Türk İnkılabı ve Atatürkçülük

1. Tabloda kavramlar tanımlanmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Var olan düzenin yerine yeni bir düzen kurma
• B) Var olanı iyileştirme
• C) Düzeni olduğu gibi bırakma
• D) Kuralları çoğaltma
• E) Kurumları kapatma

Doğru cevap: A — İnkılap, var olan düzenin yerine yeni bir düzen kurmayı ifade eder.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda anlamı. İki kavram değişimin derecesine göre ayrılıyor.
2. Dolu satır: ıslahat → var olan düzeni koruyarak iyileştirme. Buradaki anahtar sözcük "koruyarak"; düzen yerinde kalıyor, yalnız eksikleri gideriliyor.
3. İnkılap bu ölçünün öteki ucudur: düzen korunmuyor, yerine yenisi kuruluyor. İkisini ayıran şey değişimin derinliğidir.
4. Denetleyelim: "var olanı iyileştirme" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA ıslahat için zaten yazılmış.

2. Kartlarda bir değişim sürecinin aşamaları sırasıyla verilmiştir. Bu sıralamanın gösterdiği hangisidir?

• A) Kanunun tek başına yeterli olması
• B) Bir düzenlemenin kalıcı olması için kurum ve benimsenmenin de gerekmesi
• C) Kurumların gereksizliği
• D) Toplumun etkisizliği
• E) Sıralamanın önemsizliği

Doğru cevap: B — Bir düzenlemenin kalıcı olması için kurumlarla desteklenmesi ve toplumda benimsenmesi de gerekir.

1. Üç aşamayı sırasıyla okuyalım: eskinin yerine yeninin konması, yeni düzenin kurumlarla desteklenmesi, toplumda benimsenmesi.
2. Her aşamanın bir öncekini neden tamamladığını soralım. Birinci aşama bir metin üretir; ama metnin uygulanacağı bir yer yoksa kâğıt üzerinde kalır.
3. İkinci aşama bu yeri kuruyor. Üçüncüsü ise kurumun dışına çıkıyor: düzenleme insanlar tarafından benimsenmezse yalnız zorlamayla sürer. Sıralamanın gösterdiği budur.
4. Denetleyelim: "sıralamanın önemsizliği" seçeneği ✓ — aşamaların yeri değiştirilemez, her biri öncekine dayanıyor.

3. Kartlarda düzenlemelerin yapıldığı alanlar verilmiştir. Bu alanların birlikte ele alınmasının gerekçesi hangisidir?

• A) Yalnızca siyasi alanın önemli olması
• B) Alanların birbirinden bağımsız olması
• C) Bir alandaki değişimin ötekilere dayanması ve onları etkilemesi
• D) Ekonominin etkisiz olması
• E) Eğitimin gereksizliği

Doğru cevap: C — Bir alandaki değişim ötekilere dayandığı ve onları etkilediği için alanlar birlikte ele alınır.

1. Kartlardaki beş alanı okuyalım: siyasi, hukuki, toplumsal, ekonomik, eğitim.
2. Aralarındaki bağı somut bir örnekle görelim. Kanun önünde eşitliği getiren bir hukuk düzenlemesi, ancak insanlar okuyup yazabildiğinde ve hakkını bildiğinde karşılık bulur; yani eğitim alanına dayanır.
3. Aynı biçimde eğitimin yaygınlaşması kaynak ister, bu da ekonomiye bağlanır. Alanlar birbirini beslediği için ayrı ayrı değil birlikte ele alınıyor.
4. Denetleyelim: "alanların birbirinden bağımsız olması" seçeneği ✓ — bağımsız olsalardı birlikte anılmalarına gerek kalmazdı.

4. Tabloda düzenlemeler ve amaçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Vergileri artırmak
• B) Egemenliğin kaynağını değiştirmek
• C) Orduyu büyütmek
• D) Yönetim biçimini adlandırıp devlet başkanlığını düzenlemek
• E) Sınırları değiştirmek

Doğru cevap: D — Cumhuriyetin ilanı yönetim biçimini adlandırmış ve devlet başkanlığı sorununu çözmüştür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda düzenleme, sağda amacı. İki düzenleme aynı alanda ama iki ayrı sorunu çözüyor.
2. Dolu satır: saltanatın kaldırılması → egemenliğin kaynağını değiştirmek. Bu adım kaynağı hanedandan millete geçirdi, ama yerine ne konacağını söylemedi.
3. Cumhuriyetin ilanı bu ikinci soruyu yanıtlıyor: yönetim biçimi adlandırılıyor ve devlet başkanının nasıl belirleneceği bir düzene bağlanıyor.
4. Denetleyelim: "egemenliğin kaynağını değiştirmek" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA zaten yazılmış.

5. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre hukuk alanındaki düzenlemenin temel kazanımı hangisidir?

• A) Yetkinin bölünmesi
• B) Kural sayısının artması
• C) Mahkemelerin çoğalması
• D) Uygulamanın zorlaşması
• E) Herkesin aynı kurala tabi olması

Doğru cevap: E — Tek hukuk düzeni, herkesin aynı kurala tabi olmasını yani kanun önünde eşitliği sağlar.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: farklı topluluklara farklı kurallar uygulanır → tek hukuk düzeni kurulur → kanun önünde eşitlik sağlanır.
2. Birinci basamaktaki sorunu adlandıralım. Aynı olay, kişinin hangi topluluğa mensup olduğuna göre farklı sonuçlanabiliyordu; yani kural kişiye göre değişiyordu.
3. Tek düzen bu değişkenliği kaldırıyor. Temel kazanım da budur: herkes aynı kurala tabi oluyor.
4. Denetleyelim: "kural sayısının artması" seçeneği ✓ — değişen şey kuralların sayısı değil, herkese aynı kuralın uygulanması.

6. Tabloda toplumsal alandaki düzenlemeler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Herkesin kayıtlarda tek biçimde tanımlanması
• B) Ölçülerin değişmesi
• C) Takvimin değişmesi
• D) Vergilerin artması
• E) Sınırların çizilmesi

Doğru cevap: A — Soyadı düzenlemesi, herkesin resmî kayıtlarda tek biçimde tanımlanmasını sağlamıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda o alandaki düzenleme. İki satırın ortak yanı, ikisinin de bir KAYIT ve tanımlama düzeni kurması.
2. Dolu satır: ölçü ve takvim → uluslararası ölçülerin benimsenmesi. Burada ortak bir ölçü sistemi kuruluyor.
3. Soyadı da aynı işi kişiler için yapıyor. Soyadı bulunmadığında aynı adı taşıyan kişiler karışabiliyordu; düzenleme herkesi kayıtlarda tek ve karışıklığa yer bırakmayan biçimde tanımlıyor.
4. Denetleyelim: "ölçülerin değişmesi" ve "takvimin değişmesi" seçenekleri ✓ — ikisi de ÜST SATIRIN alanına ait.

7. Tabloda ölçü düzenleri ve sonuçları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Anlaşmazlığın artması
• B) Hesapların kolaylaşması ve ticaretin güvenli hâle gelmesi
• C) Hesabın zorlaşması
• D) Ticaretin durması
• E) Ölçümün imkânsızlaşması

Doğru cevap: B — Ortak ölçü birimleri hesapları kolaylaştırır ve ticareti güvenli hâle getirir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ölçü düzeni, sağda ticaretteki sonucu. İki satır aynı ölçünün iki ucunda.
2. Dolu satır: bölgelere göre değişen ölçü birimleri → anlaşmazlık ve hesap güçlüğü. İki bölge arasında alışveriş yapan taraflar aynı sözcükle farklı miktarları anlıyordu.
3. Ortak birimlerde bu belirsizlik kalkıyor. Hesap tek bir sistemle yapılıyor, tartışma konusu azalıyor; ticaret hem kolaylaşıyor hem güvenli hâle geliyor.
4. Denetleyelim: "hesabın zorlaşması" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA zaten yazılmış.

8. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre okuryazarlığın yaygınlaşmasında belirleyici olan hangisidir?

• A) Okulların kapatılması
• B) Yalnızca harflerin değişmesi
• C) Düzenlemenin eğitim örgütlenmesiyle desteklenmesi
• D) Öğretmenlerin azaltılması
• E) Kitapların toplatılması

Doğru cevap: C — Harf düzenlemesi, halk okullarıyla desteklendiği için okuryazarlığı yaygınlaştırmıştır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: yeni harfler kabul edilir → halk okulları açılır → okuryazarlık yaygınlaşır.
2. Birinci basamağın tek başına ne yapabileceğini soralım. Harflerin değişmesi yazının biçimini değiştirir; ama o harfleri kimse öğretmezse okuma yazma bilmeyen biri için hiçbir şey değişmez.
3. Halk okulları bu eksiği kapatıyor. Yaygınlaşmayı sağlayan şey düzenlemenin kendisi değil, bir eğitim örgütlenmesiyle desteklenmesidir.
4. Denetleyelim: "yalnızca harflerin değişmesi" seçeneği ✓ — şema ikinci basamağı ayrıca sayıyor.

