Sebep-Sonuç Cümleleri

1. Yukarıdaki metinde dört olay birbirine bağlanıyor. Ortadaki olaylardan biri olan "dondurmaların erimesi" zincirde iki ayrı görev üstlenmiştir. Buna göre dondurmaların erimesi neyin sonucu ve neyin sebebidir?

• A) Hem rafın lekelenmesinin sonucu hem elektriğin kesilmesinin sebebidir.
• B) Hem elektriğin kesilmesinin sonucu hem rafın lekelenmesinin sebebidir.
• C) Yalnızca elektriğin kesilmesinin sonucudur, hiçbir şeyin sebebi değildir.

Doğru cevap: B — Elektrik kesilince buzdolabı çalışmamış, dondurmalar bu yüzden erimiştir; eriyen dondurmalar da rafta leke bırakmıştır. Aynı olay hem sonuç hem sebeptir.

1. Erimenin sebebini soralım: "Dondurmalar neden eridi?" Elektrik kesilip dolap çalışmadığı için.
2. Erimenin sonucunu soralım: "Erimesi neye yol açtı?" Rafta yapış yapış leke bırakmasına.
3. Öyleyse aynı olay bir yönüyle sonuç, öbür yönüyle sebeptir → cevap B.

2. Metindeki zincirde her olayın bir öncekiyle bağı var; bu yüzden "sebep" derken hangi halkayı kastettiğimize dikkat etmeliyiz. Metne göre annemin rafı sirkeli suyla silmesinin doğrudan sebebi nedir?

• A) Elektriklerin salı akşamı kesilmesi
• B) Dondurmaların buzdolabında erimesi
• C) Alt rafta yapış yapış bir leke oluşması

Doğru cevap: C — Annem rafı, orada leke olduğu için silmiştir. Elektrik kesintisi ve erime zincirin daha önceki halkalarıdır; doğrudan sebep lekedir.

1. Silme işinden hemen önceki cümleyi bulalım: alt rafa akan dondurmalar yapış yapış bir leke bırakmış.
2. Bir işin doğrudan sebebi, ondan hemen önce gelen halkadır.
3. Elektrik ve erime daha geridedir; doğrudan sebep lekedir → cevap C.

3. Öğretmen sınıftan bu olay zincirinin en başına gitmesini, yani kendisinin bir sebebi olmayan olayı bulmasını istedi. Metne göre zincirin en başındaki olay hangisidir?

• A) Sokakta elektriklerin kesilmesi
• B) Buzdolabının çalışmaması
• C) Annemin sirkeli su hazırlaması

Doğru cevap: A — Buzdolabı elektrik kesildiği için çalışmamıştır; sirkeli su ise en sondaki iştir. Metinde kendisinin sebebi verilmeyen ilk olay elektrik kesintisidir.

1. Olayları oluş sırasına dizelim: elektrik kesildi, dolap durdu, dondurma eridi, leke oldu, raf silindi.
2. Her olaya "Bu neden oldu?" diye soralım; dolabın durması elektriğin kesilmesine bağlı.
3. Elektrik kesintisinin sebebi metinde yok; zincir oradan başlar → cevap A.

4. Bahçede olanlar dört halkalı bir zincire çizildi ama üçüncü halka boş bırakıldı. Zincirin öteki halkaları düşünülünce boş kutuya hangi cümle yazılmalıdır?

• A) Bahçeye ilkbaharda yeni çiçekler diktik.
• B) Rüzgâr akşama doğru iyice dindi.
• C) Yağan yağmurun suyu giderden akıp gidemedi.

Doğru cevap: C — Giderin üstüne yığılan yapraklar suyun akmasını engeller; su akamayınca da bahçe su altında kalır. Aradaki halka suyun giderden akamamasıdır.

1. 2. halkayı okuyalım: yapraklar giderin üstüne yığılmış.
2. 4. halkayı okuyalım: bahçeyi su basmış; demek ki su bir yerden akamamış.
3. İki halkayı birleştiren olay suyun giderden akamamasıdır; çiçek dikmek ya da rüzgârın dinmesi bu sonucu doğurmaz → cevap C.

5. Metindeki dört olaydan ikincisi, yani rüzgârın yaprakları giderin üstüne yığması, zincirde bir yeri doldurur. Bu ikinci olay için hangisi doğrudur?

• A) Yalnızca bir sebeptir; kendisi hiçbir şeyin sonucu değildir.
• B) Hem bir sonuç hem bir sebeptir.
• C) Yalnızca bir sonuçtur; kendisi hiçbir şeyin sebebi değildir.

Doğru cevap: B — Yapraklar toplanmadığı için gidere yığılmıştır; bu yönüyle sonuçtur. Yığılan yapraklar suyun akmasını engellediği için de sebeptir.

1. İkinci olaya "Bu neden oldu?" diye soralım: yaprakları toplamadığımız için.
2. Sonra "Bu neye yol açtı?" diye soralım: suyun giderden akamamasına.
3. Hem bir sorunun hem öbürünün cevabı olduğu için hem sonuç hem sebeptir → cevap B.

