Benim Yolculuğum

1. Tabloda iki tür karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Sıcağı sıcağına yazılması
• B) Geçmişte yaşananların aradan zaman geçtikten sonra yazılması
• C) Kurmaca olması
• D) Ölçüye bağlı olması
• E) Kaynakça istemesi

Doğru cevap: B — Anı, aradan zaman geçtikten sonra geçmişe bakılarak yazılır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda tür, sağda ayırt edici özelliği.
2. Dolu satır: günlük → yaşananların tarih atılarak, SICAĞI SICAĞINA yazılması. Yani yaşama ile yazma arasında zaman yok.
3. Anıyı günlükten ayıran şey tam bu aralıktır. Anıda olay yaşandıktan bir süre sonra, geriye dönülerek yazılır.
4. Denetleyelim: bu aralık anıya bir üstünlük de kazandırır ✓ — yazar olayın sonucunu bilir ve onu daha geniş bir çerçevede değerlendirebilir.

2. Yukarıdaki metnin türü sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?

• A) Makale
• B) Haber metni
• C) Edebî günlük
• D) Dilekçe
• E) Kaynakça

Doğru cevap: C — Günlük tutma amacının edebî bir söyleyişle birleşmesi edebî günlüktür.

1. Metnin iki özelliğini ayıralım: bir günü anlatıyor ve söyleyişi özenli, benzetmelerle kurulmuş.
2. Birinci özellik türü belirliyor: bir güne ait yaşantı aktarılıyorsa bu bir günlüktür.
3. İkinci özellik ise söyleyişi belirliyor. Sıradan bir yağmurlu gün uzun benzetmelerle anlatılıyorsa amaç yalnız kaydetmek değil, edebî bir metin kurmaktır. İkisi birleşince edebî günlük olur.
4. Denetleyelim: makale ve haber metni kişisel yaşantıyı bu söyleyişle aktarmaz ✓ — ikisi de bilgilendirme amaçlıdır.

3. Tabloda iki yazma ortamı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Yalnızca aile
• B) Yalnızca yazarın kendisi
• C) Yalnızca öğretmen
• D) Baştan geniş ve bilinmeyen bir okur kitlesi
• E) Okur yoktur

Doğru cevap: D — Blog yazısı yayımlandığı anda geniş ve önceden bilinmeyen bir kitleye açılır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda metin, sağda okur kitlesi.
2. Dolu satır: kişisel günlük defteri → yalnızca yazarın kendisi. Metin kapalı bir ortamdadır ve okuru bellidir.
3. Blog ise açık bir ortamdır. Yayımlandığı anda kimin okuyacağı belirsizdir ve kitle geniştir.
4. Denetleyelim: bu fark yazma biçimini de değiştirir ✓ — okuru bilinmeyen metinde neyin anlatılacağı daha dikkatli seçilir.

4. Yukarıdaki durumda öncelikle yapılması gereken sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?

• A) Değişiklik yapmamak
• B) Metni kısaltmak
• C) Bütün adları değiştirmek
• D) Tarihleri silmek
• E) Başkalarını ilgilendiren özel bilgileri metinden çıkarmak

Doğru cevap: E — Açık bir ortama taşınırken başkalarının özel bilgilerinin korunması gerekir.

1. İki ortamın farkını hatırlayalım: günlük kapalı, blog herkese açık.
2. Günlüğe yazarken kişi kendi dışındaki insanlardan da serbestçe söz eder; çünkü metni başkası okumayacaktır.
3. Metin bloga taşındığında bu bilgiler herkese açılır. Öyleyse ÖNCELİKLE başkalarını ilgilendiren özel bilgiler metinden çıkarılmalıdır.
4. Denetleyelim: kişi kendi bilgisi üzerinde karar verebilir ama başkasınınki üzerinde veremez ✓ — önceliğin nedeni bu.

5. Yukarıdaki yargılar karşılaştırılmaktadır. İkinci yargının niteliği sorulmaktadır. Buna göre yanıt hangi seçenektedir?

• A) Özneldir; kişisel değerlendirme bildirir.
• B) Nesneldir; ölçülebilir.
• C) Sayısal veridir.
• D) Kural bildirir.
• E) İkisi de nesneldir.

