Sebep-Sonuç Cümleleri

1. Yukarıdaki metinde bir olay bir başkasını doğurmuş, o da bir başkasına yol açmıştır. Öğretmen sınıftan bu zincirin en başına gitmesini istiyor. Metne göre zincirin en başındaki ilk sebep hangisidir?

• A) Servisin yolda çok yavaş ilerlemesi
• B) Cuma gecesi çok kar yağması
• C) İlk dersin ikinci saate alınması

Doğru cevap: B — Zincir şöyledir: kar yağdı → yol kayganlaştı, servis yavaşladı → servis geç vardı → ders ikinci saate alındı. En baştaki sebep kar yağmasıdır.

1. Metindeki olayları oluş sırasına koyalım: kar yağması, servisin yavaşlaması, geç varması, dersin ertelenmesi.
2. Her olaya "Bu neden oldu?" diye soralım; servis kaygan yol yüzünden yavaşlamış, yol da kar yüzünden kayganlaşmış.
3. Kendisinin bir sebebi kalmayan ilk olay kar yağmasıdır → cevap B.

2. Sınıfta metin üzerine konuşulurken bir öğrenci "Ya o gece kar yağmasaydı?" diye sordu. Metindeki ilk sebep ortadan kalksaydı, sonraki olaylar nasıl gelişirdi?

• A) Yol kaygan olmaz, servis zamanında varır, ders ertelenmezdi.
• B) Servis yine yavaş ilerler, ders yine ikinci saate alınırdı.
• C) Kar yağmasa da yol kaygan kalır, servis yine geç varırdı.

Doğru cevap: A — Zincirin ilk halkası kalkınca ona bağlı bütün sonuçlar da ortadan kalkar: yol kaygan olmaz, servis gecikmez, ders ertelenmez.

1. Zinciri hatırlayalım: kar → kaygan yol → yavaş servis → geç varış → dersin ertelenmesi.
2. İlk halkayı çıkaralım: kar yağmazsa yol kaygan olmaz.
3. Kaygan yol olmayınca servis yavaşlamaz, geç kalmaz ve ders de ertelenmez → cevap A.

3. Tahtadaki cümlelerin ikisinde önce sebep, sonra sonuç doğru sırayla yazılmış; birinde ise ikisi yer değiştirmiş. Sebep ile sonuç hangi cümlede yer değiştirmiştir?

• A) 1. cümlede; doğrusu "İçerisi soğuduğu için sınıfın camı açık kaldı." olmalıdır.
• B) 2. cümlede; doğrusu "Sigorta attığı için ışıklar söndü." olmalıdır.
• C) 3. cümlede; doğrusu "Gezi ertelendiği için otobüs bozuldu." olmalıdır.

Doğru cevap: B — Işıkların sönmesi sigortayı attırmaz; tersine sigorta attığı için ışıklar söner. İkinci cümlede sebep ile sonuç yer değiştirmiştir.

1. Her cümleye "Hangisi önce olur?" diye soralım.
2. Cam açık kalırsa içerisi soğur, otobüs bozulursa gezi ertelenir; 1. ve 3. cümleler doğrudur.
3. Işık sönmesi sigortayı attıramaz; önce sigorta atar, sonra ışıklar söner → cevap B.

4. Bahar'ın başından geçenler üç halkalı bir zincire çizildi ama ortadaki halka boş bırakıldı. Zincirin baştaki ve sondaki halkaları düşünülünce ortadaki kutuya hangi cümle yazılmalıdır?

• A) Bahar kendine yeni bir diş fırçası aldı.
• B) Bahar o hafta sabahları erken kalktı.
• C) Bahar'ın dişi ağrıdı ve diş hekimine gitti.

Doğru cevap: C — Fırçalamayı unutmak dişin çürüyüp ağrımasına yol açar; hekime giden çocuğa da bir süre tatlı yasaklanır. Ortadaki halka diş ağrısı ve hekime gidiştir.

1. Baştaki halkayı okuyalım: dişler günlerce fırçalanmamış.
2. Sondaki halkayı okuyalım: bir hafta tatlı yenmemiş; demek ki biri tatlıyı yasaklamış.
3. İkisini birleştiren olay diş ağrısı ve hekime gitmektir; yeni fırça almak ya da erken kalkmak bu sonucu doğurmaz → cevap C.

5. Yarıyıl tatilinden dönen öğrenciler sınıf penceresindeki çiçeği solmuş buldu. Öğretmen sebebini sınıfça tartıştırdı ve bazı tahminlerin uygun olmadığını söyledi. Aşağıdakilerden hangisi bu sonucun sebebi olamaz?

• A) Tatil boyunca çiçeğe hiç su verilmemesi
• B) Sınıfın günlerce çok soğuk kalması
• C) Çiçeğin saksısının kırmızı renkli olması

Doğru cevap: C — Susuzluk ve soğuk bir bitkiyi soldurabilir; ancak saksının rengi bitkinin canlılığını etkilemez, sebep olamaz.

1. Sonucu yazalım: çiçek solmuş. Sebebi arıyoruz.
2. Su verilmemesi ve uzun süren soğuk, bitkiye zarar verir; ikisi de sebep olabilir.
3. Saksının rengi bitkiyi soldurmaz; sebep olamayacak seçenek budur → cevap C.

