı akla uygun kılıyordu.
3. Sonuç belirginleşince hesap değişir: savaştan sonra kurulacak düzenin dışında kalmamak gerekir. Yön değişiminin gerekçesi budur.
4. Denetleyelim: "savaşın uzayacağı beklentisi" seçeneği ✓ — şema tersini, sonucun belirginleştiğini söylüyor.

10. Tabloda dönemler ve gündemleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Vergilerin artırılması
• B) Güvenlik ve iaşe sorunları
• C) Seferberliğin sürmesi
• D) Karnenin yaygınlaşması
• E) Siyasi hayatın yeniden düzenlenmesi tartışmaları

Doğru cevap: E — Savaş sonrasında iç siyasetin gündemi, siyasi hayatın yeniden düzenlenmesi tartışmalarına kaymıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda dönem, sağda iç siyasetin gündemi. İki satır aynı ülkenin iki ayrı dönemini veriyor.
2. Dolu satır: savaş yılları → güvenlik ve iaşe sorunları. Bunlar ertelenemez, günlük ve zorunlu konular; başka her şeyi geri plana iter.
3. Savaş bitince bu baskı kalkar ve ertelenmiş konular öne çıkar. Gündem, siyasi hayatın yeniden düzenlenmesi tartışmalarına kayar.
4. Denetleyelim: "seferberliğin sürmesi" ve "karnenin yaygınlaşması" seçenekleri ✓ — ikisi de savaş yıllarının konusu.

11. Tabloda savaş yıllarındaki durum verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Kısıtlı imkânlarla sürdürülmeye çalışılır
• B) Tümüyle durdurulur
• C) Genişletilir
• D) Yatırımlarla birlikte artar
• E) Ertelenmez

Doğru cevap: A — Yatırımlar ertelenirken eğitim kısıtlı imkânlarla da olsa sürdürülmüştür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda savaş yıllarındaki durumu. İki alan aynı kısıtla karşılaşıyor ama sonuçları aynı değil.
2. Dolu satır: yatırımlar → büyük ölçüde ertelenir. Yatırım gelecekte karşılık veren bir harcamadır; kaynak daralınca ilk ertelenen de o olur.
3. Eğitim ise ertelenemez; ertelenen bir öğretim yılı geri getirilemez. Bu yüzden imkânlar kısıtlı olsa da sürdürülmeye çalışılmıştır.
4. Denetleyelim: "genişletilir" ve "yatırımlarla birlikte artar" seçenekleri ✓ — savaş yıllarının kısıtlarıyla bağdaşmıyor.

12. Tabloda buğday üretimindeki değişim verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Üretim sürekli artmıştır.
• B) Üretim savaş yıllarında düşmüş, sonrasında yeniden yükselmiştir.
• C) Üretim hiç değişmemiştir.
• D) En düşük üretim 1946'dadır.
• E) Üretim sürekli azalmıştır.

Doğru cevap: B — Üretim savaş yıllarında düşmüş, savaştan sonra yeniden yükselmiştir.

1. Tablodaki üç değeri sırayla okuyalım: 1939’da 4.070 bin ton, 1942’de 2.700 bin ton, 1946’da 3.930 bin ton.
2. İki aralığa ayrı ayrı bakalım. Birinci aralıkta üretim düşüyor; ikinci aralıkta yükseliyor. Yani veri tek yönlü değil.
3. En uygun çıkarım bu iki yönü birlikte anmalı: üretim savaş yıllarında düşmüş, savaş sonrasında yeniden yükselmiştir.
4. Denetleyelim: "üretim sürekli artmıştır" ve "sürekli azalmıştır" seçenekleri ✓ — ikisi de üç değerden yalnız bir aralığa bakıyor.

13. Tabloda kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Sözlü kaynak
• B) Birinci el kaynak
• C) İkinci el kaynak
• D) Arkeolojik buluntu
• E) Kaynak sayılmaz

Doğru cevap: C — Sonradan yazılmış bir inceleme ikinci el kaynaktır.