Doğru cevap: A — Yorgunluk değerlendirmesi kişiye göre değiştiği için ikinci yargı özneldir.

1. İki yargıyı ölçülebilirlik bakımından karşılaştıralım.
2. Birinci yargı: "Yolculuk altı saat sürdü." Saat ölçülebilir ve herkes için aynı sonucu verir; bu nesnel bir veri.
3. İkinci yargı: "En yorucu bölüm ikinci saatti." Yorgunluk kişiden kişiye değişir; aynı yolculukta başka biri başka bir bölümü yorucu bulabilir. Öyleyse bu yargı özneldir.
4. Denetleyelim: iki yargı aynı yolculuğu anlatıyor ✓ — biri ölçüyor, öteki değerlendiriyor.

6. Tabloda metinlerin anlatım kişisi karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Birinci kişi
• B) Üçüncü kişi
• C) İkinci kişi
• D) Kişi kullanılmaz
• E) Belirsiz

Doğru cevap: B — Haber metni olayı dışarıdan aktardığı için üçüncü kişi anlatımını kullanır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda metin, sağda anlatım kişisi.
2. Dolu satır: günlük → birinci kişi. Yazar kendi yaşantısını kendi ağzından anlatır ("gittim, gördüm").
3. Haber metninde ise yazan kişi olayın içinde değildir; olayı dışarıdan aktarır. Bu da üçüncü kişi anlatımını gerektirir ("gitti, görüldü").
4. Denetleyelim: üçüncü kişi anlatımı mesafe kurar ✓ — haberin nesnel görünmesinin nedenlerinden biri budur.

7. Yukarıdaki durumun gösterdiği sorulmaktadır. Buna göre aranan sonuç hangisidir?

• A) Yazarın konuyu bilmediği
• B) Metnin kısa olduğu
• C) Yazarın söz varlığının yaşadığı çevreden beslendiği
• D) Metnin kurmaca olmadığı
• E) Çıkarım yapılamaz.

Doğru cevap: C — Yazarın kullandığı sözcük dağarcığı yaşadığı çevreden izler taşır.

1. İncelemedeki bulguyu okuyalım: metinlerde denizcilik terimleri ve kıyı yaşamına özgü deyimler sıkça geçiyor.
2. Terimler öğrenilerek de kullanılabilir ama DEYİMLER öyle değil; deyimler bir yaşam biçiminin içinde edinilir.
3. İkisinin bir arada ve sıkça bulunması, yazarın söz varlığının yaşadığı çevreden beslendiğini gösterir.
4. Denetleyelim: söz varlığı yazarın dünyasının izini taşır ✓ — bu yüzden metinden yazar hakkında çıkarım yapılabilir.

8. Tabloda iki yazarın dil kullanımı karşılaştırılmıştır. Bu farkın adı sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yanıt hangisidir?

• A) Tür farkı
• B) Konu farkı
• C) Tema farkı
• D) Üslup farkı
• E) Yayın tarihi farkı

Doğru cevap: D — Yazarların dili kullanma biçimindeki süreklilik farkı üslup farkıdır.

1. Tabloda karşılaştırılan şeye bakalım: konu değil, tema değil; CÜMLE YAPISI.
2. A yazarı kısa ve yalın, B yazarı uzun ve iç içe geçmiş cümleler kuruyor.
3. Cümle yapısı yazarın dili kullanma biçimidir ve metinden metne süreklilik gösterir. Bu sürekli farka üslup farkı denir.
4. Denetleyelim: iki yazar aynı konuyu yazsa bile bu fark sürerdi ✓ — üslubu konudan ayıran şey tam olarak bu.

9. Şemada kişisel bir yazının oluşum süreci verilmiş, sonuç boş bırakılmıştır. Şemanın son basamağında ne yazmalıdır?

• A) Süreç geriye döner
• B) Deneyim unutulur
• C) Yazı yazılmaz
• D) İzlenim silinir
• E) Deneyim, paylaşılabilir bir metne dönüşür

Doğru cevap: E — Üzerine düşünülen deneyim, yazıya dökülerek paylaşılabilir bir metne dönüşür.