6. Tuna defterinin soluna sebepleri, sağına sonuçları yazmış ama aralarındaki okları çizmeyi unutmuş. Tablodaki 2. ve 3. sebeplerin sonuçları hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?

• A) 2 ile a, 3 ile b eşleşir.
• B) 2 ile b, 3 ile a eşleşir.
• C) 2 ile c, 3 ile a eşleşir.

Doğru cevap: A — Ucu çok inceltilen kalem yazarken kırılır (a). Şemsiyesi olmayan kişi yağmurda ıslanır (b). Geriye kalan uyarı, zil çalmadan çıkan öğrenciye aittir (c).

1. 2. sebebi okuyalım: kalemin ucu çok inceltilmiş. "Sonra ne olur?" diye soralım: kalem kırılır, karşılığı a.
2. 3. sebebi okuyalım: şemsiye evde unutulmuş. Yağmur yağarsa ıslanılır, karşılığı b.
3. Geriye kalan c seçeneği 1. sebeple eşleşir; doğru eşleşme 2-a ve 3-b'dir → cevap A.

7. Yukarıdaki metinde Deren'in okuldan erken ayrıldığı yazıyor ama bunun sebebi hiçbir cümlede söylenmiyor. Metindeki ipuçlarını birleştirince Deren'in erken ayrılmasının sebebi ne olabilir?

• A) Bütün ödevlerini erkenden bitirmiş olması
• B) Hastalanmış, ateşlenmiş olması
• C) Saklambaç oynamayı sevmemesi

Doğru cevap: B — İştahsızlık, teneffüste başını sıraya koyması ve öğretmenin alnına elini değdirip aileyi araması, Deren'in hastalandığını gösterir.

1. Metindeki ipuçlarını sıralayalım: canı yemek istememiş, teneffüste başını sıraya koymuş.
2. Öğretmen alnına elini değdirmiş; alna el değdirmek ateş ölçmektir.
3. Bu ipuçları hastalığı gösterir; erken ayrılmasının sebebi hastalanmasıdır → cevap B.

8. Okul müdürü üç günün geç gelen öğrenci sayısını yukarıdaki çubuklara işledi. Salı sabahı şehre yoğun kar yağdığı ve birçok yolun kapandığı biliniyor. Çubuklardaki salı yükselmesi düşünülürse bu ilişkiyi doğru kuran seçenek hangisidir?

• A) Sebep salı sabahki kar yağışı, sonuç geç gelen öğrenci sayısının artmasıdır.
• B) Sebep geç gelen öğrenci sayısının artması, sonuç kar yağışıdır.
• C) Sebep günün salı olması, sonuç yolların kapanmasıdır.

Doğru cevap: A — Kar yağıp yollar kapanınca öğrenciler okula zamanında yetişememiştir. Kar sebep, geç gelen sayısının 11'e çıkması sonuçtur.

1. Çubukları okuyalım: pazartesi 2, salı 11, çarşamba 3 öğrenci geç gelmiş.
2. Salı gününü öbürlerinden ayıran şey nedir? O sabah kar yağmış ve yollar kapanmış.
3. Önce olan kar sebep, sayının artması sonuçtur; öğrenci sayısı kar yağdıramaz → cevap A.

9. Karttaki iki cümlede de aynı iş yapılıyor: pencere açılıyor. Buna rağmen cümleler aynı şeyi anlatmıyor. Bu iki cümle arasındaki fark nedir?

• A) 1. cümle işin amacını, 2. cümle işin sebebini söyler.
• B) 1. cümle işin sebebini, 2. cümle işin amacını söyler.
• C) İki cümle de yalnızca işin amacını söyler.

Doğru cevap: B — "İçin" ile kurulan 1. cümle pencerenin niçin açıldığının sebebini (sıcaktan bunalma), "diye" ile kurulan 2. cümle ulaşılmak istenen amacı (temiz hava) söyler.

1. 1. cümleye "Pencereyi neden açtı?" diye soralım: sıcaktan bunaldığı için. Bu bir sebeptir.
2. 2. cümleye "Ne olsun diye açtı?" diye soralım: temiz hava girsin diye. Bu bir amaçtır.
3. Öyleyse 1. cümle sebebi, 2. cümle amacı söyler → cevap B.

10. Bir akşam evde olanlar üç karta çizildi ama kartlar karışık asıldı. Kartlardaki olayları sebepten sonuca doğru sıralayan seçenek hangisidir?

• A) 1 - 2 - 3
• B) 3 - 2 - 1
• C) 2 - 1 - 3

Doğru cevap: C — Önce uzun bir telefon gelmiş, ocak unutulduğu için yemek yanmış, yemek yandığı için de akşam peynir ekmek yenmiştir.

1. Her karta "Bu neden oldu?" diye soralım.
2. Yemek yanmasının sebebi ocağın unutulmasıdır; ocak da uzun telefon yüzünden unutulmuştur.
3. Peynir ekmek yenmesinin sebebi ise yemeğin yanmasıdır; sıra 2 - 1 - 3 olur → cevap C.