9. Kartlarda temel ilkeler verilmiştir. Bu ilkelerin bir bütün olarak ele alınmasının gerekçesi hangisidir?

• A) İlkelerin çelişmesi
• B) İlkelerin birbirinden bağımsız olması
• C) Yalnızca birinin geçerli olması
• D) Her birinin ötekini tamamlaması ve desteklemesi
• E) Sıralamanın belirleyici olması

Doğru cevap: D — İlkeler birbirini tamamladığı ve desteklediği için bir bütün olarak ele alınır.

1. Kartlardaki beş ilkeyi okuyalım: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik.
2. Her biri ayrı bir alanı düzenliyor; ama biri eksik olduğunda ötekinin uygulanmasının ne olacağını soralım.
3. Cumhuriyetçilik yönetimin millete dayanmasını ister; halkçılık olmadan bu katılım eşit olmaz. Halkçılık kanun önünde eşitliği ister; laiklik olmadan bu eşitlik kurulamaz. İlkeler bu yüzden bir bütündür.
4. Denetleyelim: "ilkelerin çelişmesi" seçeneği ✓ — çelişselerdi birlikte uygulanamazlardı.

10. Tabloda ilkeler ve uygulamaları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Ulusal kimliğin öne çıkması
• B) Seçimle gelen yönetim
• C) Devletin üretime girmesi
• D) Din ve devlet işlerinin ayrılması
• E) Kanun önünde eşitlik ve ayrıcalıkların kaldırılması

Doğru cevap: E — Halkçılık, kanun önünde eşitlik ve ayrıcalıkların kaldırılmasıyla somutlaşır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ilke, sağda uygulamadaki karşılığı. Her ilke somut bir düzenlemeye çevriliyor.
2. Dolu satır: cumhuriyetçilik → seçimle gelen bir yönetim. Bu, yönetimin nasıl kurulduğuyla ilgili.
3. Halkçılık ise yönetimin kuruluşuyla değil, insanlar arasındaki ilişkiyle ilgilidir: kimsenin doğuştan ya da konumundan gelen bir ayrıcalığı bulunmaması. Uygulamadaki karşılığı kanun önünde eşitliktir.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki ulusal kimlik, üretim ve din-devlet ayrımı ✓ — üçü de başka ilkelerin alanına ait.

11. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre devletin üretime girmesinin gerekçesi hangisidir?

• A) Özel sermayenin büyük yatırımlara yetmemesi
• B) Özel sermayenin yasaklanması
• C) Üretimin gereksizliği
• D) Yatırımın istenmemesi
• E) Ticaretin durması

Doğru cevap: A — Özel sermaye büyük yatırımlara yetmediği için devlet üretime doğrudan girmiştir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: özel sermaye yetersiz kalır → büyük yatırımlar yapılamaz → devlet üretime doğrudan girer.
2. İlk iki basamak bir boşluk tarif ediyor. Fabrika, demir yolu ve maden gibi yatırımlar büyük sermaye ister; bu birikim yoksa yatırım hiç yapılamaz.
3. Üçüncü basamak bu boşluğun nasıl doldurulduğunu söylüyor. Devletin üretime girmesinin gerekçesi, özel sermayenin bu ölçekteki yatırımlara yetmemesidir.
4. Denetleyelim: devletin girmesi özel sermayeyi dışlamıyor ✓ — şemada bir yasaktan değil, bir yetersizlikten söz ediliyor.

12. Tabloda alanlar ve düzenleme sonuçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?

• A) Kararların hukuka dayanması
• B) Öğretimin tek program ve tek çatı altında yürütülmesi
• C) Mahkemelerin çoğalması
• D) Okulların ayrışması
• E) Programın kaldırılması

Doğru cevap: B — Eğitim alanındaki düzenleme, öğretimin tek program ve tek çatı altında yürütülmesini sağlamıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda düzenlemenin o alandaki sonucu. İki satır aynı yaklaşımın iki alandaki karşılığını veriyor.
2. Dolu satır: yargı → kararların tek hukuk düzenine dayanması. Buradaki ortak fikir birleştirme; farklı kaynaklardan gelen uygulama tek düzene bağlanıyor.
3. Aynı fikir eğitimde de işliyor: farklı türdeki okullar tek program ve tek çatı altında toplanıyor. Boş hücreye bu gelmeli.
4. Denetleyelim: "okulların ayrışması" seçeneği ✓ — bu, birleştirmenin tam tersi olurdu.