1. Tablonun ölçütü kaynağın olayla arasındaki zaman. Dolu satır: dönemin gazete haberleri → birinci el kaynak.
2. Gazete haberi olayın hemen ardından yazılır. Bu ona bir güç verir: olayı yaşayan insanların o günkü bilgisini ve dilini taşır. Ama bir sınır da getirir; olayın nasıl sonuçlanacağını henüz bilmez.
3. Sonradan yazılan inceleme ise sonucu bilir ve başka kaynaklara dayanır. Olayın kendi anına ait olmadığı için ikinci el sayılır.
4. Denetleyelim: "kaynak sayılmaz" seçeneği ✓ — ikinci el olmak bir metni kaynak olmaktan çıkarmaz.

14. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Belgeyi okumamak
• B) Tarihi bilmemek
• C) Savaşı tanımamak
• D) Savaşa girmemeyi savaştan etkilenmemekle karıştırmak
• E) Sınırları görmemek

Doğru cevap: D — Savaşa girmeyen bir ülke de seferberlik, kıtlık ve fiyat artışı yoluyla savaştan etkilenir.

1. Öğrencinin elindekini ve vardığı sonucu ayıralım. Elindeki: ülkenin savaşa girmediği. Vardığı sonuç: savaşın ülkeyi hiç etkilemediği.
2. İki şey farklı. Savaşa girmek cephede çarpışmakla ilgilidir; etkilenmek ise çok daha geniş bir alanı kapsar.
3. Nitekim savaşa girmeyen ülkede de genç nüfus silah altına alınmış, üretim düşmüş, temel gıdada kıtlık ve fiyat artışı yaşanmıştır. Hata, girmemeyi etkilenmemekle karıştırmaktır.
4. Denetleyelim: öğrenci ülkenin savaşa girmediğini doğru biliyor ✓ — yanlış olan, ondan çıkardığı sonuç.

15. Tabloda ülkeler karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?

• A) Değişmeme
• B) Yıkım düzeyinde
• C) Etkilenmeme
• D) Refah artışı
• E) Yıkım olmadan da ağır sıkıntı

Doğru cevap: E — Savaş dışında kalan ülke yıkıma uğramamış, ancak seferberlik ve kıtlık nedeniyle ağır sıkıntı yaşamıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ölçüt, yanda savaşa giren ve savaş dışında kalan ülkelerin durumu.
2. Dolu satırlar iki uç veriyor: insan kaybı savaşa girenlerde çok yüksek, ötekinde sınırlı; ekonomik etki ise savaşa girenlerde yıkım düzeyinde.
3. Savaş dışında kalan ülkenin ekonomik durumu bu iki ucun arasındadır. Yıkım yaşanmamıştır, ama seferberlik ve kıtlık nedeniyle ağır bir sıkıntı vardır.
4. Denetleyelim: "etkilenmeme" seçeneği ✓ — insan kaybı sütununda bile "sınırlı" deniyor, yani sıfır değil.

16. Tabloda bir karar ve yönleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?

• A) Bütçenin büyük bölümünün savunmaya ayrılması
• B) Saldırıya hazırlıklı olmak
• C) Ordunun küçültülmesi
• D) Bütçenin serbest kalması
• E) Yatırımların artması

Doğru cevap: A — Büyük bir orduyu yıllarca hazır tutmak, bütçenin büyük bölümünün savunmaya ayrılmasına yol açmıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda karar, yanda gerekçesi ve maliyeti. Yani aynı karar iki yönden değerlendiriliyor.
2. Dolu satır gerekçeyi veriyor: ordunun büyük tutulması → olası bir saldırıya hazırlıklı olmak. Bu, kararın haklı yanı.
3. Maliyet ise başka bir soru: bu hazırlık neye mal oluyor? Büyük bir orduyu yıllarca beslemek, giydirmek ve donatmak bütçenin önemli bölümünü savunmaya bağlar.
4. Denetleyelim: "saldırıya hazırlıklı olmak" seçeneği ✓ — bu, GEREKÇE olarak zaten yazılmış.

17. Kartlarda bir diplomasi yaklaşımının unsurları verilmiştir. Bu yaklaşımın amacı hangisidir?

• A) Savaşa hızla girmek
• B) Savaşa girmeden ilişkileri açık tutmak
• C) Görüşmeleri kesmek
• D) Taahhüt vermek
• E) Zamanı israf etmek

Doğru cevap: B — Görüşmeyi sürdürüp kesin taahhütten kaçınmak, savaşa girmeden ilişkileri açık tutmayı amaçlar.