1. Şemadaki basamakları izleyelim: yaşantı deneyimlenir ve ham izlenim oluşur → deneyim üzerine düşünülür, anlam kurulur → ?
2. İlk basamakta elde olan şey ham bir izlenim; kişiye özel ve dağınık.
3. İkinci basamakta düşünme devreye giriyor ve izlenim anlam kazanıyor. Son basamakta bu anlam yazıya döküldüğünde başkalarının da okuyabileceği bir metne dönüşür.
4. Denetleyelim: zincir kişiselden paylaşılabilire doğru ilerliyor ✓ — son basamak bu yönü tamamlamalı.

10. Yukarıdaki cümlenin anlatım gücü sorulmaktadır. Buna göre verilecek yanıt hangisidir?

• A) Duyguyu doğrudan söylemeden bir ayrıntıyla sezdirmesi
• B) Duyguyu açıkça söylemesi
• C) Sayısal veri vermesi
• D) Kural bildirmesi
• E) Anlatım gücü yoktur.

Doğru cevap: A — Küçük bir davranış ayrıntısı, söylenmeyen duyguyu okura sezdirir.

1. Cümleyi okuyalım: "Bugün pencereyi hiç açmadım." Burada hiçbir duygu adı geçmiyor.
2. Aktarılan şey yalnızca bir davranış. Ama bağlam biliniyor: o gün sınav sonucu açıklanmış.
3. Okur bu iki bilgiyi birleştirip duyguyu kendisi kurar. Anlatım gücü de buradan gelir: duygu söylenmeden sezdiriliyor.
4. Denetleyelim: "çok üzgündüm" denseydi etki bu kadar güçlü olmazdı ✓ — sezdirmek söylemekten etkili olabiliyor.

11. Tabloda günlüğün öğeleri ve işlevleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloyu tamamlayan seçenek hangisidir?

• A) Günü gösterir
• B) Yaşantının doğrudan yazarın ağzından aktarılmasını sağlar
• C) Kaynak belirtir
• D) Ölçü kurar
• E) Kafiye sağlar

Doğru cevap: B — Birinci kişi anlatım, yaşantının doğrudan yazarın ağzından aktarılmasını sağlar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda günlüğün bir ögesi, sağda o ögenin işlevi.
2. Dolu satır: tarih → yazının hangi güne ait olduğunu gösterir. Yani tarih ZAMANI belirliyor.
3. Birinci kişi anlatım ise SESİN KAYNAĞINI belirler: yaşantı bir başkasının aktarımıyla değil, doğrudan yazarın ağzından geliyor.
4. Denetleyelim: bu, günlüğün içtenlik duygusunu da kuruyor ✓ — araya bir anlatıcı girmiyor.

12. Tabloda dil kullanımları örneklendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bölüm hangisidir?

• A) Numara yazmak
• B) Arkadaşa mesaj yazmak
• C) Aynı olayı imgelerle kurulmuş bir metinde anlatmak
• D) Liste tutmak
• E) Adres yazmak

Doğru cevap: C — Edebî dilde aynı içerik, imge ve söyleyiş özeniyle kurulur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda dil kullanımı, sağda örnek durum.
2. Dolu satır: günlük dil → arkadaşa mesaj yazmak. Burada amaç hızlı ve anlaşılır iletişimdir; söyleyişin kendisi bir amaç değildir.
3. Edebî dilde ise söyleyiş de amaçtır. Aynı olay imgelerle, benzetmelerle ve özenli bir kuruluşla anlatılır.
4. Denetleyelim: içerik aynı kalabilir ✓ — değişen şey nasıl söylendiğidir.

13. Tabloda iki tür karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne yazılmalıdır?

• A) Okur
• B) Kişinin kendisi
• C) Bir kurum
• D) Bir başkası
• E) Belirsiz

Doğru cevap: D — Yaşam öyküsünü kişinin kendisi değil, bir başkası yazar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda tür, sağda yazan kişi. Ayırt edici ölçüt YAZANIN kim olduğu.
2. Dolu satır: öz yaşam öyküsü → kişinin kendisi. Baştaki "öz" eki zaten bunu söylüyor.
3. Yaşam öyküsünde ise "öz" yok; anlatılan kişi ile yazan kişi farklıdır. Bir başkası, o kişinin hayatını araştırıp yazar.
4. Denetleyelim: bu fark bakış açısını da değiştirir ✓ — öz yaşam öyküsü içeriden, yaşam öyküsü dışarıdan bakar.