13. Yukarıda anlatılan ilke hangisidir?

• A) Halkçılık
• B) Devletçilik
• C) İnkılapçılık
• D) Milliyetçilik
• E) Cumhuriyetçilik

Doğru cevap: C — Yapılanların korunmasını ve koşullar değiştikçe yenilenmesini birlikte öngören ilke inkılapçılıktır.

1. Tanımdaki iki yönü ayıralım: korumak ve yenilemek. İlk bakışta bunlar birbirinin karşıtı görünür — biri değişmemeyi, öteki değişmeyi ister.
2. Ama burada korunan şey ile yenilenen şey aynı değil. Korunan, düzenlemelerin kazandırdığı yön; yenilenen ise o yönü koşullara uygun sürdürmenin biçimi.
3. Bu iki yönü birlikte isteyen ilke inkılapçılıktır. Öteki ilkeler birer alanı düzenler; inkılapçılık ise düzenlemelerin zaman içindeki durumunu konu edinir.
4. Denetleyelim: ilke bir alan değil bir tutum belirliyor ✓ — bu yüzden bütün alanlara birden bakıyor.

14. Tabloda yaklaşımlar ve sonuçları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Kurumların kapanması
• B) Karşılık bulmaması
• C) Uygulamanın durması
• D) Düzenlemenin toplumda yerleşmesi
• E) Eğitimin gerilemesi

Doğru cevap: D — Kanunun kurum ve eğitimle desteklenmesi, düzenlemenin toplumda yerleşmesini sağlar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yaklaşım, sağda sonucu. Dolu satır: yalnızca kanun çıkarmak → uygulamada karşılık bulmayabilir.
2. Buradaki "bulmayabilir" sözcüğü önemli. Kanun mutlaka etkisiz kalır demiyor; sonucu belirsiz bırakıyor, çünkü tek başına kanun uygulanmasını güvenceye almıyor.
3. Kurum ve eğitim desteği bu belirsizliği kaldırır: kurum kanunu uygular, eğitim onu bilinir kılar. Sonuç, düzenlemenin toplumda yerleşmesidir.
4. Denetleyelim: "karşılık bulmaması" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRIN sonucuna yakın, oysa ikinci satır karşıt sonucu istiyor.

15. Tabloda okuryazarlık oranındaki değişim verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Artış 1935'ten sonra durmuştur.
• B) Oran azalmıştır.
• C) Oran değişmemiştir.
• D) En yüksek oran 1927'dedir.
• E) Oran düzenli biçimde artmıştır.

Doğru cevap: E — Okuryazarlık oranı 1927’den 1940’a düzenli biçimde artmıştır.

1. Tablodaki üç değeri sırayla okuyalım: 1927’de %10,7, 1935’te %19,2, 1940’ta %22,4.
2. İki aralığa ayrı ayrı bakalım. Birinci aralıkta oran yaklaşık iki katına çıkmış; ikinci aralıkta artış daha küçük ama yine yukarı yönlü.
3. Her iki aralıkta da yön aynı olduğuna göre en uygun çıkarım, oranın düzenli biçimde arttığıdır.
4. Denetleyelim: "artış 1935’ten sonra durmuştur" seçeneği ✓ — 1940 değeri 1935’ten yüksek, yani artış sürüyor.

16. Tabloda iki düzen karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?

• A) Tek çatı altında toplanmış öğretim
• B) Farklı türde okullar
• C) Okulsuz eğitim
• D) Yalnızca özel okullar
• E) Belirsiz bir düzen

Doğru cevap: A — Yeni düzende öğretim tek çatı altında toplanmıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ölçüt, yanda eski ve yeni düzenin karşılığı. Aynı satırdaki iki hücre birbirinin karşıtı olmalı.
2. Dolu satır bunu gösteriyor: hukukta eski düzen topluluklara göre farklı, yeni düzen herkes için tek. Yani yeni düzenin ölçüsü birleştirmek.
3. Eğitim satırında eski düzen farklı türde okullar veriyor. Aynı ölçü uygulanınca yeni düzenin karşılığı, öğretimin tek çatı altında toplanması olur.
4. Denetleyelim: "farklı türde okullar" seçeneği ✓ — bu, ESKİ düzenin sütununda zaten yazılmış.