6. Sınıfta metin konuşulurken bir öğrenci "Ya yaprakları zamanında toplasaydık?" diye sordu. Zincirin ilk halkası ortadan kalksaydı sonraki olaylar nasıl gelişirdi?

• A) Gider tıkanmaz, yağmur suyu akıp giderdi ve bahçeyi su basmazdı.
• B) Gider yine tıkanır, bahçeyi yine su basardı.
• C) Yağmur hiç yağmaz, bahçe kurak kalırdı.

Doğru cevap: A — Zincirin ilk halkası kalkınca ona bağlı bütün sonuçlar da kalkar: yapraklar gidere yığılmaz, su akar, bahçe su altında kalmaz.

1. Zinciri hatırlayalım: yapraklar toplanmadı → gidere yığıldı → su akamadı → bahçeyi su bastı.
2. İlk halkayı çıkaralım: yapraklar toplanırsa gidere yığılacak yaprak kalmaz.
3. Gider tıkanmayınca su akar ve bahçe su altında kalmaz; yağmurun yağması ise bizim elimizde değildir → cevap A.

7. Bir günün akşamında olanlar dört karta çizildi ama kartlar panoya karışık asıldı. Kartlardaki olayları sebepten sonuca doğru sıralayan seçenek hangisidir?

• A) 1 - 2 - 3 - 4
• B) 3 - 2 - 1 - 4
• C) 2 - 3 - 1 - 4

Doğru cevap: C — Servis trafiğe takıldığı için eve geç gelinmiş, geç gelindiği için yemek geç yenmiş, yemek geç yenince de geç yatılmıştır.

1. Her karta "Bu neden oldu?" diye soralım.
2. Eve geç gelinmesinin sebebi servisin trafiğe takılmasıdır; öyleyse 2. kart en başa gelir.
3. Geç gelinince yemek geç yenir, yemek geç yenince geç yatılır; sıra 2 - 3 - 1 - 4 olur → cevap C.

8. Kartın sağında bir sonuç yazıyor, solundaki sebep kutusu ise boş bırakılmış. Sınıf bu sonucun sebebini tartıştı; söylenenlerden biri sebep olamaz. Aşağıdakilerden hangisi bu sonucun sebebi olamaz?

• A) Karın renginin bembeyaz olması
• B) Havanın birden ısınması
• C) Güneşin bütün gün açık kalması

Doğru cevap: A — Karı eriten şey sıcaklıktır; ısınan hava ve gün boyu açık güneş sebep olabilir. Karın rengi ise sıcaklıkla ilgili değildir, eritme gücü yoktur.

1. Sonucu yazalım: kar bir günde erimiş. Sebebi arıyoruz.
2. Havanın ısınması ve güneşin bütün gün açık kalması sıcaklığı artırır; ikisi de sebep olabilir.
3. Karın rengi her zaman beyazdır, bu erimeyi başlatmaz → cevap A.

9. Bir öğrenci akşam olanları dört halkalı zincire çizdi ama halkalardan ikisinin yeri karışmış; bu hâliyle zincir olayları tersten anlatıyor. Zincirin doğru olması için hangi halkalar yer değiştirmelidir?

• A) 3. halka ile 4. halka yer değiştirmelidir.
• B) 1. halka ile 2. halka yer değiştirmelidir.
• C) Zincir zaten doğrudur, değişiklik gerekmez.

Doğru cevap: B — Önce ampul patlar, bu yüzden lamba yanmaz. Zincirde lamba önce yazıldığı için sebeple sonuç ters dönmüştür; ilk iki halka yer değiştirmelidir.

1. İlk iki halkaya soralım: "Lamba neden yanmadı?" Ampul patladığı için.
2. Öyleyse ampulün patlaması sebep, lambanın yanmaması sonuçtur; sebep önce yazılmalıdır.
3. 3. ve 4. halkalar doğru sıradadır: karanlık olunca fener aranır → cevap B.

10. Kartta yazan cümlede üç olay arka arkaya sıralanmış. Bu olaylardan biri hem kendinden öncekinin sonucu hem kendinden sonrakinin sebebidir. Cümledeki bu ortadaki olay hangisidir?

• A) Toprağın yumuşaması
• B) Yağmurun yağması
• C) Fidelerin kolay dikilmesi

Doğru cevap: A — Toprak, yağmur yağdığı için yumuşamıştır; yumuşadığı için de fideler kolay dikilmiştir. Aynı olay hem sonuç hem sebeptir.

1. Cümledeki üç olayı sırayla yazalım: yağmur yağdı, toprak yumuşadı, fideler kolay dikildi.
2. Yağmurun yağmasının sebebi cümlede yok; fidelerin dikilmesinin ise sonucu yok.
3. Ortada kalan tek olay toprağın yumuşamasıdır; o hem sonuç hem sebeptir → cevap A.