14. Yukarıdaki iki metin arasındaki temel farkın ne olacağı sorulmaktadır. Buna göre doğru seçenek hangisidir?

• A) Fark oluşmaz.
• B) İki metin de aynı olur.
• C) Yalnızca uzunluk değişir.
• D) Yalnızca başlık değişir.
• E) Okur kitlesine göre içerik seçimi ve söyleyiş değişir.

Doğru cevap: E — Yazının okur kitlesi değiştiğinde neyin anlatılacağı ve nasıl söyleneceği de değişir.

1. İki metnin okurunu karşılaştıralım: sınıf gazetesini herkes okur, günlüğü yalnız yazarın kendisi.
2. Okur değişince önce İÇERİK SEÇİMİ değişir: günlüğe yazılabilecek özel ayrıntılar gazeteye yazılmaz.
3. Sonra SÖYLEYİŞ değişir: gazete metni herkesin anlayacağı biçimde kurulurken günlükte kişiye özel bir dil kullanılabilir.
4. Denetleyelim: yaşanan olay aynı ✓ — değişen şey olay değil, kime anlatıldığı.

15. Tabloda yayın ortamları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenektedir?

• A) Metin üzerinde anında yapılabilir
• B) Yeni baskı gerektirir
• C) Yapılamaz
• D) Yalnızca yazar ölünce yapılır
• E) Ölçülemez

Doğru cevap: A — Elektronik ortamda metin yayımlandıktan sonra da güncellenebilir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yayın ortamı, sağda yayımdan sonra düzeltmenin nasıl yapılacağı.
2. Dolu satır: basılı kitap → yeni baskı gerektirir. Basılmış metin sabittir; değiştirmek için yeniden basmak gerekir.
3. Blog yazısı ise elektronik ortamdadır. Metin sunucuda durur ve yazar tarafından anında düzenlenebilir.
4. Denetleyelim: bu bir kolaylık ama sorumluluk da getiriyor ✓ — yayımlanan metin kopyalanmış olabilir, düzeltme her kopyaya ulaşmaz.

16. Yukarıdaki metinde kullanılan anlatım biçimi sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek uygundur?

• A) Betimleme
• B) Öyküleme
• C) Tartışma
• D) Kanıtlama
• E) Tanımlama

Doğru cevap: B — Olayların oluş sırasına göre anlatılması öykülemedir.

1. Metindeki düzene bakalım: önce sabah uyanış, sonra yola çıkış, ardından varış.
2. Olaylar zaman sırasına göre diziliyor ve her biri bir öncekinin ardından geliyor. Yani metinde zaman ilerliyor.
3. Olayları oluş sırasına göre aktaran anlatım biçimine öyküleme denir.
4. Denetleyelim: betimlemede zaman ilerlemez, bir görünüm durdurulup anlatılır ✓ — buradaki fark hareket.

17. Kartlarda üç tür numaralandırılmıştır. Yaşanan günün aynı gün yazıldığı tür sorulmaktadır. Numaralara göre doğru kart hangisidir?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) Üçü de aynıdır
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: A — Günlükte yazma ile yaşama arasında zaman aralığı yoktur; yaşanan gün aynı gün yazılır.

1. Üç türü zaman ölçütüne göre sıralayalım.
2. Günlük: olay yaşandığı gün, tarih atılarak yazılır. Aralık yok.
3. Anı: aradan zaman geçtikten sonra yazılır. Öz yaşam öyküsü: bütün bir hayata geriye dönülerek yazılır, aralık en büyüktür.
4. Denetleyelim: aranan tür aralığın sıfır olduğu tür ✓ — bu da I numaralı günlüktür.

18. Yukarıdaki bulgunun gösterdiği sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek doğrudur?

• A) Yazarın iki kişi olduğu
• B) Üslubun hiç değişmediği
• C) Üslubun zaman içinde değişebileceği
• D) Metinlerin kurmaca olduğu
• E) Çıkarım yapılamaz.