17. Tabloda kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Birinci el kaynak
• B) İkinci el kaynak
• C) Sözlü kaynak
• D) Arkeolojik buluntu
• E) Belge sayılmaz

Doğru cevap: B — Bir tarihçinin değerlendirme yazısı ikinci el kaynaktır.

1. Tablonun ölçütü metnin neyin hakkında olduğu. Dolu satır: kanunun resmî metni → birinci el kaynak.
2. Kanun metni olayın kendisidir; incelenen düzenlemenin ta kendisini içerir. Onu okuyan kişi araya kimse girmeden asıl belgeye bakmış olur.
3. Değerlendirme yazısı ise bu belge hakkında yazılmıştır; yazarın yorumunu ve seçimini taşır. Bu yüzden ikinci el kaynaktır.
4. Denetleyelim: ikinci el olmak değersiz olmak değil ✓ — değerlendirme, belgeyi bağlamına yerleştirdiği için ayrıca yararlıdır.

18. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Düzenlemeyi bulamamak
• B) Tarihi okumamak
• C) Hukuki düzenlemeyi toplumsal değişimin tamamlanması saymak
• D) Toplumu tanımamak
• E) Belgeyi görmemek

Doğru cevap: C — Hukuki düzenleme bir başlangıçtır; toplumsal karşılık bulması zamana yayılır.

1. Öğrencinin elindekini ve vardığı sonucu ayıralım. Elindeki: düzenlemelerin yapıldığı yıllar. Vardığı sonuç: toplumun da o yıl tamamen değiştiği.
2. İki şey farklı hızda ilerler. Bir kanun belirli bir günde yürürlüğe girer; buna karşılık alışkanlıkların, beklentilerin ve günlük uygulamanın değişmesi yıllar alır.
3. Hata, hukuki düzenlemenin tarihini toplumsal değişimin tamamlandığı tarih saymaktır. Nitekim ünitede düzenlemenin kurum ve benimsenmeyle desteklendiği ayrıca anlatılıyor.
4. Denetleyelim: öğrenci tarihleri doğru biliyor ✓ — yanlış olan, onlardan çıkardığı sonuç.

19. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre değişimin kalıcı olmasını sağlayan hangisidir?

• A) Eğitimin durması
• B) Düzenlemenin tek başına yapılması
• C) Kurumların kapatılması
• D) Yeni düzende yetişen kuşakların gelmesi
• E) Kuşakların değişmemesi

Doğru cevap: D — Yeni düzende yetişen kuşakların gelmesi, değişimi kalıcı kılan aşamadır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: düzenleme yapılır → kurum kurulur → kuşaklar yeni düzende yetişir.
2. İlk iki basamak değişimi kurar ama sürdürmez. Kurum yıllarca uygulasa bile, o düzeni öncekiyle karşılaştıran bir kuşak için değişim hâlâ yeni bir şeydir.
3. Üçüncü basamakta bu karşılaştırma ortadan kalkıyor. Yeni düzenin içinde doğan kuşak için o düzen olağan olandır; kalıcılık buradan gelir.
4. Denetleyelim: yeni öge zaman ✓ — ilk iki basamak yapıyı, üçüncüsü onun kuşaklara geçişini veriyor.

20. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Düzen değişmemiştir.
• B) İnkılap tek bir kanundan ibarettir.
• C) Kurumların etkisi yoktur.
• D) İlkeler birbirinden bağımsızdır.
• E) Türk inkılabı; düzeni değiştiren, kurumlarla destekleyen ve ilkelerle bütünleyen bir süreçtir.

Doğru cevap: E — Kartlar düzen değişimini, kurumsallaşmayı ve ilkelerin bütünlüğünü tek sonuçta birleştirir.

1. Üç kartı okuyalım: düzen değişti, kurumlar kuruldu, ilkeler bütünlük taşıyor.
2. Kartlar bir süreci tarif ediyor. Birincisi ne yapıldığını söylüyor: eski düzenin yerine yenisi kondu. İkincisi bunun nasıl kalıcı kılındığını: kurumlarla.
3. Üçüncüsü ise bu değişimin dağınık düzenlemeler yığını olmadığını, ilkelerle bir bütün oluşturduğunu belirtiyor. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: "inkılap tek bir kanundan ibarettir" seçeneği ✓ — kartlar üç ayrı boyut gösteriyor.