1. Üç ögeyi okuyalım: görüşmeleri sürdürmek, kesin taahhütten kaçınmak, zaman kazanmak.
2. Birinci ile ikinci öge ilk bakışta çelişir gibi durur: görüşme yapılıyor ama söz verilmiyor. Oysa ikisi birlikte tek bir işi yapıyor.
3. Görüşmeyi sürdürmek karşı tarafı karşıya almamayı, taahhütten kaçınmak ise bağlanmamayı sağlıyor. Zaman kazanmak da bu ikisinin doğal sonucu. Amaç, savaşa girmeden ilişkileri açık tutmaktır.
4. Denetleyelim: "görüşmeleri kesmek" seçeneği ✓ — birinci öge tam tersini, görüşmelerin sürdüğünü söylüyor.

18. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre fiyat artışından en çok etkilenen kesim hangisidir?

• A) Ticaretle uğraşanlar
• B) Ürününü satan üretici
• C) Geliri sabit kalan ücretli kesim
• D) Toprak sahipleri
• E) Hiç kimse

Doğru cevap: C — Fiyatlar yükselirken geliri sabit kalan ücretli kesimin alım gücü düşer.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: fiyatlar yükselir → sabit gelirli kesim zorlanır → toplumsal hoşnutsuzluk artar.
2. Fiyat artışının herkesi aynı biçimde etkilemediğine dikkat edelim. Ürününü satan üretici ya da ticaretle uğraşan kişinin geliri de yükselen fiyatla birlikte artabilir.
3. Geliri sabit olan ücretli kesimde ise böyle bir denge yoktur; aynı parayla daha az mal alınır. En çok etkilenen kesim budur.
4. Denetleyelim: şema ikinci basamakta bu kesimi ayrıca adlandırıyor ✓ — "sabit gelirli" ifadesi doğrudan geçiyor.

19. Tabloda gelişmeler ve etkileri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Partilerin kapatılması
• B) Olağanüstü uygulamaların sürmesi
• C) Seçimlerin kaldırılması
• D) Siyasi hayatın genişletilmesi yönünde adım atılması
• E) İlişkilerin kesilmesi

Doğru cevap: D — Yeni uluslararası düzende yer alma isteği, siyasi hayatın genişletilmesi yönünde adım atılmasını desteklemiştir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda gelişme, sağda iç siyasete etkisi. İki satır iki ayrı gelişmeyi veriyor.
2. Dolu satır: savaşın sona ermesi → olağanüstü uygulamaların gevşemesi. Bu içeriden gelen bir etki; savaş bitince olağanüstü önlemlerin gerekçesi kalkıyor.
3. İkinci gelişme ise dışarıdan geliyor: yeni düzende yer almak isteyen bir ülkenin iç siyasetini de bu düzenin ölçülerine yaklaştırması beklenir. Etkisi, siyasi hayatın genişletilmesi yönünde adım atılmasıdır.
4. Denetleyelim: "olağanüstü uygulamaların sürmesi" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRIN tersi olurdu.

20. Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Gelişmeler birbirinden bağımsızdır.
• B) Ülke savaşa girmiştir.
• C) Ekonomik yük yaşanmamıştır.
• D) Dış politika hiç değişmemiştir.
• E) Ülke savaşa girmemiş, buna karşın ağır bir ekonomik yük taşımış ve savaşın sonunda dış politikasının yönünü değiştirmiştir.

Doğru cevap: E — Kartlar savaş dışında kalmayı, ağır ekonomik yükü ve dış politikadaki yön değişimini tek sonuçta birleştirir.

1. Üç kartı okuyalım: savaş dışında kalındı, ekonomik yük ağır oldu, savaşın sonunda yön değişti.
2. İlk iki kart birlikte ünitenin çekirdek ayrımını veriyor: savaşa girmemek, savaştan etkilenmemek demek değil.
3. Üçüncü kart ise bu tutumun sonsuza dek sürmediğini gösteriyor; savaşın sonucu belirginleşince yön değişti. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: "gelişmeler birbirinden bağımsızdır" seçeneği ✓ — üçü de aynı dönemin birbirine bağlı yüzleri.