Doğru cevap: C — Aynı yazarın söyleyişi yıllar içinde değişebilir; üslup durağan değildir.

1. İncelemedeki iki bulguyu karşılaştıralım: gençlik günlüklerinde kısa ve keskin, olgunluk döneminde uzun ve duraklamalı cümleler.
2. Yazar aynı kişi, tür aynı (günlük). Değişen tek şey DÖNEM.
3. Cümle yapısı üslubun bir ögesidir. Aynı yazarda dönemler arasında fark varsa üslup zaman içinde değişmiş demektir.
4. Denetleyelim: bu, üslubun yazarı tanıtmadığı anlamına gelmez ✓ — üslup bir parmak izi değil, yazarın o dönemdeki sesidir.

19. Tabloda kişisel metinleri değerlendirme ölçütleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloyu tamamlayan seçenek hangisidir?

• A) Sözcük sayısı
• B) Yaşantının aktarılması
• C) Metnin kısalığı
• D) Metnin kendi içinde çelişkiye düşmemesi
• E) Yayın tarihi

Doğru cevap: D — Tutarlılık, metnin kendi içinde çelişkiye düşmemesidir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda değerlendirme ölçütü, sağda kişisel metindeki karşılığı.
2. Dolu satır: içtenlik → yaşantının olduğu gibi aktarılması. İçtenlik metnin DIŞARIYLA, yani gerçek yaşantıyla ilişkisini ölçüyor.
3. Tutarlılık ise metnin İÇ düzenini ölçer: baştaki bir ifade sondakiyle çelişmemeli, anlatılanlar birbirini yalanlamamalıdır.
4. Denetleyelim: bir metin içten olup tutarsız da olabilir ✓ — iki ölçüt birbirinden bağımsız çalışıyor.

20. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata sorulmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Hata yoktur.
• B) Öznellik her metinde kusurdur.
• C) Kişisel metin yazılmamalıdır.
• D) Nesnellik her türde zorunludur.
• E) Kişisel metinlerde öznellik bir eksiklik değil, türün doğasıdır.

Doğru cevap: E — Günlük ve anı gibi türlerde öznellik beklenen bir niteliktir; eksiklik değil türün doğasıdır.

1. Öğrencinin akıl yürütmesi şu: metin öznel, öyleyse değersizdir.
2. Bu çıkarımın gizli varsayımı, nesnelliğin her metin için ölçüt olduğudur.
3. Oysa ölçüt türe göre seçilir. Nesnellik bilimsel metinlerde aranır; kişisel metinlerde ise amaç yaşantıyı ve kişinin bakışını aktarmaktır. Öznellik burada kusur değil, tanımın parçasıdır.
4. Denetleyelim: öznellik kaldırılsaydı günlük günlük olmaktan çıkardı ✓ — türün ölçütleri kendi doğasından gelir.

21. Kartlarda bu temanın üç temel düşüncesi verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Kişisel yazı; deneyimi anlamlandırırken okurunu ve yazarın kendi sesini birlikte gözetir.
• B) Kişisel yazıda okur önemsizdir.
• C) Deneyim yazıyla değişmez.
• D) Üslup yazarı tanıtmaz.
• E) Kartlar birbirinden bağımsızdır.

Doğru cevap: A — Kartlar deneyimi, okuru ve üslubu ortak bir açıklamada birleştiriyor.

1. Üç kartı okuyalım: deneyim yazıyla anlam kazanır, okur kitlesi söyleyişi belirler, üslup yazarı tanıtır.
2. Birinci kart yazının kişiye ne yaptığını, ikincisi kime yazıldığını, üçüncüsü ise yazanın metinde nasıl göründüğünü söylüyor.
3. Üçü birlikte kişisel yazının üç yönünü veriyor: deneyim, okur ve yazarın sesi.
4. Denetleyelim: soru "en kapsayıcı" sonucu istiyor ✓ — deneyimi anlamlandırırken okuru ve yazarın sesini birlikte gözeten seçenek üç kartı da içine alıyor.